ShHT temir yo‘l loyihalarida O‘zbekistonning yetakchi tashabbuslari

Keyingi ShangS Tashkiloti Sammiti (Kooperatsiya yig'ilishi) arafasida, mintaqada barqaror transport infratuzilmasini rivojlantirish alohida ahamiyatga ega. Bugungi kunda transport yo‘laklari nafaqat logistika yo‘nalishlari, balki strategik arteriyalar bo‘lib, ular bo‘ylab nafaqat yuklar, balki o‘zaro ishonch, iqtisodiy sheriklik va mintaqaviy barqarorlik

ShHTning har bir sammitida transport va kommunikatsiya sohasidagi hamkorlik masalalariga an’anaviy tarzda ustuvor ahamiyat beriladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Ostona shahrida bo‘lib o‘tgan Shanxay hamkorlik tashkilotining avvalgi 24-sammitida so‘zlagan nutqida, ayniqsa, mintaqalararo aloqalarni mustahkamlash uchun yaxlit va o‘zaro bog‘langan transport-tranzit tizimini shakllantirish zarurligini ta’kidladi.

O‘sib borayotgan geosiyosiy beqarorlik sharoitida Qizil dengiz va Sharqiy Yevropada quyidagi quruqlikdagi ishonchli yo‘nalishlarni yaratish zarur. Markaziy Osiyo orqali “Yevropa – Xitoy” va “Yevropa – Janubiy Osiyo” birinchi o‘ringa chiqadi.

Bu nuqtai nazardan nafaqat infratuzilmani rivojlantirish, balki transport va logistika tashabbuslarini boshqa xalqaro va mintaqaviy tuzilmalar, masalan, Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti (Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) (Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) (Arab davlatlari) bilan muvofiqlashtirish ham muhim vazifa bo‘lib qolmoqda. Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqi (YEOI), Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari assotsiatsiyasi (ASEAN) va boshqalar. Bunday muvofiqlashtirish ShHT mamlakatlari va hamkor davlatlar uchun yangi imkoniyatlar ochadigan samarali, bog‘langan yo‘nalishlarni qurish imkonini beradi.

Davlatimiz rahbari qayta-qayta ta’kidlaganidek, qo‘shma transport loyihalarini amalga oshirish iqtisodiy integratsiya, savdo aloqalarini kengaytirish va mintaqaning jahon transport tizimidagi mavqeini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bu sa’y-harakatlarda temir yo‘l infratuzilmasini rivojlantirish alohida o‘rin tutadi. Shanxay hamkorlik tashkiloti tashkil etilganidan buyon transport sohasini, ayniqsa, temir yo‘l sohasini rivojlantirishga izchil ustuvor ahamiyat berib kelmoqda. Bu e’tibor temir yo‘l transportini a’zo davlatlar o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash, savdo o‘sishi va turizmni rivojlantirishning asosiy omiliga aylantirdi. Oʻzaro bogʻlangan transport tarmogʻi mintaqada iqtisodiy integratsiyani mustahkamlash va aʼzo davlatlarning raqobatbardoshligini oshirishda muhim rol oʻynaydi.

Hozirda ShHTga aʼzo davlatlar temir yoʻl tarmogʻining umumiy uzunligi 348,3 ming km ni tashkil etadi, shundan 60% dan ortigʻi (210,2 ming km) elektr tarmogʻiga toʻgʻri keladi. Ushbu tarmoq orqali tashilayotgan yillik yuk hajmi qariyb 8,2 milliard tonnani, yuk aylanmasi 7,5 trillion tonna-kilometrni, yoʻlovchi aylanmasi deyarli 1424 milliard yoʻlovchi-kilometrni tashkil etadi.

Markaziy Osiyoning dengizga chiqish imkoniyati yoʻq mamlakatlari uchun temir yoʻl transportning asosiy va eng barqaror turi hisoblanadi. Bugungi kunda viloyatdagi yuk va yo‘lovchi tashishning 80 foizdan ortig‘i uning hissasiga to‘g‘ri keladi. Temir yo‘l transporti o‘zining geografik joylashuvi, iqlimga chidamliligi va yuqori energiya samaradorligini hisobga olgan holda mintaqaning jahon savdo va transport zanjirlariga integratsiyalashuvining asosiy vositasi bo‘lib qolmoqda.

