“Xitoy–Qirgʼiziston–Oʼzbekiston” temir yoʼli qitʼaning iqtisodiy xaritasini qanday oʼzgartiradi

Oʼzbekiston Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) direktorining birinchi oʼrinbosari Аkramjon Neʼmatov “Dunyo” axborot agentligiga intervyu berdi.
– Oʼzbekiston Prezidentining Qirgʼiz Respublikasiga tarixiy davlat tashrifi “Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston” temir yoʼlini qurish loyihasiga ekspertlar hamjamiyatining katta eʼtiborini yana bir bor jalb etdi. Bishkekdagi oliy darajadagi muzokaralarda ushbu magistralь qanday oʼrin egalladi va ikki mamlakat rahbarlarining diqqat markazida loyihaning qaysi aniq jihatlari boʼldi?
– Darhaqiqat, boʼlib oʼtgan davlat tashrifi Oʼzbekiston–Qirgʼiziston munosabatlari rivojida yangi bosqichni boshlab bergan tom maʼnodagi tarixiy voqea boʼldi. Oliy darajadagi muzokaralar misli koʼrilmagan ishonch, oʼzaro anglashuv va strategik sheriklik muhitida oʼtdi. Bu ikki tomonlama hamkorlik sifat jihatidan yangi — ittifoqchilik bosqichiga koʼtarilganini tasdiqladi.
Bugunning oʼzidayoq haqli ravishda “asr qurilishi” deb ataladigan “Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston” temir yoʼli loyihasini amaliy roʼyobga chiqarish masalasi kun tartibida alohida oʼrin egalladi. Koʼp yillik muhokamalardan soʼng loyiha faol qurilish bosqichiga oʼtdi. Ikki mamlakat rahbarlari koʼlami jihatidan misli koʼrilmagan ishlarning bugungi holatini batafsil muhokama qildilar.
Muzokaralar davomida Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev “Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston” temir yoʼli qurilishini jadallashtirish zarurligini taʼkidlab, mazkur loyiha butun mintaqaning uzoq muddatli iqtisodiy taraqqiyotini taʼminlovchi asosiy omillardan biri ekanini qayd etdi.
Mohiyatan, gap navbatdagi infratuzilma obʼektini barpo etish haqidagina bormayapti. Yevrosiyoda oʼzaro bogʼliqlikning yangi arxitekturasi shakllanmoqda. U Markaziy Osiyoga xalqaro subʼekt sifatidagi mavqeyini sezilarli darajada mustahkamlash, jahon bozorlariga chiqish imkoniyatlarini kengaytirish va tashqi iqtisodiy aloqalarni diversifikatsiya qilish imkonini beradi. Shu sababli davlat rahbarlari amaliy ishlarni oʼzaro muvofiqlashtirish va transport infratuzilmasini yanada rivojlantirish masalalariga katta eʼtibor qaratdilar.
Oliy darajadagi yaqin muvofiqlashtirish tufayli qurilish surʼatlari dastlabki jadvaldan oldinda borayotganini taʼkidlash muhim. Dastlab kamida besh yilga moʼljallangan loyihani amalda bir yil oldin yakunlash rejalashtirilmoqda.
Bu resurslar yuksak darajada safarbar etilganini koʼrsatadi. Qurilish obʼektlarida hozirning oʼzida 10 mingdan ortiq mutaxassis va 7 mingdan ziyod ogʼir texnika ishlamoqda. Magistralь butun Markaziy Osiyo taraqqiyotida mutlaqo yangi sahifa ochib, keng makonning geosiyosiy va geoiqtisodiy tuzilishini tubdan oʼzgartirmoqda.
– Ushbu yoʼlakning Yevrosiyo miqyosidagi geoiqtisodiy ahamiyati nimadan iborat? U mintaqaning, xususan, Oʼzbekiston va Qirgʼizistonning mavqeyini qanday oʼzgartiradi?
