O‘zbekiston va Qozog‘iston: raqamli hamkorlik yangi bosqichda

So‘nggi yillarda O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasidagi hamkorlik izchil ravishda kengayib, strategik ahamiyat kasb etmoqda. Bu hamkorlik nafaqat ikki davlat o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni mustahkamlamoqda, balki Markaziy Osiyoda yagona raqamli makonni shakllantirishga xizmat qilmoqda.

Mustahkam huquqiy poydevor

Ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlikning huquqiy asoslari Mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab shakllangan bo‘lib, bugungi kunga kelib yana-da takomillashtirildi. Elektr va pochta aloqalari, chegaraoldi hududlarda aloqa xizmatlari, radiochastotalarni muvofiqlashtirish hamda kosmik tadqiqotlar sohasida imzolangan bitim va kelishuvlar ikki tomonlama munosabatlarning mustahkam poydevorini yaratdi.

Xususan, 2025 yilda radiochastotalardan foydalanish bo‘yicha yangi kelishuv imzolanishi raqamli infratuzilmani uyg‘un rivojlantirishga xizmat qilmoqda.

Raqamli iqtisodiyot: o‘sish va investitsiyalar

So‘nggi yillarda raqamli iqtisodiyot sohasidagi hamkorlik sezilarli darajada faollashdi. Qozog‘iston kapitali ishtirokidagi IT Park rezidentlari soni 67 taga yetdi va ular tomonidan 2025 yilda 2,8 mln AQSH dollarlik eksport xizmatlari ko‘rsatildi. Shu bilan birga, 755 ta yangi ish o‘rni yaratildi.

Qozog‘iston bozoriga xizmat eksport qiluvchi kompaniyalar soni 155 taga yetib, eksport hajmi 17,6 mln dollarga yetdi. Ularda mexnat faoliyatini olib borayotgan xodimlar soni esa 4,6 mingtaga yetkazildi. Bu esa o‘zaro ishonch va biznes muhitining rivojlanayotganidan dalolat beradi.

Markaziy Osiyoning yetakchi texnoparklari hamkorligida tashkil etilgan “Central Asian Innovation Hubs” platformasi esa mintaqaviy startap ekotizimini yangi bosqichga olib chiqdi. Ushbu platforma orqali yuzlab startaplar xalqaro bozorlarga chiqish imkoniga ega bo‘ldi.

Startaplar va global integratsiya

Hamkorlik doirasida startaplarni qo‘llab-quvvatlashga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Xususan, “ICT Week Uzbekistan” va “GITEX Global” kabi nufuzli tadbirlarda ikki davlat startaplari faol ishtirok etmoqda.

Qozog‘iston va O‘zbekiston startaplari AQSH, BAA, Germaniya va Buyuk Britaniyada o‘tkazilgan xalqaro akseleratsiya dasturlarida qatnashib, yangi investitsiyalar jalb qildi. Jumladan, 40 ta startap “Draper University”, “AlchemistX” va “Silicon Valley Residency” dasturlarida ishtirok etdi.

“Central Asian Innovation Hubs”ning 100 ta startaplari Qozog‘istondagi “AI Forum”, Turkiyadagi “Eurasia Technology Week”, BAAdagi “Machines Can See Summit”, Germaniyadagi “Gitex”,  Buyuk Britaniyadagi “London Tech Week” kabi xalqaro konferensiyalarda qatnashdi.

“Astana Hub” rezidentlari orasida o‘zbek kapitaliga ega 20 dan ortiq kompaniya faoliyat yuritmoqda.

Maʼlumot o‘rnida:  “Oson”, “Billz”, “Sales Doctor”, “IT Academy for Engineers”, “Verifix”, “Smartup”, “Iman”, “Uysot”, “Sales Doctor”, “Smartcast”, “Uysot”, “Tezbor”, “Platma”, “BITO” kabi kompaniyalar kiradi.

Shuningdek, Shanxay shahrida “Khan Tengri Innovation Hub”ning ochilishi mintaqaviy startaplar uchun Xitoy bozoriga kirish imkoniyatlarini kengaytirdi.

2025 yil 3 oktyabr kuni “Digital Bridge 2025” xalqaro konferensiyasi doirasida “Kazakhstan Market Entry” global akseleratsiya dasturi ishga tushirildi. Ushbu dastur doirasida O‘zbekiston Respublikasidan 10 nafar startap o‘z loyihalarini sahnada taqdim etdi. Akseleratsiya “Astana Hub” bilan hamkorlikda o‘tkazilmoqda va almashinuv dasturi hisoblanadi. Uning doirasida Qozog‘iston Respublikasidan 10 ta startap “Digital Startup Awards” akseleratsiyasi doirasida O‘zbekiston Respublikasi bozorida o‘z mahsulotlarini faol rivojlantirmoqda.

“Digital Startup Awards” loyihasi doirasida, umumiy mukofot jamg‘armasi 1 mln AQSH dollarini tashkil etuvchi mintaqadagi eng yirik tashabbuslardan biri sifatida, amalga oshirilgan inkubatsiya va akseleratsiya dasturlari, shuningdek “Best Startup Project” tanlovida Markaziy Yevroosiyo mamlakatlari, jumladan Qozog‘iston va mintaqaning boshqa bozorlaridan kelgan startaplar ishtirok etdi.

