O‘zbekiston – Qirg‘iziston: Yaqin qo‘shnichiliкdan uzoq muddatli iqtisodiy kooperatsiya sari

So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi munosabatlar Markaziy Osiyodagi mintaqaviy hamkorlikning eng muhim yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Ularning asosini umumiy chegara, tarixiy yaqinlik, davlat rahbarlari o‘rtasidagi barqaror muloqot hamda savdo, transport, energetika, sanoat, qishloq xo‘jaligi va chegaraoldi hududlarini rivojlantirish sohalaridagi tobora kuchayib borayotgan o‘zaro bog‘liqlik tashkil etmoqda. Shu bois ikki tomonlama kun tartibi an’anaviy yaxshi qo‘shnichilik doirasidan chiqib, kompleks iqtisodiy sheriklik tusini olmoqda.

Oliy darajadagi muntazam uchrashuvlar strategik yo‘nalishni belgilab bermoqda, hukumatlararo muvofiqlashtirishning asosiy mexanizmi esa Ikki tomonlama hamkorlik bo‘yicha Qo‘shma komissiya bo‘lib qolmoqda. 2026-yil may oyida ikki mamlakat bosh vazir o‘rinbosarlari “QozonForumi” doirasida uchrashuv o‘tkazdi. Iyun oyida tegishli vazirliklar rahbarlari savdo-investitsiya va iqtisodiy hamkorlikning dolzarb masalalarini muhokama qildilar. 22–23-iyun kunlari esa Cho‘lponotada Hukumatlararo komissiyaning 12-yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi.

Mazkur hamkorlik tizimining muhim tarkibiy qismi hududlar o‘rtasidagi to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalar hisoblanadi. 2017-yilda tashkil etilgan O‘zbekistonning chegaraoldi viloyatlari hokimlari va Qirg‘iziston Prezidenti vakolatli vakillari kengashi 2025-yilda ikki davlat Hududlar rahbarlari kengashi sifatida yangilandi. Ushbu yo‘nalishning davomi sifatida O‘zbekistonda birinchi Hududlar forumi o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Bunday format savdo, logistika, chegara o‘tish punktlari, bozorlar va hududlardagi tadbirkorlikni rivojlantirish uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.

Ishbilarmon doiralar o‘rtasidagi aloqalar ham tobora faollashmoqda. 2024-yil iyul oyida Toshkent shahrida 350 nafar tadbirkor ishtirokida biznes-forum bo‘lib o‘tdi. Uning yakunlari bo‘yicha umumiy qiymati 213 million AQSH dollariga teng bo‘lgan 20 ta hujjat imzolandi. Bishkek shahrida navbatdagi forumga tayyorgarlik ko‘rilayotgani ushbu hamkorlikning muntazam tus olganini hamda uning nafaqat savdo operatsiyalariga, balki ishlab chiqarish loyihalariga ham yo‘naltirilganini tasdiqlaydi.

Tovar ayirboshlash hajmidagi o‘sish iqtisodiy manfaatlarning ortib borayotganini yaqqol ko‘rsatmoqda. 2025-yil yakunlariga ko‘ra, o‘zaro savdo hajmi qariyb 1,2 milliard AQSH dollariga yetib, 36,4 foizga oshdi. 2026-yilning yanvar–may oylarida ham ijobiy tendensiya saqlanib qoldi: tovar ayirboshlash hajmi 468,8 million AQSH dollarini tashkil etib, 43,9 foizga o‘sdi. Bunda O‘zbekiston eksporti 60,8 foizga, Qirg‘izistondan import esa 12,1 foizga oshdi. Tovarlar tarkibi ham keng tarmoqli bazaga ega bo‘lib, O‘zbekiston eksportida to‘qimachilik mahsulotlari, oziq-ovqat, qurilish materiallari va uskunalar ustunlik qilsa, Qirg‘izistondan import tarkibida rudalar, elektr energiyasi, metallar va plastmassa mahsulotlari muhim o‘rin tutmoqda.

Ushbu ijobiy tendensiyalarni mustahkamlash maqsadida tomonlar 2024–2030-yillarga mo‘ljallangan o‘zaro savdoni kengaytirish dasturini amalga oshirmoqda. Dasturdan ko‘zlangan maqsad alohida tovar guruhlari hajmini oshirish bilangina cheklanmay, mahsulot nomenklaturasini kengaytirish, savdo kanallarini rivojlantirish va mavjud to‘siqlarni bartaraf etish orqali yanada barqaror ta’minot tizimini shakllantirishdan iborat. Ushbu ishlar doirasida ko‘mir, qurilish materiallari, tirik chorva mollari, ko‘chatlar va listli shisha mahsulotlari bilan bog‘liq masalalar ko‘rib chiqilmoqda.