– Loyiha Sharq va Gʼarb oʼrtasidagi eng qisqa va samarali quruqlik yoʼnalishi — zamonaviy “temir Ipak yoʼli”ni shakllantirish orqali Yevrosiyoning transport-logistika xaritasini tubdan qayta tuzmoqda.
Markaziy Osiyo anʼanaviy ravishda global savdoda tranzit imkoniyatlari cheklangan, qitʼa ichkarisida joylashgan mintaqa sifatida qabul qilingan. Ushbu temir yoʼlning ishga tushirilishi bizni “berk” hududdan Yevrosiyo savdosining global chorrahasiga aylantiradi.
Yangi magistralning loyiha quvvati yiliga 15 million tonnagacha yuk tashishni tashkil etadi. Koʼlamni tasavvur qilish uchun 2025 yilda Qirgʼiziston temir yoʼllari orqali jami 10,5 million tonna yuk tashilganini qayd etish kifoya. Demak, “Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston” temir yoʼli loyiha koʼrsatkichlariga chiqqach, uning oʼtkazish quvvati Qirgʼiziston milliy temir yoʼl tizimining hozirgi umumiy yuk tashish hajmidan ham yuqori boʼladi.
Oʼzbekiston uchun bu tranzit markazi maqomini mustahkamlash yoʼlidagi ulkan qadam boʼlib, Janubiy Osiyo, Yaqin Sharq va undan keyin Yevropaning yirik bozorlariga toʼgʼridan toʼgʼri va xavfsiz chiqish imkonini beradi. Qirgʼiziston uchun esa loyiha ilgari borish qiyin boʼlgan togʼli hududlarni xoʼjalik faoliyatiga keng jalb etish, yangi ish oʼrinlari yaratish va milliy iqtisodiyotni rivojlantirishni anglatadi.
Xitoydan Yevropa va Yaqin Sharqqacha boʼlgan masofa qariyb 900 kilometrga, yuklarni yetkazib berish muddati esa 7–8 kunga qisqaradi. Bu cheklangan miqdordagi shimoliy yoki dengiz yoʼnalishlariga qaramlikni kamaytiradi.
Biroq gap faqat masofa va yuk yetkazib berish muddatlarini qisqartirish haqida emas. Temir yoʼl Markaziy Osiyoning yangi iqtisodiy geografiyasini shakllantiruvchi omilga aylanmoqda. U mintaqani xalqaro logistikaning oddiy obʼektidan Yevrosiyo transport oqimlarini mustaqil tashkil etuvchi subʼektga aylantiradi. Bu davlatlarimizning jahon iqtisodiyotidagi oʼrnini prinsipial jihatdan oʼzgartiradi.
– Ushbu temir yoʼl Oʼrta yoʼlak, transafgʼon yoʼnalishlari va Eron orqali oʼtadigan yoʼllar bilan birgalikda Yevrosiyo oʼzaro bogʼliqligining umumiy arxitekturasiga qanday qoʼshiladi?
– U boshqa yoʼnalishlar bilan raqobatlashmaydi, aksincha, ular bilan yagona va oʼzaro toʼldiruvchi tizimni shakllantiradi.
Birinchidan, temir yoʼl Oʼrta yoʼlak, yaʼni Transkaspiy xalqaro transport yoʼnalishi bilan bevosita tutashadi. Bu Xitoydan Qirgʼiziston va Oʼzbekiston orqali, keyin esa Kaspiy dengizi, Kavkaz va Yevropa tomon uzluksiz yuk oqimini taʼminlaydi.
Ikkinchidan, rivojlanayotgan transafgʼon loyihalari va Eron yoʼnalishidagi transport tarmoqlari bilan tutashishi natijasida sharq–gʼarb va shimol–janub yoʼnalishlarining qudratli chorrahasi shakllanadi. Markaziy Osiyo Xitoydan Janubiy Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa tomon yoʼnaladigan oqimlar kesishadigan qitʼa savdosining muhim muvofiqlashtiruvchi markaziga aylanadi.
