Oʼzbekiston TDTni yangi iqtisodiy imkoniyatlar makoni sifatida koʼrib chiqadi

Oʼzbekiston Turkiy davlatlar tashkilotidagi (TDT) ishtirokini savdo aloqalariga yangi sanoat mazmunini berish imkoniyati sifatida koʼrmoqda. Gap turli mamlakatlar korxonalari tayyor mahsulot ishlab chiqarishda ishtirok etadigan va ushbu mahsulot bilan tashqi bozorlarga chiqadigan ishlab chiqarish zanjirlarini shakllantirish haqida bormoqda. Bu Oʼzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoev tomonidan ilgari surilgan “Yangi iqtisodiy imkoniyatlar makoni” tashabbusining asosiy vazifalaridan biridir.

TDT Oʼzbekiston, Ozarbayjon, Qozogʼiston, Qirgʼiziston va Turkiyani birlashtiradi. Tashkilot faoliyatida Turkmaniston va Vengriya kuzatuvchi maqomida ishtirok etadi. Bunday geografik qamrov Markaziy Osiyoni Janubiy Kavkaz, Turkiya va gʼarbiy savdo yoʼnalishlari bilan bogʼlaydi. Oʼzbekiston uchun koʼp tomonlama formatning ahamiyati shundaki, u korxonalar oʼrtasidagi ishlab chiqarish aloqalarini rivojlantirishga taʼsir qiluvchi savdo va transport shartlarini hamkor davlatlar bilan muvofiqlashtirish imkonini beradi.

Oʼzbekistonning TDTga aʼzo davlatlar, shuningdek, Turkmaniston va Vengriya bilan savdo aylanmasi 2017-yildagi 4,13 milliard dollardan 2025-yilda 10,82 milliard dollarga yetdi. 2026-yil yanvar–iyulь oylarida tovar ayirboshlash hajmi oʼtgan yilning shu davriga nisbatan 19,8 foizga oshdi. Hamkor davlatlarning Oʼzbekiston iqtisodiyotidagi ishtiroki ham kengaymoqda. Аvgust oyi boshidagi holatga koʼra, mamlakatda ularning kapitali ishtirokidagi 4 871 ta korxona faoliyat yuritgan.

Bunday aloqalar koʼlami sharoitida savdo tarkibi tobora katta ahamiyat kasb etmoqda. 2026-yilning yetti oyida Oʼzbekistonning mazkur davlatlarga eksporti 2,29 milliard dollarni, importi esa 4,46 milliard dollarni tashkil etdi. Eksport salohiyatini mustahkamlash yuqori darajada qayta ishlangan mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirishni talab qiladi. Sanoat kooperatsiyasi Oʼzbekiston korxonalariga hamkor davlatlar bozoridagi talab bilan ishlash va tashkilot doirasidan tashqaridagi bozorlarga chiqish imkonini beradi.

Mazkur vazifa Oʼzbekistonning TDTdagi kun tartibida bosqichma-bosqich markaziy oʼrin egalladi. Shavkat Mirziyoev 2018-yilda turkiy davlatlar sammitida ishtirok etganidan soʼng, 2019-yilda Oʼzbekiston oʼsha paytdagi Turkiy kengashning toʼlaqonli aʼzosiga aylandi. 2022-yilda Samarqandda TDT sammitiga mezbonlik qilgan Oʼzbekiston tashkilotga raislikni ham oʼz zimmasiga oldi. Sammitda davlat rahbari qoʼshilgan qiymat zanjirlarini yaratish va tayyor mahsulotlar bilan uchinchi davlatlar bozorlariga chiqishni taklif qildi. 2024-yilda Bishkekda boʼlib oʼtgan sammitda esa u uzoq muddatli loyihalarning siyosiy asosini mustahkamlashga xizmat qilishi mumkin boʼlgan strategik sheriklik toʼgʼrisidagi bitimni tuzish tashabbusini ilgari surdi.

2025-yilda Oʼzbekiston kompaniyalar oʼrtasidagi toʼgʼridan-toʼgʼri aloqalarni rivojlantirishga qaratilgan qator mexanizmlarni taklif etdi. Budapeshtdagi uchrashuvda Prezident “TURK-TRАDE” savdo platformasini yaratish, sanoat kooperatsiyasi dasturini ishlab chiqish hamda yagona investitsiya portalini shakllantirishni taklif qildi. Ushbu takliflar biznes hamkorligini yoʼlga qoʼyishning izchil bosqichlarini — hamkorlarni izlash, investitsiya imkoniyatlarini namoyish etish va ishlab chiqarishlarni tashkil etishni qamrab oladi. Toʼgʼridan-toʼgʼri aloqalar turkiy davlatlarning Boku shahrida oʼtkazilgan savdo forumida ham rivojlandi. Unda Oʼzbekiston ishlab chiqaruvchilari tayyor trikotaj mahsulotlari va qurilish materiallarini yetkazib berish boʼyicha kelishuvlar tuzdilar.

