O‘tgan 8 yilda Yangi O‘zbekistonga 113 milliard dollardan ortiq xorijiy sarmoya o‘zlashtirildi
Mamlakatimiz mustaqilligining 34 yilligi arafasida Xalqaro valyuta jamg'armasi Ijroiya kengashi XVF kelishuvining IV moddasi bo'yicha 2025 yilga mo'ljallangan maslahatlashuvlarini yakunladi. Amalga oshirilayotgan islohotlarning mazmun-mohiyatiga oid asosiy xulosa – bozor iqtisodiyotiga o‘tishda davom etayotgan yutuqlar fonida O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishining ijobiy istiqbollaridir. E’lon qilingan hujjatga ko‘ra, iqtisodiy ko‘rsatkichlar yuqoriligicha qolmoqda, jumladan barqaror o‘sish sur’atlari, konsolidatsiyalashgan byudjet taqchilligining qisqarishi, joriy hisob taqchilligi va xalqaro zaxiralarning yetarli darajasi.
Tuzilmaviy islohotlarning muvaffaqiyatli va samarali amalga oshirilayotgani istiqbolli ekspertlarning fikriga ko‘ra, bizga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Jahon savdo siyosatidagi yuqori noaniqlik sharoitida, XVFning asosiy stsenariysi kelgusi yillarda yalpi ichki mahsulotning real o'sishi kuchli bo'lib qolishini taxmin qilmoqda. Bunday tendentsiyalar iqtisodiy ochiqlik, sanoatlashtirish, faol investitsiya siyosati hamda istiqbolli tarmoqlarning eksport salohiyatini shakllantirishni qo‘llab-quvvatlash samarasidir.
Amalga olib borilayotgan islohotlar va samarali amalga oshirilayotgan yechimlar majmuasi mamlakatimiz va hududlarni uzoq muddatli istiqbolda barqaror rivojlantirish uchun mavjud ichki resurslar va zaxiralar bilan hamohangdir. Qaytarilmas bozor o‘zgarishlari sari yo‘nalish Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida davlat tomonidan manzilli qo‘llab-quvvatlash vositalari va tadbirkorlik tashabbusi imkoniyatlarini mohirlik bilan uyg‘unlashtirish imkonini bermoqda.
So‘nggi yillarda mamlakatimizda ochiqlik va ishonch ortib borayotgani natijasida kapital qo‘yilmalar hajmi izchil ortib bormoqda. 2017-2024-yillarda jalb qilingan xorijiy investitsiyalar umumiy hajmi 113 milliard dollardan oshdi. Buning 80 foizdan ortig‘i to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va kreditlar hissasiga to‘g‘ri keladi. Sanoatning yetakchi tarmoqlari va yoqilg‘i-energetika kompleksida moliyani jalb qilish bo‘yicha faollik kuzatilmoqda, bu deyarli barcha hududlarda sanoatlashtirish jarayonlarining jadallashuviga tegishli ta’sir ko‘rsatmoqda.
Xitoy, Rossiya, Germaniya, Turkiya, Saudiya Arabistoni, Niderlandiya, AQSh, Buyuk Britaniya va boshqa davlatlar bilan sarmoyaviy hamkorlikni kengaytirish ilg‘or texnologik yechimlar va tajribalarni, boshqaruv usullarini jalb etish, ishlab chiqarishni mahalliylashtirish va O‘zbekistonning istiqbolli tarmoqlari va hududlari eksport salohiyatini mustahkamlash manbasiga aylanmoqda. Jalb etilgan resurslar birinchi navbatda mavjudlarini texnologik qayta jihozlash va modernizatsiya qilish hamda ilgari mavjud bo‘lmagan yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratishga yo‘naltirilmoqda.
Oxirgi sakkiz yilda investitsiya dasturlari doirasida umumiy qiymati qariyb 100 milliard dollar bo‘lgan 96 mingdan ortiq loyiha ishga tushirildi, buning natijasida 8 million ish o‘rni yaratildi. 2024-yilda 2017-yilga nisbatan foydalanishga topshirilgan investitsiya loyihalari qiymati qariyb sakkiz barobar, ish o‘rinlari soni esa 2,6 barobar oshdi.
Bu jarayonda davlatimiz rahbarining faol ishtiroki omilini alohida ta’kidlasak. Oliy darajadagi tashrif va tadbirlar natijasida joriy yil boshidan buyon 75 milliard dollarlik 366 sarmoyaviy kelishuvga erishildi. Xususan, joriy yilda umumiy qiymati qariyb 45 milliard dollar boʻlgan 222 ta investitsiya loyihasi boʻyicha “Yoʻl xaritalari” tasdiqlandi.
IV Toshkent xalqaro investitsiya forumi (shu yilning iyun) doirasida 30 milliard dollardan ortiq (144 ta qoʻshma loyihani amalga oshirish boʻyicha) investitsiyalar boʻyicha kelishuvlarga erishildi. 2025-yil aprel oyida Toshkent shahrida o‘tkazilgan “INNOPROM. Central Asia” V Xalqaro sanoat ko‘rgazmasi doirasida erishilgan 43 ta investitsiya kelishuvi doirasida mamlakatimiz sanoat tarmog‘iga qo‘shimcha milliard dollar jalb etish rejalashtirilgan.