Qo‘shni davlatlar o‘rtasida O‘zbekistonning savdo aylanmasining asosiy qismi Xitoy, Rossiya va Qozog‘istonga to‘g‘ri keladi. Ushbu mamlakatlar bilan tovar aylanmasining umumiy ulushi 2025 yilning birinchi yarmida qariyb 40 foizni tashkil etdi: Xitoy – 18,2 foiz, Rossiya – 16,1 foiz, Qozog‘iston – 5,9 foiz. Undan keyin 3,6% ulush bilan Turkiya va 2,2% Koreya Respublikasi turadi.

Rossiya va Qozog‘iston O‘zbekistonning yetakchi savdo hamkorlari maqomini saqlab qoldi. Ushbu mamlakatlarning O‘zbekiston bilan savdo aylanmasidagi yuqori ulushi tarixiy aloqalar, geografik yaqinlik, shuningdek, barqaror transport-kommunikatsiya aloqalari bilan bog‘liq.

Bu, o‘z navbatida, ShHT davlatlarining O‘zbekistonning xalqaro va mintaqaviy tuzilmalar o‘rtasidagi tashqi savdo hamkorligidagi yetakchi rolini belgilaydi. Janubiy Osiyo va Osiyo-Tinch okeani mintaqasi yoʻnalishi.

Oʻzbekiston strategik temir yoʻl loyihalarini amalga oshirishda xorijiy hamkorlar bilan hamkorlik qiladi. Bu loyihalar nafaqat mamlakatning tranzit salohiyatini mustahkamlaydi, balki uning Markaziy Osiyoning logistika markazi sifatidagi rolini ham ta’kidlaydi.

O‘zbekistonning ShHT temir yo‘l loyihalaridagi yetakchi tashabbuslari kontekstida yangi avtomobil yo‘llarini qurish bo‘yicha strategik loyihalar alohida ahamiyatga ega: “Xitoyyy O‘zbekiston” va “O‘zbekiston – Afg‘oniston – Pokiston”.

2025-yilningapreldaChinada “” temir yo‘lining keng ko‘lamli qurilishi boshlangani quvonarli. Qirg'iziston Qirg'iziston - O'zbekiston, shundan qariyb40% tunnel va ko'priklar orqali o'tadi - bu mintaqadagi texnik jihatdan eng murakkab loyihalardan biridir.

Loyihaga kelsak,O'zbekistanAg. Pokiston” – Afg‘oniston va Pokistonlik hamkasblar bilan birgalikda butun Yevroosiyo uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan loyihaning to‘liq texnik-iqtisodiy asoslarini ishlab chiqish bo‘yicha uch tomonlama asosli kelishuv imzolandi.

“Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” temir yo‘li ShHT transport tizimidaasosiy rol o‘ynaydi, chunki:

Ovro‘po va Xitoy uchun uni qayta yuklash uchun eng qisqa quruqlik yo‘nalishini yaratadi. overloaded destinations;

- Qirg'iziston xalqaro avtomagistrallarga to'g'ridan-to'g'ri chiqish imkoniyatiga ega bo'lib, tranzit markaziga aylanadi;

- O'zbekiston Xitoy bozoriga muqobil yo'lga ega va Afg'oniston va Pokiston orqali Yevropa va Janubiy Osiyoga chiqish imkoniyatiga ega;

deyarli Shanbalik uchun qisqa yo'l bor. 1000 km, xarajatlarni 30–40 foizga qisqartirish va logistika taʼminotini tezlashtirish.

ShHT doirasidagi integratsiyaningmuammolariga nazar tashlar ekanmiz, mintaqa mamlakatlari oʻrtasidagi temir yoʻl aloqasini toʻliq rivojlantirishga toʻsqinlik qilayotgan bir qator asosiy cheklovlarni qayd etish lozim. bugungi kunda ShHT davlatlarining temir yo'llari tarqoq bo'lib qolmoqda va yagona tarmoqqa ulanmagan. Qozogʻiston va Rossiya infratuzilmasi orqali Xitoydan Yevropaga quruqlikdagi yoʻnalishlar, shuningdek, Ozarbayjon, Gruziya, Turkiya va Kaspiy dengizi (temir yoʻl va avtomobil transportidan foydalangan holda) orqali multimodal transportdan foydalanadigan muqobil yoʻnalishlar mavjud.

