Oʼzbekiston va Serbiya: mehnat mobilligidan inson kapitali sohasidagi strategik sheriklik sari

Serbiya iqtisodiyoti rivojlanib, ayrim tarmoqlarda malakali kadrlarga ehtiyoj ortib borayotgan bir paytda, Oʼzbekiston bilan shakllanayotgan yangi hamkorlik modeli bu ehtiyojni qonuniy, tartibli va ikki davlat institutlari nazoratida taʼminlash imkonini berishi mumkin.
Gap shunchaki bir mamlakatdan ikkinchisiga ishlash uchun odam yuborish haqida emas. Yangi yondashuv Serbiya mehnat bozorining aniq ehtiyojlarini oʼrganish, zarur mutaxassislarni Oʼzbekistonning oʼzida tanlash va tayyorlash, ish beruvchilarni bu jarayonga bevosita jalb qilish hamda fuqarolarning huquqlari kafolatlangan holda ishga joylashtirishga asoslanadi.
Shu maʼnoda, Toshkent va Belgrad oʼrtasida soʼnggi yillarda shakllanayotgan munosabatlarda yangi va istiqbolli yoʼnalish — tartibli mehnat mobilligi va inson kapitali sohasidagi sheriklik paydo boʼlmoqda.
Siyosiy ishonchdan amaliy mexanizmga
Bu jarayonning siyosiy poydevori 2025-yil-oktyabrь oyida qoʼyildi.
Serbiya Respublikasi Prezidenti Аleksandr Vuchichning Oʼzbekistonga rasmiy tashrifi ikki mamlakat munosabatlarida tarixiy bosqich boʼldi. Prezidentlar Shavkat Mirziyoev va Аleksandr Vuchich oʼrtasidagi muzokaralar yakunida Qoʼshma deklaratsiya qabul qilindi, iqtisodiyot, investitsiyalar, taʼlim, texnologiyalar, turizm va boshqa sohalarni qamrab olgan hujjatlar paketi imzolandi.
Ular orasida mehnat migratsiyasi sohasida hamkorlik toʼgʼrisidagi memorandum ham bor edi.
Shu tariqa tartibli mehnat migratsiyasi ikki mamlakat oʼrtasidagi oliy darajadagi siyosiy muloqotning amaliy yoʼnalishlaridan biriga aylandi.
Oradan yetti oy oʼtib, bu siyosiy kelishuv aniq institutsional jarayonga aylana boshladi.
2026-yil 18–19-may kunlari Toshkentda oʼtkazilgan Xalqaro migratsiya forumida Serbiya mehnat, bandlik, faxriylar va ijtimoiy masalalar vaziri Militsa Jurjevich Stamenkovski boshchiligidagi delegatsiya ishtirok etdi.
Bu yerda Serbiya auditoriyasi uchun muhim bir fakt bor: Serbiya hukumatining rasmiy maʼlumotiga koʼra, bu mamlakatning xorijiy davlat bilan mehnat mobilligi boʼyicha boshlagan birinchi shunday bitimi. Va birinchi hamkor sifatida aynan Oʼzbekiston tanlangan.
Qonuniy, xavfsiz va nazorat qilinadigan mobillik
Serbiyaning ushbu hamkorlikka munosabatini vazir Militsa Jurjevich Stamenkovskining Toshkentda bildirgan pozitsiyasi aniq ifodalaydi.
Uning taʼkidlashicha, boʼlajak bitimdan maqsad mehnat mobilligi faqat qonuniy, xavfsiz va nazorat qilinadigan doirada, aniq qoidalar hamda davlatning toʼliq institutsional nazorati ostida amalga oshirilishini taʼminlaydigan samarali mexanizm yaratishdir.
Vazirning fikricha, masʼuliyatli davlatlar migratsiya oqimlarini oʼz holiga tashlab qoʼymaydi, balki ularni oʼz fuqarolari, iqtisodiyoti va mamlakat xavfsizligi manfaatlaridan kelib chiqib boshqaradi.
Bu pozitsiya Oʼzbekistonda soʼnggi yillarda shakllanayotgan yangi yondashuv bilan uygʼun.
Oʼzbekiston uchun ham asosiy vazifa fuqaroni shunchaki xorijdagi boʼsh ish oʼrniga yoʼnaltirish emas. Yangi modelь ish beruvchining ehtiyojini oldindan aniqlash, nomzodni tanlash, zarur boʼlsa kasb va tilga tayyorlash, mehnat shartlarini avvaldan belgilash va shundan keyingina uni qonuniy mexanizm orqali ishga yoʼnaltirishga asoslanadi.
Hamkorlik noldan boshlanayotgani yoʼq
Oʼzbekiston va Serbiya oʼrtasida mehnat sohasidagi amaliy hamkorlik tajribasi allaqachon mavjud.
Oʼzbekiston Migratsiya agentligi maʼlumotlariga koʼra, Serbiya qishloq xoʼjaligida vaqtincha mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun tashkillashtirilgan tartibda 2022 yilda 435 nafar, 2024 yilda 135 nafar, 2025 yilda esa 215 nafar Oʼzbekiston fuqarosi yuborilgan. 2026 yilning dastlabki yetti oyida yana 9 nafar fuqaro shu mexanizm orqali Serbiyada mehnat faoliyatini boshlagan.
Bugungi kunda Migratsiya agentligi bilan serbiyalik kompaniyalar oʼrtasida Oʼzbekiston fuqarolarini vaqtincha mehnat faoliyatiga jalb qilish boʼyicha uchta hamkorlik kelishuvi amal qilmoqda.
2026 yilda esa hamkorlik qishloq xoʼjaligidan tashqari boshqa tarmoqlarga ham kengaya boshladi.
Fevralь oyida serbiyalik hamkorlar iqtisodiyotning ayrim sohalari uchun qariyb 200 nafar mavsumiy xodimga ehtiyoj mavjudligini bildirdi. Iyunь oyida esa serbiyalik rekruting kompaniyasi fasad ishlari uchun yana 50 nafar mutaxassisga talab bildirdi.
Аmmo bu yangi modelning eng yaqqol amaliy misoli iyulь oyida kuzatildi.
Serbiyalik ish beruvchi kadrni Oʼzbekistonning oʼzida tanladi
2026 yil 6–10 iyulь kunlari Serbiyaning M Enterijer Gradnja doo Beograd–Voždovac kompaniyasi Oʼzbekistonda qurilish sohasidagi 120 ta ish oʼrni uchun bevosita tanlov oʼtkazdi.
Taklif etilgan vakansiyalar 50 nafar armaturachi, 50 nafar duradgor, 5 nafar qurilish muhandisi, 5 nafar kranchi va 10 nafar maxsus texnika operatorini qamrab oldi.
Ish haqi oyiga 1 000 yevrodan 1 500 yevrogacha belgilangan. Viza va ishlash ruxsatnomasini rasmiylashtirish, transport, yashash joyi, ikki mahal ovqatlanish hamda tibbiy sugʼurta xarajatlarini ish beruvchi oʼz zimmasiga olgan.
Vakansiyalarga 100 nafar fuqaro qiziqish bildirdi. Ulardan 74 nafari suhbat va amaliy sinovlarga qoʼyildi. Yakunda 43 nafar mutaxassis tanlovdan muvaffaqiyatli oʼtdi va ularning hujjatlari keyingi rasmiylashtirish jarayoni uchun serbiyalik ish beruvchiga taqdim etildi.
Bu tajriba ikki mamlakat oʼrtasida shakllanayotgan modelning mohiyatini yaxshi koʼrsatadi.
Serbiyalik ish beruvchi nomzodni faqat rezyume orqali emas, balki uning kasbiy mahoratini Oʼzbekistonning oʼzida bevosita baholaydi. Nomzod esa Serbiyaga borishidan avval qaerda ishlashi, qanday vazifani bajarishi, qancha ish haqi olishi va qanday sharoitlarda yashashini biladi.
Yaʼni ikki tomon uchun ham noaniqlik kamayadi.
«Аvval tayyorlash, keyin ishga yoʼnaltirish»
Oʼzbekistonda mehnat mobilligi sohasidagi yana bir muhim oʼzgarish — xorijiy ish beruvchining buyurtmasiga endi faqat vakansiya emas, kadr tayyorlash uchun aniq talab sifatida qaralayotganidir.
2026 yil may oyida Toshkentda “INTIL” xorijiy tillar va kasblarga oʼqitish xalqaro markazi ish boshladi. Dastlabki bosqichda markazda sakkizta xorijiy til va 12 ta kasb boʼyicha tayyorgarlik, xalqaro imtihonlar, shuningdek, viza va hujjatlarni rasmiylashtirish bilan bogʼliq maslahat xizmatlari nazarda tutilgan.
Bunday infratuzilma kelgusida Serbiya kompaniyalarining aniq ehtiyojlari asosida ham kadrlarni maqsadli tayyorlash imkonini beradi.
Masalan, serbiyalik ish beruvchiga maʼlum miqdorda payvandchi, qurilish mutaxassisi, haydovchi yoki boshqa kasb egalari kerak boʼlsa, nomzodlarni Oʼzbekistonda saralash, ularning malakasini ish beruvchi talablariga muvofiq takomillashtirish va til boʼyicha dastlabki tayyorgarlikdan oʼtkazish mumkin.
Аynan shu jihat Serbiya tomoni uchun ham ahamiyatli.
Militsa Jurjevich Stamenkovski Oʼzbekiston tomonining Serbiyada vaqtincha ishlaydigan fuqarolarni mamlakatga borishidan oldin tayyorlash, jumladan, serb tili bilan tanishtirishga tayyorligini ijobiy baholagan. Bu ularning ish joyi va Serbiyadagi kundalik hayotga tezroq moslashishiga yordam berishi mumkin.
Shu tariqa kelajakdagi hamkorlik formulasi aniq koʼrinadi:
Serbiya ehtiyojni belgilaydi — Oʼzbekiston kadrni tanlaydi va tayyorlaydi — ish beruvchi uning malakasini baholaydi — davlat institutlari esa jarayonning qonuniyligi va shaffofligini taʼminlaydi.
Markazda — inson
Har qanday mehnat mobilligi modeli uning markazida inson turgandagina barqaror boʼladi.
Shuning uchun Oʼzbekiston uchun xorijda vaqtincha mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolarning mehnat huquqlarini taʼminlash, ish haqining oʼz vaqtida toʼlanishi, munosib yashash sharoitlari va huquqiy himoya ishga joylashtirishning oʼzi kabi muhim.
Serbiya bilan bu yoʼnalishdagi muloqot ham yangi emas.
2022 yilda Oʼzbekiston delegatsiyasi Serbiyaning mehnat sohasidagi vakolatli organlari, Savdo-sanoat palatasi, qishloq xoʼjaligi, qurilish va mehmonxona biznesi vakillari, ish beruvchilar hamda Xalqaro migratsiya tashkilotining Serbiyadagi vakolatxonasi bilan muzokaralar oʼtkazgan. Serbiyada mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan Oʼzbekiston fuqarolari bilan ham bevosita muloqot qilinib, ularning mehnat va yashash sharoitlari oʼrganilgan.
Endi ana shu tajribani ikki davlat oʼrtasidagi doimiy institutsional mexanizmga aylantirish imkoniyati paydo boʼlmoqda.
Bu yerda ikki tomonning qarashlari yana bir nuqtada uchrashadi: mehnat mobilligi qonuniy, xavfsiz va tartibga solingan boʼlishi kerak.
Mobillik uchun yana bir qadam
Ikki mamlakat oʼrtasida odamlar harakatini yengillashtirish boʼyicha ham amaliy qadamlar tashlanmoqda.
2026 yil aprelь oyi oxiridan Serbiya Oʼzbekiston fuqarolari uchun 30 kungacha boʼlgan bir martalik kirishni nazarda tutuvchi “C” toifasidagi elektron vizalar berishni boshladi.
Keyingi bosqichda mavsumiy mehnat uchun yanada qulay mexanizmlarni koʼrib chiqish, boshqa mehnat yoʼnalishlarida viza jarayonlarini soddalashtirish hamda Oʼzbekiston Migratsiya agentligi bilan Serbiya Milliy bandlik xizmati oʼrtasida tashkillashtirilgan ishga joylashtirish boʼyicha toʼgʼridan-toʼgʼri hamkorlikni kuchaytirish istiqbollari mavjud.
Bu munosabatlar faqat bir tomonlama harakatga asoslanmaydi.
Serbiya fuqarolari ham Oʼzbekistonda qonuniy mehnat faoliyatini amalga oshirmoqda. Jumladan, 2022 yilda 53 nafar, 2023 yilda 48 nafar, 2024 yilda 32 nafar Serbiya fuqarosiga Oʼzbekistonda mehnat faoliyatini amalga oshirish uchun tegishli tasdiqnomalar berilgan.
Demak, gap «Oʼzbekistondan Serbiyaga ishchilar yuborish»dan koʼra ancha keng tushuncha — ikki mamlakat oʼrtasidagi tartibli mehnat mobilligi haqida bormoqda.
Nega aynan Oʼzbekiston?
Serbiya auditoriyasi uchun bu tabiiy savol.
Uning javobini Serbiya hukumatining oʼzi ham bergan: mehnat mobilligi boʼyicha birinchi shunday xorijiy hamkor sifatida Oʼzbekiston tanlangani mamlakatning jadal iqtisodiy rivojlanishi va ikki davlat munosabatlarining strategik sheriklik sari tez surʼatda chuqurlashayotgani bilan izohlangan.
Oʼzbekiston esa katta va yosh mehnat resurslariga ega boʼlish bilan birga, fuqarolarni tashqi mehnat bozorlarining aniq talablariga muvofiq tayyorlash tizimini shakllantirmoqda.
Shu nuqtada ikki mamlakat manfaatlari bir-birini toʼldiradi: Serbiya iqtisodiyotiga zarur kadrlar va Oʼzbekistonning ularni tanlash hamda tayyorlash imkoniyati.
Bu hamkorlikni kelajakda faqat mavsumiy qishloq xoʼjaligi yoki qurilish sohasi bilan cheklab qoʼymaslik imkonini ham beradi. Serbiya iqtisodiyotining real ehtiyojidan kelib chiqib, boshqa tarmoqlar uchun ham mutaxassislarni maqsadli tayyorlash mumkin.
Toshkent va Belgrad oʼrtasidagi yangi koʼprik
2025 yil oktyabrь oyida Prezidentlar Shavkat Mirziyoev va Аleksandr Vuchich oʼrtasidagi birinchi sammitda Markaziy Osiyo va Bolqon oʼrtasida yangi transport yoʼlaklarini rivojlantirish muhimligi taʼkidlangan edi.
Аmmo ikki mintaqa oʼrtasidagi muhim koʼpriklardan biri faqat temir yoʼl yoki avtomobilь magistrali emas, inson kapitali boʼlishi ham mumkin.
Serbiya uchun tartibli mehnat mobilligi iqtisodiyotning real ehtiyojlariga mos, oldindan saralangan va tayyorlangan kadrlarni qonuniy mexanizm orqali jalb qilish imkoniyatidir.
Oʼzbekiston uchun esa bu fuqarolariga yangi qonuniy mehnat bozorlarini ochish, ularning kasbiy malakasi va daromadini oshirish, shu bilan birga xorijdagi huquq va manfaatlarini davlat darajasida himoya qilish imkoniyatidir.
Shu bois Toshkent va Belgrad oʼrtasida boshlangan jarayonni oddiy mehnat migratsiyasi loyihasi sifatida baholash kamlik qiladi.
Uning istiqboli ancha keng — kadrlarni maqsadli tayyorlash, ish beruvchilarni jarayonga bevosita jalb qilish, qonuniy va xavfsiz mehnat mobilligini taʼminlash hamda inson kapitaliga sarmoya kiritishga asoslangan uzoq muddatli sheriklik modelini yaratish.
Serbiya mehnat, bandlik, faxriylar va ijtimoiy masalalar vaziri Militsa Jurjevich Stamenkovski Toshkentda Oʼzbekiston va Serbiya munosabatlari «yangi tarixiy bosqichga» kirayotganini va maqsad ikki doʼst mamlakat oʼrtasidagi munosabatlarni strategik sheriklik darajasiga olib chiqish ekanini taʼkidlagan edi.
Mehnat mobilligi sohasida soʼnggi oylarda qoʼyilgan amaliy qadamlar bu fikrning aniq mazmun kasb etayotganini koʼrsatmoqda.
Oliy darajadagi siyosiy ishonch mavjud. Huquqiy asos shakllanmoqda. Ish beruvchilar va kadrlar oʼrtasida toʼgʼridan-toʼgʼri aloqalar boshlangan.
Endi asosiy vazifa — bu imkoniyatni Serbiya va Oʼzbekiston iqtisodiyotiga, eng avvalo, ikki mamlakat insonlari manfaatiga xizmat qiladigan barqaror tizimga aylantirish.