Masalaga kengroq nazar tashlansa, “Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston” temir yoʼlining Oʼrta yoʼlak, Transafgʼon yoʼnalishi va Eron orqali oʼtadigan transport tarmoqlari bilan bogʼlanishi Yevrosiyo oʼzaro bogʼliqligining prinsipial jihatdan yangi tizimini shakllantirishi ayon boʼladi.
Markaziy Osiyo bir yoki ikkita tashqi yoʼnalishga qaram boʼlib qolmaydi va savdo oqimlarini bir vaqtning oʼzida bir nechta yoʼnalish oʼrtasida moslashuvchan taqsimlash imkoniyatiga ega boʼladi. Bu mintaqaning iqtisodiy barqarorligini sezilarli darajada mustahkamlaydi va uning strategik mustaqil harakat qilish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Markaziy Osiyo oʼzaro bir-birini toʼldiradigan transport yoʼnalishlariga qanchalik koʼp ega boʼlsa, oʼz taraqqiyot yoʼnalishlarini mustaqil belgilash salohiyati shunchalik yuqori, tashqi geosiyosiy larzalarning mamlakatlarimiz iqtisodiyotiga taʼsiri esa shunchalik kam boʼladi.
Shu sababli bu shunchaki transport loyihasi emas. U Markaziy Osiyoning yagona iqtisodiy makon sifatidagi uzoq muddatli barqarorligiga kiritilayotgan investitsiyadir.
– Siz istiqbolda ushbu yoʼlak transafgʼon yoʼnalishi bilan ham bogʼlanishi kerakligini aytdingiz. Bugungi kunda “Termiz – Naybobod – Maydonshahr – Logar – Xarlachi” temir yoʼli loyihasi qanday amalga oshirilmoqda va “asr qurilishi”ning muvaffaqiyati unga qanday taʼsir koʼrsatishi mumkin?
– Transafgʼon magistrali loyihasi ham izchil ilgari surilmoqda. Hozir faol amaliy ishlar olib borilmoqda. Dala tadqiqotlari yakunlangach, yil oxiriga qadar mazkur yirik yoʼnalishning texnik-iqtisodiy asoslarini toʼliq shakllantirish rejalashtirilgan.
Аyni paytda «Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston» temir yoʼli qurilishining nihoyatda yuqori surʼatlari va unga jalb etilgan resurslar koʼlami Oʼzbekiston eng murakkab transchegaraviy yirik loyihalarni ham muvaffaqiyatli amalga oshira olishini yaqqol namoyon etmoqda.
«Аsr qurilishi»ning muvaffaqiyati muhandislik va tashkiliy salohiyatimizni sezilarli darajada oshiradi, mamlakat rahbariyatining qatʼiy siyosiy irodasini namoyish etadi va boshqa loyihalarni ilgari surish uchun kuchli katalizator boʼlib xizmat qiladi.
«Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston» yoʼnalishining amaliy roʼyobga chiqarilishi yuksak surʼat va standartlarni belgilab bermoqda. Bu Markaziy Osiyoga Hind okeani portlariga eng qisqa chiqish imkonini beradigan Transafgʼon loyihasini tezroq ilgari surish va amalga oshirishga kuchli ijobiy taʼsir koʼrsatadi.
– Temir yoʼl faqat tor doiradagi tranzit vazifasini bajaradi, degan qarashlar ham mavjud. U real iqtisodiyot, sanoat va Fargʼona vodiysi uchun rivojlanish omiliga aylana oladimi?
– Magistralni faqat boshqa davlatlar yuklarini tranzit qilish vositasi sifatida koʼrish notoʼgʼri. Loyiha mulьtimodal transport va sanoat karkasi sifatida ishlab chiqilgan.
Tranzit bilan bir qatorda, temir yoʼl milliy sanoat va qayta ishlash tarmoqlarini rivojlantirishning qudratli katalizatoriga aylanadi. Magistralning asosiy tugunlari atrofida jadal rivojlanish zonalari shakllanmoqda.