Hamkorlikning navbatdagi bosqichi savdo-logistika va ishlab chiqarish mexanizmlarini rivojlantirish bilan bog‘liq. “Termiz” xalqaro savdo markazi qirg‘iz mahsulotlari uchun qo‘shimcha janubiy yo‘nalishni ochmoqda. Bishkek va Toshkent shaharlaridagi savdo uylari mahsulotlarni ilgari surishning doimiy platformalariga aylanishi mumkin. Shuningdek, O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan butlovchi qismlar asosida yig‘uv korxonalarini tashkil etish savdoga yanada chuqur sanoat mazmunini beradi.

Investitsiyaviy hamkorlik ikki mamlakat biznesining o‘zaro ishtirokiga tayanmoqda. Bugungi kunda O‘zbekistonda Qirg‘iziston kapitali ishtirokidagi 450 ta korxona faoliyat yuritayotgan bo‘lsa, Qirg‘izistonda O‘zbekiston kapitali ishtirokidagi 85 ta korxona mavjud. Bu esa hamkorlik oddiy savdo operatsiyalaridan yanada barqaror biznes sherikchiligi bosqichiga o‘tayotganini ko‘rsatadi.

Mazkur asosda ishlab chiqarish kooperatsiyasi ham aniq mazmun kasb etmoqda. Chuy viloyatida O‘zbekiston tomoni ishtirokida avtomobil ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi. Korxonada “Onix”, “Captiva”, “Damas”, “Cobalt”, “Tahoe” va “Tracker” rusumidagi avtomobillar ishlab chiqarilishi rejalashtirilgan.

Shu bilan birga, hamkorlik imkoniyatlari faqat avtomobilsozlik bilan cheklanmaydi. Geologiya sohasida tomonlar temir rudasi va fosforit konlarini o‘z ichiga olgan qator istiqbolli konlarni birgalikda o‘rganish, shuningdek, kritik minerallar bo‘yicha sheriklikni rivojlantirishdan manfaatdor. Farmatsevtika yo‘nalishida esa aholi uchun hamyonbop dori vositalarini ishlab chiqarish masalalari ishlab chiqilmoqda.

Yengil sanoat ham katta salohiyatga ega. Hozirga qadar Qora-Bolta va Andijonda to‘qimachilik korxonalari tashkil etildi, Bishkek hamda O‘sh viloyatida tikuvchilik ishlab chiqarishlari kengaytirilmoqda, Chuy viloyatida esa gazlama ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yilmoqda.

Sanoat tashabbuslari bilan bir qatorda energetika sohasidagi hamkorlik ham strategik ahamiyatini saqlab qolmoqda. Bu yo‘nalishda Qambarota GES–1 loyihasi markaziy o‘rin tutadi. Loyiha bo‘yicha hukumatlararo bitimni tezroq kelishish hamda tomonlarning suv-energetika manfaatlari muvozanatini ta’minlash muhim vazifa bo‘lib qolmoqda.

Transport yo‘nalishi ushbu hamkorlikni to‘ldiradi, chunki u iqtisodiy aloqalarning barqarorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ikki mamlakat tashuvchilari uchun faoliyatning barqaror va oldindan prognoz qilinadigan sharoitlarini yaratish maqsadida transport va logistika bo‘yicha ishchi guruh tuzish hamda 2026–2028-yillarga mo‘ljallangan qo‘shma dastur ishlab chiqish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.

Bir qator tashabbuslarning moliyaviy asosini O‘zbekiston–Qirg‘iziston taraqqiyot jamg‘armasi ta’minlamoqda. Uning portfelida transport, moliya, yengil sanoat, qurilish materiallari va energetika sohalaridagi loyihalar mavjud. Jamg‘armaning loyiha bazasini kengaytirish hamda Qirg‘iziston tomonining uning ustav kapitalidagi ishtirokini ko‘rib chiqish ushbu moliyaviy mexanizmning barqarorligini yanada mustahkamlashi mumkin.

Chegaraoldi infratuzilmasini rivojlantirish ham alohida ahamiyatga ega, chunki u umumiy hamkorlik kun tartibini bevosita hududlar darajasiga olib chiqadi.

Umuman olganda, mazkur yo‘nalishlar O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi munosabatlar yanada yetuk iqtisodiy hamkorlik modeliga o‘tayotganini ko‘rsatmoqda. Savdo hajmining o‘sishi, ishlab chiqarish loyihalari, energetika sohasidagi muvofiqlashtirish, transport koridorlari, agrar va sanoat tashabbuslari, shuningdek, moliyaviy mexanizmlarning kengayishi alohida kelishuvlar majmuasini emas, balki uzoq muddatli strategik sheriklikning o‘zaro bog‘liq va yaxlit tizimini shakllantirmoqda.