O‘zbekiston – Turkmaniston: mintaqaviy yaqinlik, o‘zaro ishonch va hamkorlik

Bugun Markaziy Osiyo respublikalarining o'zaro integratsiyalashuvi va barqaror rivojlanishi jarayoni yangi bosqichga kirdi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ro‘y berayotgan o‘zgarishlar butun mintaqa rivojiga, mamlakatlar o‘rtasidagi o‘zaro ishonchning mustahkamlanishiga xizmat qildi, bu esa, o‘z navbatida, ushbu mintaqada yashovchi xalqlar hayotida ham o‘z ifodasini topmoqda.

O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasidagi hamkorlikning yangi bosqichga ko‘tarilayotgani ayniqsa yaqqol ko‘zga tashlanadi. Bugungi kunda Turkmaniston O‘zbekistonning savdo-iqtisodiyot, transport-logistika, energetika va suv resurslarini boshqarish hamda ko‘plab sohalarda muhim hamkoridir.

2017-2024-yillarda O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasidagi savdo-iqtisodiy aloqalar izchil kengayib bordi. Natijada Turkmanistonning O‘zbekistonga eksporti 2017-yildagi 177,9 million dollardan 2024-yil oxiriga kelib 1,148 milliard AQSh dollariga yetdi. Shu davrda O‘zbekistondan import 53,2 million dollardan 133,9 million dollarga o‘sdi. Bu ko‘rsatkichlar ikki davlat o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi barqaror o‘sib borayotganidan dalolat beradi.

Turkmanistonning O‘zbekistonga eksporti tarkibida asosiy o‘rinni mineral yoqilg‘i va neft mahsulotlari egallaydi. 2024-yilda ushbu tovarlar jami eksportning 95,8 foizini, eksport tuzilmasining deyarli butun hajmini tashkil etdi.

O‘zbekistonning Turkmanistonga eksporti tuzilmasi nisbatan diversifikatsiyalangan bo‘lib, sanoat va kimyo mahsulotlari ustunlik qiladi. Maʼlumotlarga koʻra, 2024-yilda oʻgʻitlar ulushi 17,7 foizni tashkil etib, Turkmaniston importidagi asosiy oʻrinlardan biriga aylangan.

Ushbu parametrlar bo'yicha yuqori samaradorlikni ta'minlash uchun ikkala mamlakat ham yetarlicha foydalanilmagan salohiyatga ega. Xususan, dengiz portlaridan foydalangan holda xalqaro transport yo‘nalishlari bo‘yicha eksperimental tashishlarni tashkil etish orqali transport-logistika sohasidagi hamkorlikni kengaytirish muhim ahamiyatga ega. O‘zaro tovar ayirboshlashning ijobiy dinamikasini saqlab qolish va kelgusi yillarda uning hajmini ikki baravar oshirish uchun transport-logistika salohiyatidan samarali foydalanish zarur.

Mazkur maqsadlarga erishish uchun joriy yilning 25-fevralidan boshlab O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasida erkin savdo rejimi joriy etilgan. Ushbu rejim ikki davlatda ishlab chiqarilayotgan ko‘plab tovarlarga bojxona to‘lovlarini bekor qilish, o‘zaro savdodagi cheklovlarni bartaraf etish va savdo tartib-taomillarini soddalashtirishni nazarda tutadi.

O‘zaro savdo-iqtisodiy munosabatlarni yanada rivojlantirish maqsadida joriy yilning 17 noyabr kuni Toshkent shahrida O‘zbekiston Respublikasi va Turkmaniston chegaradosh tumanlari rahbarlarining uchrashuvi yakunlari bo‘yicha ochildi. Xorazm viloyati va Toshhovuz viloyati Turkmaniston

Kelgusida O‘zbekiston va Turkmaniston o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlashning asosiy omillaridan biri transport va logistika sohasi bo‘ladi. Shu bois, tranzit salohiyatidan samarali foydalanish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, jumladan, yuk tashishda o‘zaro imtiyozlar va chegirmalar yaratishga yuqori darajada e’tibor qaratilmoqda. Tranzit salohiyatidan samarali foydalanish Sharq-G‘arbiy va Shimol-Janub yo‘nalishlarida transport yo‘nalishlarini faol rivojlantirish, jumladan, Turkmanboshi porti imkoniyatlaridan foydalanish imkonini beradi, bu esa o‘zaro manfaatli maqsadlarga erishishga xizmat qiladi.

Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, O'zbekiston va Turkmaniston o'rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash, mintaqaviy munosabatlarning yangi yo'nalishlarini rivojlantirish, istiqbolli loyihalarni ishlab chiqish va amalga oshirish har ikki mamlakat xalqlari manfaatlariga xizmat qilayotganini qayd etish mumkin. right;">Makroiqtisodiyot va mintaqaviy tadqiqotlar instituti

loyiha rahbari, iqtisod fanlari doktori, dotsent