2026-yilda O‘zbekiston va Chexiya rektorlarining birinchi forumi o‘tkaziladi

Soʻnggi yillarda Oʻzbekiston va Chexiya oʻrtasida oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar sohasidagi hamkorlik yangi mazmun va yangi ruh bilan boyib, muttasil rivojlanib bormoqda. Ilgari asosan alohida loyihalar, grant dasturlari va qisqa muddatli tashabbuslar doirasida shakllangan bu munosabatlar bugungi kunda oʻzining yangi bosqichiga — chuqur oʻylangan, tizimli va uzoq muddatli strategik sheriklik darajasiga koʻtarildi.

Endilikda bu hamkorlik aniq maqsad va ustuvor yoʻnalishlarga asoslangan holda shakllanmoqda. Universitetlar oʻrtasidagi aloqalar tobora mustahkamlanib, ular nafaqat bilim almashish maydoni, balki ilmiy gʻoyalar, innovatsion yechimlar va kelajak texnologiyalari yaratiladigan umumiy intellektual makonga aylanmoqda.  Bu jarayonda har ikki davlatning taʼlim tizimi bir-birini boyitib, tajriba va imkoniyatlar uygʻunligi orqali yangi sifat bosqichiga chiqmoqda. Oʻzbekiston uchun Yevropa taʼlim anʼanalari va ilmiy maktablari bilan yaqinlashish imkoni yaratilsa, Chexiya uchun Markaziy Osiyoning dinamik rivojlanayotgan taʼlim va innovatsion muhiti bilan hamkorlik qilish yangi ufqlarni ochmoqda.

2020–2026-yillar davomida Oʻzbekiston va Chexiya oʻrtasidagi taʼlimiy aloqalar mazmunan ham, miqyosan ham yangi qiyofa kasb etdi. Bu yillar ikki mamlakatni bogʻlab turgan akademik koʻpriklar mustahkamlanib, ular orqali bilim, tajriba va ilmiy qarashlar erkin harakatlana boshladi. Ayniqsa, Chexiya oliy taʼlim muassasalarida tahsil olayotgan oʻzbekistonlik talabalar sonining yil sayin ortib borishi ushbu hamkorlikning eng yorqin koʻrsatkichlaridan biriga aylandi.

Agar 2020-yilda bu koʻrsatkich taxminan 350 nafarni tashkil etgan boʻlsa, oradan bir necha yil oʻtib, 2024-yilga kelib 600 nafardan oshdi. Bugungi kunda esa bu raqam 650–700 nafarga yaqinlashib, yanada oʻsish tendensiyasini saqlab qolmoqda. Bu raqamlar ortida yuzlab yoshlarning orzu-intilishlari, yangi bilimlar sari intilishi va xalqaro maydonda oʻz oʻrnini topishga boʻlgan intilishi mujassam.

Bu jarayon, oʻz navbatida, Chexiya taʼlim tizimiga boʻlgan ishonchning mustahkamlanib borayotganini ham anglatadi. Oʻzbekistonlik talabalar uchun Chexiya nafaqat sifatli taʼlim manbai, balki innovatsion fikrlash, mustaqil tadqiqot olib borish va zamonaviy kasbiy koʻnikmalarni egallash imkonini beruvchi muhim ilm maskaniga aylanmoqda.

Ayniqsa, muhandislik, axborot texnologiyalari, iqtisodiyot va agrar sohalar kabi strategik yoʻnalishlar bu hamkorlikning asosiy ustunlarini tashkil etmoqda. Bu sohalarda tayyorlanayotgan mutaxassislar kelgusida ikki davlat oʻrtasidagi ilmiy va iqtisodiy aloqalarni yanada chuqurlashtiruvchi, yangi innovatsion gʻoyalarni hayotga tatbiq etuvchi kuch sifatida maydonga chiqishi shubhasiz.

Soʻnggi yillarda oliy taʼlim tashkilotlari oʻrtasidagihamkorlikning poydevori yanada ishonchli va barqaror tus olmoqda. Oʻzbekiston Milliy universiteti, Samarqand davlat universiteti, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kabi yetakchi oliy taʼlim muassasalarining Chexiyaning nufuzli universitetlari bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻyishi esa bu jarayonga mazmun va sifat bagʻishlamoqda.

Natijada, bu hamkorlik doirasida talabalar va professor-oʻqituvchilar almashinuvi yangi bosqichga chiqib, ilm-fan va taʼlim sohasidagi gʻoyalar erkin almashinuvi uchun keng imkoniyatlar ochilmoqda. Qoʻshma tadqiqotlar, ikki diplomli dasturlar va ilmiy loyihalar bilim almashish, yangi ilmiy maktablar shakllanishiga xizmat qilmoqda.

Hozirgi kunda Oʻzbekiston va Chexiya oliy taʼlim muassasalari oʻrtasida yoʻlga qoʻyilgan qoʻshma taʼlim dasturlari hamkorlikning eng samarali va zamonaviy koʻrinishlaridan biri sifatida namoyon boʻlmoqda. 2+2, 3+1, 1+1 va 1,5+0,5 kabi taʼlim modellari orqali talabalar ikki mamlakatning ilmiy va taʼlim muhitini oʻz koʻzi bilan koʻrish, turli akademik anʼanalarni oʻzlashtirish va xalqaro tajriba orttirish imkoniga ega boʻlmoqda.

Bu dasturlar nafaqat bilim olish, balki dunyoqarashni kengaytirish, mustaqil fikrlashni shakllantirish va global mehnat bozori talablariga mos mutaxassis boʻlib yetishish yoʻlida muhim qadamdir. Ikki diplomga ega boʻlish imkoniyati esa yoshlar uchun yangi ufqlar ochib, ularni xalqaro raqobatbardosh kadrlar qatoriga olib chiqmoqda.