Takliflar bilan bir qatorda, amaliy qarorlar ham qabul qilindi. 2026-yil fevral oyida TDT davlatlarining iqtisodiyot va savdo vazirlari savdo sohasidagi hamkorlik toʼgʼrisidagi memorandumni imzolab, iqtisodiyot, savdo, investitsiyalar va moliya yoʼnalishlaridagi hamkorlik boʼyicha yoʼl xaritasini maʼqulladilar. Shu yili Turkiy investitsiya jamgʼarmasi ham oʼz faoliyatini boshladi. Iqtisodiy sheriklik kengashini tashkil etish masalasi esa hali davlatlar tomonidan kelishib olinishi lozim.

Hamkor davlatlar bilan ikki tomonlama investitsiyaviy aloqalar ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun allaqachon muayyan asos yaratgan. 2025-yilda Ozarbayjon, Qozogʼiston, Qirgʼiziston, Turkiya, Turkmaniston va Vengriyadan Oʼzbekistonga kiritilgan investitsiyalar hajmi 4,29 milliard dollarni tashkil etdi. 2026-yilda umumiy qiymati 17,24 milliard dollarlik 280 ta loyiha ustida ish olib borilmoqda. Yanvar–avgust oylarida ushbu loyihalar doirasida 3,84 milliard dollar mablagʼ amalda oʼzlashtirildi. Mazkur investitsiyalarning keyingi samarasi yaratilayotgan quvvatlarning ishga tushirilishi va mahsulot ishlab chiqarish hajmiga bogʼliq boʼladi..

Ikki tomonlama hamkorlikning misollaridan biri Qashqadaryo viloyatida amalga oshirilmoqda. Bu yerda Ozarbayjonning “Matanat” kompaniyasi tomonidan gips mahsulotlari ishlab chiqarish loyihasining birinchi bosqichi yakunlandi va gipsokarton ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish boʼyicha ikkinchi bosqich boshlandi. Shu tariqa, hamkor investitsiyalari Oʼzbekiston hududida qayta ishlash va tayyor mahsulot ishlab chiqarishga yoʼnaltirilmoqda.

Transport sohasida esa tashkilot miqyosida erishilgan amaliy natija mavjud. “E-permit” elektron ruxsatnomalar tizimi dastlab Oʼzbekiston va Turkiyaning qoʼshma loyihasi sifatida boshlangan boʼlsa, bugungi kunda Oʼzbekiston va TDTning barcha davlatlari oʼrtasida amal qilmoqda. Bu tajriba dastlab ikki davlat oʼrtasida kelishilgan yechim umumiy tartib-taomilga aylanishi mumkinligini koʼrsatadi. Transport aloqalarini yanada rivojlantirish tariflarni muvofiqlashtirish, bojxona jarayonlarini raqamlashtirish va logistika markazlari faoliyatini takomillashtirish bilan bogʼliq. Oʼzbekiston Oʼrta koridorni qurilayotgan Xitoy–Qirgʼiziston–Oʼzbekiston temir yoʼli hamda istiqboldagi Transafgʼon yoʼnalishi bilan bogʼlash tarafdori.

Transport bogʼliqligini rivojlantirish bilan bir qatorda, raqamli kun tartibi ham shakllanmoqda. 2026-yilda Turkistonda boʼlib oʼtgan sammitda Oʼzbekiston Prezidenti hududiy maʼlumotlar markazlarini yuqori tezlikdagi aloqa kanallari orqali bogʼlaydigan «Raqamli turkiy koridor»ni ishlab chiqishni taklif qildi. Shuningdek, u Qozogʼiston bilan hamkorlikda shakllantirilayotgan venchur fondida hamkor davlatlarni ishtirok etishga taklif etdi. Mazkur tashabbuslar iqtisodiy oʼsishning navbatdagi manbai - bir nechta mamlakatlar bozorlarida faoliyat yurita oladigan texnologiyalar, innovatsion ishlanmalar va tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratilgan.

Oʼzbekiston uchun TDT doirasidagi hamkorlikning keyingi bosqichi iqtisodiy oʼsish sifatiga bogʼliq. Tovar ayirboshlash va investitsiyaviy aloqalar kooperatsiya koʼlamini belgilaydi. Uning strategik samarasi esa Oʼzbekiston korxonalarining tayyor mahsulot yaratishdagi oʼrni va ushbu mahsulot uchun bozorlarning qanchalik kengayishiga bogʼliq boʼladi. Mamlakatning sanoat, investitsiyalar, transport va texnologiyalar sohasidagi takliflari aynan shu vazifani hal etishga qaratilgan.