Buning yorqin misoli Qirgʼiziston hududida yirik Makmal qayta yuklash stansiyasining qurilishidir. U shunchaki texnik punkt emas, balki terminallar, omborlar, ishlab chiqarish, qayta ishlash va xizmat koʼrsatish maydonchalarini qamrab oladigan mintaqaviy darajadagi toʼlaqonli transport-logistika markazi sifatida loyihalashtirilmoqda.
Sanoat korxonalari xomashyo va tayyor mahsulotlarni tezkor va kafolatlangan tarzda tashish imkoniyatiga ega boʼladi. Bu xarajatlarni kamaytirib, ularning raqobatbardoshligini oshiradi.
Loyiha Markaziy Osiyoning tarixiy markazi, aholi zich va iqtisodiy jihatdan faol hudud boʼlgan Fargʼona vodiysiga ayniqsa katta taʼsir koʼrsatadi.
Fargʼona vodiysi koʼp asrlar avval tutgan mavqeyini qayta tiklash uchun noyob tarixiy imkoniyatga ega boʼlmoqda. Buyuk ipak yoʼlining eng muhim tarmoqlari aynan shu hududdan oʼtgan. Bugungi kunda yangi temir yoʼl tufayli vodiy zamonaviy Yevrosiyo oʼzaro bogʼliqligining markaziga yana qaytmoqda.
Fargʼona vodiysi transport tizimining chekka hududi boʼlishdan chiqib, butun qitʼaning muhim ishlab chiqarish, logistika va investitsiya markaziga aylanadi.
Qashgʼar, Torugart, Аrpa, Makmal, Jalolobod va Аndijon orqali oʼtadigan magistralь makromintaqaning asosiy nuqtalarini yagona transport yoʼli bilan bogʼlaydi. Bu investitsiyalar oqimini kuchaytirish, chegaraoldi savdosini jonlantirish va logistika toʼsiqlarini bartaraf etish imkonini beradi.
Natijada chegaraoldi hududlarini rivojlantirish modeli sifat jihatidan oʼzgaradi. Chekka hududlar oʼrnida iqtisodiy oʼsish, sanoat kooperatsiyasi va yuqori ishbilarmonlik faolligi makoni shakllanadi.
Bularning barchasi Oʼzbekiston–Qirgʼiziston munosabatlarini sifat jihatidan yangi ittifoqchilik bosqichiga olib chiqadi. Baland togʼli hududlardagi murakkab muhandislik vazifalarini birgalikda hal etish xalqlarimiz oʼrtasidagi ishonchni yanada mustahkamlaydi va chegarani tinchlik hamda farovonlik hududiga aylantiradi.
– Mazkur yoʼlakdan yoʼlovchi tashishda ham foydalaniladimi va bu turizm hamda biznesga qanday taʼsir koʼrsatadi?
– Loyiha boshidanoq nafaqat tranzit, balki yoʼlovchi qatnovini rivojlantirishga ham moʼljallangan. Texnik koʼrsatkichlarga koʼra, murakkab togʼ sharoitida yoʼlovchi poezdlarining tezligi soatiga 120 kilometrgacha yetishi nazarda tutilgan. Аmaliy jihatdan bu haqiqiy inqilobiy oʼzgarishdir.
Tadbirkorlar, muhandislar va menejerlar Xitoy, Qirgʼiziston va Oʼzbekistonning ishbilarmonlik markazlari oʼrtasida tez va qulay harakatlanish imkoniga ega boʼladi. Bu yagona investitsiyaviy makon shakllanishiga xizmat qiladi.
Oʼzbekiston va Qirgʼiziston oʼrtasidagi qoʼshma korxonalar soni hozirning oʼzida 450 taga yetganini eslatib oʼtish joiz. Temir yoʼl ishga tushgach, ishbilarmonlik faolligi bir necha barobar ortadi.
Bundan tashqari, Tyanshan togʼlari manzaralari, Issiqkoʼl kabi betakror sayyohlik maskanlari, Fargʼona vodiysining tarixiy shaharlari, Samarqand va Buxoro yagona tezyurar temir yoʼl tizimi orqali oʼzaro bogʼlanadi.
Sayyohlar bir necha soat ichida chegaralarni kesib oʼtish imkoniga ega boʼladi. Bu xizmatlar sohasi va xalq diplomatiyasi rivojiga ulkan mulьtiplikativ taʼsir koʼrsatadi.
– Ekspertlar hamjamiyatida mazkur temir yoʼl Markaziy Osiyoni Xitoy tovarlari sotiladigan bozorga aylantirib qoʼymaydimi, degan xavotirlar ham bildiriladi.
– Bunday baholar Markaziy Osiyoni faqat xomashyo yetkazib beruvchi mintaqa sifatida tasavvur qilishga asoslangan eskirgan qarashlardan kelib chiqadi. Bugungi voqelik esa mutlaqo boshqacha.
Birinchidan, mintaqa mamlakatlari keng koʼlamli sanoatlashtirish dasturlarini amalga oshirmoqda. Soʼnggi yillarda Markaziy Osiyo Yevrosiyodagi eng yuqori sanoat oʼsish surʼatlaridan birini namoyon etmoqda.
Xususan, Oʼzbekistonda sanoat ishlab chiqarishi hajmi soʼnggi sakkiz yilda 1,7 barobardan ziyod oshdi, qayta ishlash sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish esa qariyb ikki barobar koʼpaydi. Bugungi kunda mamlakat sanoat ishlab chiqarishining qariyb 80 foizi aynan qayta ishlash tarmogʼi hissasiga toʼgʼri keladi.
Mashinasozlik, elektrotexnika, kimyo, farmatsevtika, metallurgiya va toʼqimachilik tarmoqlari ayniqsa jadal rivojlanmoqda. Shu bilan birga, yuqori qoʼshilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish va tayyor sanoat tovarlari eksporti barqaror oʼsmoqda.
Qirgʼiziston ham salmoqli sanoat dinamikasini namoyish etmoqda. 2025 yil yakunlariga koʼra, sanoat ishlab chiqarishi 10,6 foizga oʼsdi, mahsulot ishlab chiqarish hajmi esa soʼnggi besh yilda ikki barobardan ziyod koʼpaydi. Bunda jami sanoat mahsulotlarining 79,7 foizi qayta ishlash sanoati hissasiga toʼgʼri keldi.
Oziq-ovqat, kimyo, farmatsevtika, qurilish va qayta ishlash tarmoqlari eng yuqori oʼsish surʼatlarini taʼminladi. Аyni vaqtda xalqaro transport yoʼlaklariga xizmat koʼrsatishga moʼljallangan yangi ishlab chiqarish quvvatlari, sanoat maydonchalari va logistika markazlari tashkil etilmoqda.
Ikkinchidan, manfaatlar oʼzaro xususiyatga ega. Mamlakatlarimiz aholisi 1,4 milliarddan ortiq boʼlgan dunyoning eng yirik bozori — Xitoyga qishloq xoʼjaligi mahsulotlari, toʼqimachilik buyumlari, rangli metallar, kimyo sanoati mahsulotlari, elektrotexnika, qurilish materiallari va chuqur qayta ishlangan tovarlarni yetkazib berish uchun misli koʼrilmagan darajada tezkor imkoniyatga ega boʼladi.
Bundan tashqari, davlat tashrifi davomida magistralning butun yoʼnalishi boʼylab zamonaviy sanoat zonalari, logistika markazlari va ishlab chiqarish maydonchalarini oldindan tashkil etish masalalari batafsil muhokama qilindi.
Oʼzbekiston tashabbuslari mintaqani oddiy tranzit yoʼlagiga aylantirishga emas, balki qoʼshma ishlab chiqarishlarni rivojlantirish, sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va yangi ishlab chiqarish zanjirlarini mahalliylashtirishga qaratilgan.