Dastur yakuniga ko‘ra, 14 ta startap akseleratsiyani va 15 ta startap inkubatsiyani muvaffaqiyatli yakunladi. Akseleratsiya dasturi natijalariga ko‘ra, “IT Park Ventures” fondi startaplarning erishgan natijalari va kengayish salohiyatidan kelib chiqib, “SAFE” formatida 50 000 AQSH dollarigacha investitsiya kiritdi, shuningdek inkubatsiya dasturidagi startaplarga ham xuddi shu asosda 10 000 AQSH dollarigacha investitsiya ajratdi.

Telekommunikatsiya: o‘zaro bog‘liqlikni kuchaytirish

Telekommunikatsiya sohasida hamkorlik doirasida yirik operatorlar o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa kanallari yo‘lga qo‘yilgan. Bu orqali xalqaro telefon va internet trafiklar samarali almashilmoqda.

Jumladan, “O‘zbektelekom” AK, “Kazaxtelekom” AJ, “Jusan mobile” AJ, “TransTelekom” AJ, “TNS-Plus” MCHJ kabi telekommunikatsiya operatorlari bilan aloqa kanallari tashkil etib, ular orqali xalqaro to‘g‘ridan-to‘g‘ri va tranzit telefon-telegraf trafiklari almashinuvi amalga oshirilmoqda.

Shu bilan birga, ikki davlat o‘rtasida mobil qurilmalarning IMEI-kodlari bo‘yicha maʼlumot almashish tizimi joriy etilmoqda. Bu esa axborot xavfsizligini taʼminlash va noqonuniy qurilmalar aylanmasiga qarshi kurashishda muhim ahamiyatga ega.

Sunʼiy intellekt: kelajakka qaratilgan hamkorlik

Sunʼiy intellekt sohasida ham hamkorlik izchil rivojlanmoqda. Qozog‘istondagi Nazarbayev universiteti huzuridagi sunʼiy intellekt instituti bilan ilmiy hamkorlik aloqalari o‘rnatilgan.

Ikki davlat mutaxassislari tomonidan kadrlar tayyorlash, tadqiqot laboratoriyalarini rivojlantirish va innovatsion yechimlarni ishlab chiqish bo‘yicha qo‘shma ishlar olib borilmoqda.

Raqamli hukumat: transchegaraviy hamkorlik

2025-yil 17-dekabrda BMT ESKATO (UN ESCAP) va O‘zbekiston Respublikasi, shuningdek, BMT ESKATO va Qozog‘iston Respublikasi o‘rtasida imzolangan O‘zaro Anglashuv Memorandumlari asosida turizm sohasida maʼlumot almashish bo‘yicha pilot loyihasini ishga tushirish to‘g‘risida kelishuvga erishildi.

2026-yil 13- mart kuni Raqamli hukumat loyihalarini boshqarish markazida BMT ESKATO, Koreyaning NIA agentligi hamda Qozog‘istonning “NITEC” AJ o‘rtasida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda loyihaning birinchi bosqichi muvaffaqiyatli yakunlanganligi eʼlon qilindi.

Loyihaning birinchi bosqichi davomida O‘zbekiston, Qozog‘iston va Koreya o‘rtasida transchegaraviy maʼlumot almashishning huquqiy va texnik asoslari ishlab chiqildi. Shuningdek, maʼlumotlarga asoslangan tahlillar tayyorlanib, ularning qaror qabul qilish jarayonidagi ahamiyati namoyish etildi. Xususan, koreyalik sayyohlarning O‘zbekistondagi faoliyati va isteʼmol xususiyatlari bo‘yicha olingan natijalar amaliy ahamiyatga ega bo‘ldi.

Pilot loyihasining keyingi bosqichlari ham muvaffaqiyatli amalga oshirilganidan so‘ng, maʼlumot almashinuvini boshqa ustuvor tarmoqlarga kengaytirish hamda O‘zbekiston Respublikasi, Qozog‘iston Respublikasi va Koreya Respublikasi o‘rtasida maʼlumot almashish bo‘yicha yagona davlatlararo platformani yaratish rejalashtirilgan.

Ushbu tashabbusning amalga oshirilishi transchegaraviy raqamli hamkorlikni rivojlantirish hamda davlat va tijorat xizmatlariningsa maradorligini oshirishni taʼminlaydi.

Kelgusida mazkur tashabbusni kengaytirish va yagona davlatlararo raqamli platforma yaratish rejalashtirilmoqda. Bu esa davlat xizmatlari samaradorligini yana-da oshirishga xizmat qiladi.

Axborot xavfsizligi va infratuzilma

Axborot xavfsizligi sohasida hamkorlik memorandumlari doirasida elektron hukumat tizimlari, raqamli platformalar va davlat maʼlumotlarini boshqarish tizimlarini rivojlantirish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda.

Shuningdek, 700 MGs diapazonida 4G va 5G tarmoqlarini joriy etish uchun raqamli televideniyeni transformatsiya qilish ishlari Markaziy Osiyo miqyosida muvofiqlashtirilgan holda amalga oshirilmoqda.

O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘rtasidagi AKT sohasidagi hamkorlik bugungi kunda nafaqat ikki davlat, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasi uchun strategik ahamiyatga ega. Raqamli iqtisodiyot, startap ekotizimi, sunʼiy intellekt va telekommunikatsiya sohalaridagi qo‘shma tashabbuslar mintaqada innovatsion rivojlanishni jadallashtirmoqda.

Bu hamkorlik kelgusida yagona raqamli makonni shakllantirish va global raqobatbardoshlikni oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilishi shubhasiz.