Eng muhimi, bu jarayon taʼlim sohasidagi integratsiyani chuqurlashtirib, milliy kadrlar tayyorlash tizimini xalqaro mezonlar asosida takomillashtirishga xizmat qilmoqda. Bugun ushbu dasturlarda tahsil olayotgan yoshlar ertaga oʻz sohasining yetuk mutaxassisi boʻlib yetishishi bilan birga  turli madaniyat va ilm maktablarini bogʻlovchi koʻprik vazifasini bajaradigan intellektual avlodga aylanishiga umid qilamiz.

Oʻzbekiston va Chexiya oʻrtasidagi hamkorlik bugun faqat taʼlim aloqalari bilan cheklanib qolmayapti — u ilm-fan va innovatsiyalar maydonida ham tobora chuqurlashib, yangi mazmun kasb etmoqda. Ikki mamlakat olimlari va tadqiqotchilari oʻrtasida shakllanayotgan hamkorlik muhiti ilmiy izlanishlarning geografiyasini kengaytirib, ularni global ilmiy jarayonlarning ajralmas qismiga aylantirmoqda.

Erasmus+ va Horizon Europe kabi nufuzli xalqaro dasturlar doirasida amalga oshirilayotgan qoʻshma tadqiqotlar bu jarayonning muhim tayanchiga aylandi. Ushbu platformalar orqali ilmiy gʻoyalar almashinuvi, innovatsion yechimlar ishlab chiqish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish boʻyicha oʻzaro manfaatli loyihalar hayotga tatbiq etilmoqda.

Ayniqsa, bu hamkorlikning ustuvor yoʻnalishlari zamon talablariga hamohang ravishda shakllanayotgani diqqatga sazovor. “Yashil” texnologiyalar va barqaror rivojlanish sohasida olib borilayotgan tadqiqotlar atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanishga xizmat qilmoqda. Suv resurslari va ekologiya boʻyicha qoʻshma izlanishlar esa mintaqaviy ekologik muammolarga ilmiy asoslangan yechimlar topishga yoʻnaltirilgan.

Shu bilan birga, raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt sohasidagi hamkorlik zamonaviy iqtisodiyotning asosiy drayverlaridan biri boʻlib, innovatsion mahsulotlar va xizmatlar yaratishga zamin yaratmoqda. Agrar innovatsiyalar yoʻnalishidagi tadqiqotlar esa qishloq xoʻjaligida samaradorlikni oshirish, oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash va ilgʻor texnologiyalarni joriy etishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Eng muhimi, ushbu yoʻnalishlardagi hamkorlik faqat nazariy izlanishlar bilan cheklanib qolmay, amaliy natijalarga yoʻnaltirilgani bilan ahamiyatlidir. Yaʼni, ilm-fan yutuqlari real iqtisodiyot va jamiyat ehtiyojlari bilan uygʻunlashib, innovatsion taraqqiyotga xizmat qilayotgani bu sheriklikning eng katta yutugʻidir.

Yaqin istiqbolda Oʻzbekiston va Chexiya oʻrtasidagi hamkorlikni yanada chuqurlashtirishga qaratilgan qator muhim tashabbuslar ilgari surilmoqda. Xususan, 2026-yilda Chexiyada birinchi Oʻzbekiston–Chexiya rektorlar forumini oʻtkazish tashabbusi alohida ahamiyatga ega. Bu forum universitetlar oʻrtasidagi muloqotni tizimlashtirish, ustuvor yoʻnalishlarni belgilash va yangi qoʻshma loyihalarni boshlab berish uchun muhim platforma vazifasini bajaradi.

Shu bilan birga, akademik mobillikni kengaytirish orqali talabalar va professor-oʻqituvchilarning oʻzaro almashinuvini yanada faollashtirish, ularga xalqaro tajriba orttirish imkoniyatlarini kengaytirish rejalashtirilgan. Double Degree va PhD cotutelle kabi dasturlarni rivojlantirish esa ikki mamlakat taʼlim tizimlarining yanada uygʻunlashuviga, ilmiy maktablar oʻrtasida chuqur hamkorlik shakllanishiga xizmat qiladi.

Bundan tashqari, qoʻshma startaplar va innovatsion loyihalarni qoʻllab-quvvatlash, texnoparklar va universitet inkubatorlari oʻrtasida hamkorlikni yoʻlga qoʻyish orqali ilm-fan va biznes oʻrtasidagi bogʻliqlikni mustahkamlashga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Bu esa ilmiy gʻoyalarni amaliyotga joriy etish, innovatsion mahsulot va xizmatlar yaratishda muhim omil boʻlib xizmat qiladi.

Oʻzbekiston va Chexiya oʻrtasidagi oliy taʼlim sohasidagi hamkorlik soʻnggi yillarda sifat jihatdan yangi bosqichga chiqdi. Bu hamkorlik nafaqat talabalar almashinuvi yoki qoʻshma dasturlar bilan cheklanib qolmay, balki ilmiy, innovatsion va institutsional integratsiyani qamrab olmoqda. Kelgusida ushbu sheriklik ikki mamlakat uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlash, ilmiy salohiyatni oshirish va global taʼlim makonida munosib oʻrin egallashda muhim omil boʻlib xizmat qilishi shubhasiz.

Farhod AHROROV, Oliy ta’lim, fan va 

innovatsiyalar vazirligi boshqarma boshlig‘i