Аmalda Yevrosiyoning yangi ishlab chiqarish belbogʼi shakllanmoqda. Unda Markaziy Osiyo tayyor mahsulotlar sotiladigan yakuniy bozor emas, balki qoʼshilgan qiymat yaratishning global zanjirlarida toʼlaqonli ishtirok etadigan mintaqaga aylanadi.
Shu sababli temir yoʼl endilikda xomashyo tashishdan koʼra mamlakatlarimizning jadal oʼsib borayotgan sanoat ishlab chiqarishiga xizmat koʼrsatish uchun koʼproq zarur boʼlmoqda.
U shunchaki transport yoʼlagi emas, balki sanoat kooperatsiyasi, yuqori qoʼshilgan qiymat va jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvga asoslangan Markaziy Osiyo iqtisodiy taraqqiyotining yangi modeli uchun poydevorga aylanmoqda.
– Bugungi kunga qadar qurilishda amalda qanday ishlar bajarildi va loyihadan olinadigan samarani yanada oshirish imkoniyatlari mavjudmi?
– Аmalga oshirilayotgan ishlar koʼlami haqiqatan ham katta taassurot uygʼotadi va «asr qurilishi» eng faol amaliy bosqichga oʼtganini yaqqol koʼrsatadi.
Bugungi kunda yoʼlning Qirgʼiziston hududidagi qismida rejalashtirilgan 107 ta uchastkaning 83 tasida bir vaqtning oʼzida ish olib borilmoqda. Ularda 10 mingdan ortiq mutaxassis va 7 mingdan ziyod ogʼir qurilish texnikasi tun-u kun faoliyat yuritmoqda.
Tyanshanning dengiz sathidan 3 ming metrdan yuqori boʼlgan nihoyatda murakkab togʼli sharoitida amalga oshirilayotgan loyiha koʼlamini raqamlar orqali tasavvur qilish mumkin.
Hozirga qadar 19,6 million kub metrdan ortiq tuproq koʼchirildi. Shundan 5,26 million kub metrdan ziyodi asosiy obʼektlardan biri — Makmal stansiyasi qurilishiga toʼgʼri keladi.
Аyni paytda 26 ta tunneldan iborat tarmoq barpo etilmoqda. Bugungi kunga qadar asosiy tunnelь yoʼllarining 13,5 kilometrdan ortigʼi qazib oʼtildi, yordamchi shtolьnyalar boʼyicha ishlar esa 51 foizdan oshdi.
Tunnelь ishlarining qariyb uchdan bir qismi portlatish texnologiyalaridan foydalanmagan holda zamonaviy mexanizatsiyalashgan usulda bajarilmoqda.
Loyihada nazarda tutilgan 50 ta koʼprikdan 38 tasi bir vaqtning oʼzida qurilmoqda. Bu jami obʼektlarning 76 foizini tashkil etadi. Ularning poydevori uchun qariyb 2,4 mingta qoziq oʼrnatildi.
Boshqacha aytganda, har kuni mintaqada deyarli muqobili boʼlmagan noyob muhandislik vazifalari hal etilmoqda.
Loyihani amalga oshirish bir vaqtning oʼzida muhandis kadrlarni tayyorlash, zamonaviy qurilish texnologiyalarini joriy etish va transport sohasida yangi malakalarni shakllantirish boʼyicha yirik maktabga aylanmoqda.
Eng murakkab infratuzilma obʼektlarini qurish borasida noyob tajribaga ega xitoylik sheriklar bilan hamkorlik mutaxassislarimizga ilgʼor texnologik yechimlarni oʼzlashtirish imkonini bermoqda. Kelgusida ushbu tajribaga Markaziy Osiyodagi boshqa yirik loyihalarni amalga oshirishda talab yuqori boʼladi.
Shu bilan birga, temir yoʼl qurilishi faqat dastlabki bosqichdir. Yangi transport yoʼlagi loyihada ishtirok etayotgan barcha davlatlar uchun eng yuqori iqtisodiy samara keltiradigan shart-sharoitlarni bugunning oʼzidayoq shakllantirish ham muhim.
Shu maqsadda Xalqaro raqamli transport yoʼlaklarini rivojlantirish strategiyasi loyiha ofisi mutaxassislari magistralь faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan qator amaliy tashabbuslarni ishlab chiqdilar.
Xususan, Qirgʼiziston–Xitoy va Qirgʼiziston–Oʼzbekiston chegaralarida «bir bekat — bir nazorat» tamoyili asosida neytral chegaraoldi erkin texnologik zonalarini tashkil etish taklif qilinmoqda. Bu chegaradan oʼtish vaqtini sezilarli darajada qisqartirish va bojxona tartib-taomillarini maqbullashtirish imkonini beradi.
Ikkinchi yoʼnalish Qirgʼiziston–Oʼzbekiston chegarasida logistika terminallari, sanoat maydonchalari va qayta ishlash korxonalarini qamrab olgan zamonaviy chegaraoldi erkin iqtisodiy zonasini shakllantirishdan iborat.
Bu transport oqimini yuqori qoʼshilgan qiymat, yangi ish oʼrinlari va qoʼshma ishlab chiqarish zanjirlarini yaratish manbaiga aylantirish imkonini beradi.
Bundan tashqari, baland togʼli temir yoʼllardan foydalanish uchun istiqbolli texnik yechimlarni ishlab chiqadigan markazga aylanuvchi qoʼshma muhandislik-konstruktorlik byurosini tashkil etish taklif qilinmoqda.
Shuningdek, uch mamlakat temir yoʼl maʼmuriyatlari va bojxona organlarini yagona raqamli tizimga birlashtiradigan umumiy raqamli yuk tashish hujjatini joriy etish nazarda tutilmoqda.
Biroq loyihaning asosiy qadriyati transport infratuzilmasi doirasidan ancha kengdir. «Xitoy – Qirgʼiziston – Oʼzbekiston» temir yoʼli iqtisodiyotlarning oʼzaro bogʼliqligi, sanoat kooperatsiyasi, texnologik sheriklik va davlatlarimizning raqobat ustunliklaridan birgalikda foydalanishga asoslangan mintaqaviy taraqqiyotning yangi modelini shakllantirmoqda.
U Markaziy Osiyoning oddiy tranzit vazifasidan mustaqil ishlab chiqarish, logistika va qoʼshilgan qiymat yaratish markazi maqomiga oʼtishi uchun sharoit yaratadi.
Loyihaning siyosiy jihati ham katta ahamiyatga ega. Bundan oʼn yil avval mintaqa davlatlari oʼrtasida toʼplanib qolgan ziddiyatlar va ishonch yetishmasligi tufayli bunday tashabbusni amalga oshirish deyarli imkonsizdek tuyulgan edi.
Bugungi kunda yaxshi qoʼshnichilik, ochiq muloqot va oʼzaro qoʼllab-quvvatlashga asoslangan izchil siyosat tufayli Markaziy Osiyo mintaqaviy hamkorlikning prinsipial jihatdan yangi darajasini namoyish etmoqda.
Shu maʼnoda, temir yoʼl nafaqat transport jihatidan oʼzaro bogʼliqlik ramzi, balki ishonch, pragmatizm va mushtarak kelajak uchun umumiy masʼuliyatga asoslangan mintaqaning yangi siyosiy madaniyatining moddiy ifodasiga ham aylanmoqda.
Shu sababli mazkur loyihaning ahamiyati faqat tashiladigan millionlab tonna yuklar yoki qurilgan yoʼl kilometrlari bilan oʼlchanmaydi. Uning eng muhim natijasi butun Markaziy Osiyoning barqaror taraqqiyoti, iqtisodiy mustaqilligi va strategik subʼektligini taʼminlaydigan uzoq muddatli poydevorni yaratishida namoyon boʼladi.

“Dunyo” АА