Ammo ShHT mintaqasi doirasida Osiyo va Hindistonning alohida davlatlari bilan Yevropa Ittifoqi va Hindiston oʻrtasida toʻlaqonli temir yoʻllar mavjud emas. Bu o'zaro savdoning rivojlanishini sezilarli darajada cheklaydi va Yevroosiyodagi eng yirik iqtisodiyotlar o'rtasidagi iqtisodiy integratsiyani sekinlashtiradi.

Ikkinchidan, ShHT doirasida xalqaro transport yo‘laklarini shakllantirishda ishtirokchi-mamlakatlarning normativ-huquqiy bazalarining nomuvofiqligi bilan bog‘liq muammolar saqlanib qolmoqda. Asosiy toʻsiqlar qatorida temir yoʻl transportida tashish hujjatlarining yagona standartlari yoʻqligi, shuningdek, jiddiy texnik farqlar, jumladan, temir yoʻl kalibrlarining turli kengligi va harakatlanuvchi tarkibning oʻlchamlaridagi tafovutlar bor.

Shuni taʼkidlash joizki, yuqoridagi muammolarni hal etish, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan amaliy maqsadlarni amalga oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining tashabbusi bilan alohida taʼkidlab oʻtish joiz. ShHT sammitlarida, xususan, ishtirokchi davlatlarning global ishlab chiqarish zanjirlariga chuqur integratsiyalashuvini ta’minlash, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni jadal joriy etish maqsadida O‘zbekiston ShHT doirasida temir yo‘l tashkilotlarining roli va mavqeini mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlar kompleksini amalga oshirmoqda. ShHTga aʼzo davlatlar maʼmuriyatlari mavjud “SHHTga aʼzo davlatlar temir yoʻllari yetakchilari uchrashuvi” platformasini “SHHTga aʼzo davlatlar temir yoʻl makonlarini integratsiyalashuvi boʻyicha kengash”ga aylantirish uchun.

Ushbu tashabbus doirasida butun EI temir yoʻllarini qamrab olish va yangi transport yoʻnalishlarini rivojlantirish boʻyicha amaliy choralar koʻrilmoqda. mintaqa.

Gap, xususan, “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston – Turkmaniston – Eron – Turkiya – Yevropa”, “MDH davlatlari – O‘zbekiston – Afg‘oniston – Pokiston” kabi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Hind okeani portlariga chiqish yo‘llari haqida bormoqda.

Kengash Direksiyasining shtab-kvartirasi Toshkent shahrida joylashishi rejalashtirilgan. Shuningdek, u ShHT makonida transport-logistika infratuzilmasini raqamli transformatsiyalashning muhim elementiga aylanadigan Raqamli transport xizmatlari xalqaro markazini yaratishni ko‘zda tutadi.

Yuqoridagi barcha tashabbuslar mintaqaning transport-logistika salohiyatini mustahkamlash, Yevropa, Osiyo-Janubiy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi savdoni rivojlantirishga xizmat qiladi. style="text-align: justify;">Bu maqsadlarda O‘zbekistonda ichki transport infratuzilmasi faol rivojlanmoqda: Temir yo‘llarni elektrlashtirish davom etmoqda, harakatlanuvchi tarkib parki yangilanmoqda, yuqori tezlikdagi liniyalar tarmog‘i kengaymoqda, xususan, “Toshkent – Samarqand” alohida yuqori tezlikda harakatlanuvchi liniyaning texnik-iqtisodiy asoslarini ishlab chiqish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. Joriy yilning oxiriga qadar Toshkent-Xiva tezyurar yoʻnalishi boʻyicha oltita zamonaviy yuqori tezlikda harakatlanuvchiHyundai Rotem poyezdlari kelishi kutilmoqda, yoʻl boʻyi va logistika infratuzilmasini rivojlantirish davom etmoqda.

Oʻzbekiston ShHTning navbatdagi sammiti arafasida yana bir bor oʻqilishi mumkin. oʻzaro bogʻlangan va ochiq transport tizimi barcha hududning uzoq muddatli va oʻzaro manfaatli rivojlanishiga yoʻnaltirilgan.

Dildora Ibragimova,

Departament

Transport va logistikani rivojlantirish muammolarini o‘rganish markazi

O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi