O‘zbekistonda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning ustuvor yo‘nalishlari

Jahon iqtisodiyotining globallashuvi, qator inqirozlar, jumladan, pandemiyalar, tabiiy ofatlar va oziq-ovqat xavfsizligiga geopolitik ehtiyojlar ortib bormoqda. Bunday sharoitda har bir davlat uchun bu muammo strategik ahamiyat kasb etadi.

O‘zbekiston uchun oziq-ovqat xavfsizligi birinchi darajali ahamiyatga ega, chunki bu mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy barqarorligiga, aholi turmush darajasi va farovonligiga bevosita ta’sir qiladi.

12% of the 12%. Iqtisodiyotda band boʻlgan million fuqaro (yaʼni 3,4 million kishi) qishloq, oʻrmon va baliqchilik sohalarida ishlagan. Mamlakat yalpi ichki mahsulotida qishloq xo‘jaligining ulushi 19,2 foizni tashkil etadi. Bu sanoat nafaqat oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, balki aholi bandligini oshirish va eksport orqali valyuta tushumini oshirishda ham muhim o‘rin tutayotganidan dalolatdir.

Qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish, klaster va kooperatsiya tizimlarini joriy etish, zamonaviy qishloq xo‘jaligi texnologiyalarini keng qo‘llash, maishiy xo‘jalik mahsulotlarini qo‘llab-quvvatlash sifati va hajmini oshirish imkonini berdi. mahsulotlar. Bu chora-tadbirlar ham aholini sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash, ham importni qisqartirish va milliy oziq-ovqat tizimini mustahkamlashga qaratilgan.

2024-yil yakuniga ko‘ra, O‘zbekistonda qishloq, o‘rmon va baliq xo‘jaligi sohalarida ishlab chiqarilgan mahsulot va xizmatlarning umumiy hajmi 36,9 milliard dollarni tashkil etdi. Bu 2023-yilga nisbatan 3,1 foizga ko‘pdir.O‘sish, avvalambor, sohani raqamlashtirish, klaster tizimining keng joriy etilgani va eksport mahsulotini ko‘paytirishga qaratilgan islohotlarning amalga oshirilishi bilan bog‘liq.

O‘zbekiston bugungi kunda 80 dan ortiq davlatga 180 turdagi qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qilmoqda. Bu mahalliy agrosanoat mahsulotlariga xalqaro talab ortib borayotganidan va respublikamizning jahon oziq-ovqat bozoridagi mavqei mustahkamlanib borayotganidan dalolatdir.

2024-yilda oziq-ovqat mahsulotlari va chorva mollari eksporti 2,2 milliard dollarni tashkil etib, mamlakatimiz umumiy eksportining 8,1 foizini tashkil etdi. Shu bilan birga, ushbu toifadagi mahsulotlar importi umumiy import tarkibida 9,5 foizni tashkil qilib, 3,7 milliard dollarga yetdi. Bu shuni ko'rsatadiki, bugungi kunda oziq-ovqatga bo'lgan ehtiyojning salmoqli qismi hamon tashqi bozorlar hisobidan qoplanadi. Shu munosabat bilan mamlakatimizda ishlab chiqarishni kengaytirish, bu boradagi resurslardan samarali foydalanish zarur.

Qishloq xo‘jaligini isloh qilish va bog‘dorchilikni rivojlantirishga qaratilgan tizimli siyosat natijasida ichki bozorni oziq-ovqat bilan ta’minlashni barqarorlashtirish barobarida eksport salohiyati ham izchil oshib bormoqda. Meva-sabzavotchilik, polizchilik va uzumchilik sohalarida raqobatbardosh, sifatli mahsulot yetishtirishga erishilmoqda. Organik va qayta ishlangan mahsulotlar eksporti hajmi ayniqsa jadal kengayib bormoqda, bunga tashqi bozorlarda talab yuqoriligicha qolmoqda.

O'tgan yili O'zbekiston 2036,2 ming tonna meva-sabzavot eksport qildi, bu 2023 yilga nisbatan 15,8 foizga ko'p. Meva-sabzavot eksportining umumiy qiymati 545 million dollarni tashkil etdi. o'tgan yilga nisbatan 31,2 foizga ko'p. Bu o‘sish sur’ati mamlakatimiz qishloq xo‘jaligida ishlab chiqarish ko‘lami kengayganidan, eksport salohiyati yuksalayotganidan dalolat beradi. Shu bilan birga, ushbu mahsulotlarning O‘zbekiston umumiy eksportidagi ulushi 5,8 foizni tashkil etdi.

Meva-sabzavot mahsulotlari eksportining sezilarli darajada oshgani O‘zbekistonning xalqaro bozorlardagi mavqei mustahkamlanib, milliy iqtisodiyotning eksportga yo‘naltirilganligi oshganidan dalolatdir.

2025-yilda qabul qilingan “Oziq-ovqat xavfsizligi to‘g‘risida”gi qonun bu sohadagi munosabatlarni huquqiy jihatdan mustahkamlash va mamlakatimizda bu boradagi huquqiy asoslarni mustahkamlash yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. Hujjat oziq-ovqat mahsulotlari sifati va xavfsizligi ustidan nazoratni kuchaytirish, barqaror rivojlanishni taʼminlash va agrooziq-ovqat sektorining milliy iqtisodiyotdagi rolini kuchaytirishga qaratilgan.

Shu bilan birga, qonun oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash, mamlakatimiz oziq-ovqat sanoatini jahon bozoriga integratsiyalashuvi, xalqaro standartlarga muvofiqligini taʼminlash chora-tadbirlarini amalga oshirish vositasi boʻlib xizmat qiladi. style="text-align: justify;">O‘zbekistonning Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) bilan hamkorligi mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror rivojlanishini ta’minlash borasidagi strategik sa’y-harakatlarining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu rivojlangan davlatlarning ilg‘or tajribasini o‘rganish, ularni O‘zbekistonning milliy siyosati va amaliyotiga moslashtirish orqali amalga oshirilmoqda.

Jumladan, Samarqand shahrida bo‘lib o‘tgan xalqaro anjumanlarda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash borasida rivojlangan davlatlarning samarali tajribalari tahlil qilinib, ularni O‘zbekiston voqeligiga moslashtirish yo‘llari muhokama qilindi. Bu, o‘z navbatida, amalga oshirilayotgan sa’y-harakatlarning samaradorligi va bu yo‘nalishda mamlakatimiz mavqei mustahkamlanayotganidan dalolatdir.

O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar BMTning Barqaror rivojlanish maqsadlariga, jumladan, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, ovqatlanishni yaxshilash va barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga ko‘maklashishga hamohangdir. Ushbu maqsadlar doirasida amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar mamlakatimizda ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash va uzoq muddatli iqtisodiy o‘sish sur’atlarini ta’minlashga xizmat qilmoqda.

O‘zbekistonda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash maqsadida qishloq xo‘jaligida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. sabzavot, dukkakli va poliz ekinlari yetishtirishga yo‘naltirildi. Bu oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirish hajmini oshirish, ichki bozordagi tanqislikni bartaraf etish va aholini oziq-ovqat bilan ta’minlashni yaxshilashga xizmat qilmoqda.

Ikkinchidan, qishloq xo‘jaligida klaster va kooperativ tizimlarning joriy etilgani mahsulotni qayta ishlash, saqlash va eksport qilish imkoniyatlarini sezilarli darajada oshirdi. 2025-yilda oziq-ovqat sanoatini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish ko‘zda tutilmoqda.

Uchinchidan, davlat tomonidan tomorqa tomorqalari uchun imtiyozli kreditlar va subsidiyalar ajratilib, aholi o‘z tomorqalarida mahsulot yetishtirish, shu orqali mahalliy bozorni boyitish

justify;">Bundan tashqari, oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlashda innovatsion yechimlar va zamonaviy texnologiyalar muhim o‘rin tutadi. Xususan, blokcheyn texnologiyasini joriy etish mahsulot sifatini samarali nazorat qilish imkonini beradi va yetkazib berish zanjirlarining shaffofligini oshiradi.

Shu bilan birga, agrar tizimni takomillashtirish va omborxonalarni modernizatsiya qilish mahsulot yo‘qotilishini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi. Amalga oshirilayotgan islohotlar samarasida O‘zbekistonda oziq-ovqat mahsulotlari bilan o‘zini-o‘zi ta’minlash darajasi sezilarli darajada oshdi, importga qaramlik kamaydi.

Oziq-ovqat xavfsizligi nafaqat oziq-ovqat mahsulotlarining miqdori, balki sifati va xavfsizligiga ham bog‘liq. O‘zbekistonda bu borada huquqiy-me’yoriy baza mustahkamlanib, oziq-ovqat mahsulotlarining sifati va xavfsizligiga taalluqli standartlar yuridik va jismoniy shaxslar uchun majburiy hisoblanadi. Sanitariya, veterinariya va fitosanitariya qoidalariga rioya etilishi ustidan qattiq nazorat o‘rnatilmoqda. Oziq-ovqat sanoati xavflarni kamaytirish uchun oziq-ovqat sanoatida qo'llaniladigan asosiy oziq-ovqat xavfsizligi vositalari - HACCP va GHP tizimlarini joriy qildi. Shuningdek, oziq-ovqat mahsulotlari sifati ustidan jamoatchilik nazoratini amalga oshirishda fuqarolar, fuqarolik jamiyati institutlari, nodavlat notijorat tashkilotlari va ommaviy axborot vositalari faol ishtirok etmoqda.

To‘g‘ri ovqatlanish masalalariga e’tibor kuchaytirilib, mamlakatimizda davlat tomonidan targ‘ibot-tashviqot ishlari olib borilmoqda. Joriy yilgi Davlat dasturida aholi o‘rtasida sog‘lom turmush tarzi va to‘g‘ri ovqatlanish masalalari bo‘yicha ma’rifiy ishlarni kuchaytirish vazifasi belgilanganini alohida ta’kidlash lozim. Bu, o‘z navbatida, fuqarolarning xabardorligini oshirish, salomatligini mustahkamlash va kasalliklarning oldini olishga xizmat qilmoqda.

Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda qator muhim vazifalar turibdi.

Birinchidan, iqlim oʻzgarishi, qurgʻoqchilik va suv tanqisligi qishloq xoʻjaligi hosildorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.

Ikkinchidan, pandemiya, iqtisodiy beqarorlik va global iqtisodiyotdagi tebranishlar kabi global inqirozlar oziq-ovqat mahsulotlariga xavf tugʻdirmoqda. Bu xatarlarni kamaytirish uchun O‘zbekiston zahiralarni to‘plash va importga qaramlikni kamaytirish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda.

Oziq-ovqat narxlarining keskin oshishi aholi daromadlariga ta’sir qilishi va iqtisodiy barqarorlikni buzishi mumkin. Davlat imtiyozli kreditlash va narxlar monitoringi tizimi orqali narxlar barqarorligini ta’minlashga intiladi.

Qashshoqlik darajasi ham jiddiy muammo bo‘lib qolmoqda. 2025-yil uchun qashshoqlik darajasini aniqlash va oziq-ovqat mahsulotlarining iqtisodiy imkoniyatlarini oshirishga qaratilgan joriy maqsadlar

Bundan tashqari, oziq-ovqat xavfsizligi sohasida ilmiy izlanishlar va malakali kadrlarning etishmasligi ushbu soha rivojiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Samarali ta’lim dasturlari va treninglarni joriy etish zarur.

Mamlakatimizda aholi turmush sharoitini yaxshilash uchun resurslardan samarali foydalanishni nazarda tutuvchi 2030-yilgacha O‘zbekiston Respublikasining oziq-ovqat xavfsizligini va sog‘lom ovqatlanishni ta’minlash strategiyasi amalga oshirilmoqda. Xususan, suv xo‘jaligi tizimi takomillashtirilib, yer unumdorligi oshib, oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirish ko‘paymoqda.

Xorijiy va mahalliy sarmoyalarni jalb etish hisobiga qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish, eksport hajmini ikki barobar oshirish ham rejalashtirilgan. Oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda xalqaro tashkilotlar, xususan, FAO bilan hamkorlikni kuchaytirish muhim ahamiyatga ega.

Aholini sog‘lom ovqatlanish va oziq-ovqat xavfsizligiga o‘rgatish, malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish asosiy vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda. Bundan tashqari, raqamli texnologiyalar va innovatsiyalardan keng foydalanish oziq-ovqat yetkazib berishning butun zanjiri samaradorligini oshirishga yordam beradi.

O‘zbekiston oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda allaqachon sezilarli yutuqlarga erishgan. Shu bilan birga, mavjud muammolarni bartaraf etish va global iqtisodiy o‘zgarishlarga tayyorgarlik ko‘rish uchun bu boradagi sa’y-harakatlarni davom ettirish va faollashtirish zarur. Bu nafaqat qishloq xo‘jaligini modernizatsiya qilish, ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish va qishloq xo‘jaligini rivojlantirish, balki xalqaro hamkorlikni mustahkamlash

Iskandar O‘roqboyev,

Taraqqiyot markazi