So'nggi yillarda qo'shma loyihalarni amalga oshirish imkoniyatlarini xalqaro hamjamiyatga yetkazish bo'yicha tadbirlar faol o'tkazilmoqda. Shunday qilib, joriy yilda O‘zbekiston investorlari kuni doirasida 13 ta xorijiy davlatda forumlar o‘tkazildi, unda 700 ga yaqin xorijiy taniqli kompaniyalar vakillari ishtirok etdi. Umumiy qiymati olti milliard dollar boʻlgan 200 dan ortiq investitsiya loyihasi salohiyatli hamkorlar eʼtiboriga havola etildi.
Oʻzbekistonning zamonaviy sanoat siyosatining muhim elementlari qatorida sifatli va raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishni mahalliylashtirish, tayyor mahsulot va butlovchi buyumlar importini qisqartirish ham bor. 10 mingga yaqin loyihani o‘z ichiga olgan Mahalliylashtirish dasturiga muvofiq 2020-2024-yillarda qariyb 300 trillion so‘mlik mahsulot ishlab chiqarildi. Bu 25 milliard dollarga yaqin import o'rnini bosishga olib keldi. Mahalliylashtirish dasturi ilgari import qilinadigan tovarlar bo‘yicha yangi ishlab chiqarish quvvatlarini yaratish imkonini berdi, mahsulot va xizmatlar turlarini kengaytirish hisobiga sanoatning tarmoq tuzilmasini o‘zgartirish va tashqi ta’minotga qaramlikni kamaytirishga xizmat qildi.
EKSPORTCHILAR SANDAYI O‘SIYDI
i eksportyor
Faqat 2024-yilda yuqori qo‘shimcha qiymatga ega mahsulotlar eksporti ulushining oshishi hisobiga tashqi bozorlarga yetkazib berish milliard dollarga oshdi. Yangi istiqbolli bozorlarga chiqish, o‘z navbatida, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar sifatini sezilarli darajada yaxshilash va ularning xalqaro standartlarga muvofiqligini taqozo etadi. GSP+ dasturi doirasida mahsulotlarimiz uchun Global G.A.P., Organic, OEKO-Tex, BSCI, CE tizimi bo‘yicha markalash sertifikatlarini olish va besh mingdan ortiq korxonada ISO standartlariga o‘tish bo‘yicha bir qator tashkiliy-texnik tadbirlar amalga oshirildi. Birgina o‘tgan yilning o‘zida bu Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga 1,4 milliard dollarlik 617 turdagi mahsulotni qo‘shimcha ravishda eksport qilish imkonini berdi.
Mahsulot sifatining yanada talabchan standartlari va texnologik jarayonlarga o‘tish yangi bozorlarda butunlay boshqacha sifatdagi mahsulotlarni ishlab chiqarish va sotish bo‘yicha maqsadlarga erishish imkonini bermoqda. Rivojlangan mamlakatlarga tovarlarni eksport qilish tanlangan strategiyaning to'g'riligini tasdiqlaydi va uning inkor etib bo'lmaydigan natijalarini ko'rsatadi. Shunday qilib, eksport geografiyasining kengayishi va bozor kon’yunkturasiga to‘g‘ri munosabatda bo‘lishi natijasida o‘tgan yili O‘zbekistonda meva-sabzavot mahsulotlarining sotish narxlari o‘rtacha 14 foizga oshdi.
Iqtisodiyotni rivojlantirishning sanoat tendentsiyasi bir qator tarmoqlarda texnologik sakrashni ta’minlab, mahsulot eksporti assortimenti o‘sishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Yaqinda Oʻzbekiston paxta monokulturasiga ega mamlakat sifatida bogʻlandi va uning mahsulotlari xomashyoning mutlaq ustunligi bilan eksport boʻyicha deyarli yagona yetakchi edi. Shu munosabat bilan, XVJ mutaxassislarining fikricha, uzoq muddatli istiqbolda paxta tolasi eksporti ulushi 2021 yildan boshlab yalpi ichki mahsulotning 0,2 foizidan nolga kamayishi kuzatilmoqda. Bugungi kunda O‘zbekiston tobora ko‘proq yuqori texnologiyali mahsulotlarni eksport qilmoqda va 2024-yilga kelib uning assortimenti to‘rt ming nomga yetdi.
Demak, o‘tgan yili 2017-yilga nisbatan xomashyo eksporti 22 foizga kamaygan bo‘lsa, tayyor mahsulot eksporti ulushi 3,3 barobar, yarim tayyor mahsulotlar 4,4 barobar, xizmatlar eksporti esa 2,9 barobar oshgan. Shu bilan birga, paxtani ilg‘or qayta ishlashga o‘tish kiyim-kechak va trikotaj mahsulotlari eksportini ikki barobarga oshirish va uning hajmini milliard dollarga yetkazish imkonini berdi. Bu mamlakatimizga Rossiya bozorida to‘qimachilik mahsulotlarining ikkinchi yetkazib beruvchisiga aylanish imkonini berdi.
Mahalliy mahsulotlar taniqli milliy brendga aylandi, xorijiy iste’molchilar orasida ishonchli va mashhur. O‘tgan yili 300 ga yaqin O‘zbekiston korxonasining mahsulotlari taniqli Alibaba, Wildberries va Ozon elektron tijorat platformalarida ro‘yxatdan o‘tkazildi. Natijada kompaniyalarimiz savdosi 680 million dollarga yetdi.
2025 yilning birinchi yarmida eksport hajmi o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 33 foizga oshib, 17 milliard dollarga yaqinlashdi. Yil boshidan buyon eksport qiluvchilar roʻyxatiga 1557 ta mahalliy kompaniya qoʻshildi, ularning ulushi 650 million dollarni tashkil etdi.
Xom ashyo eksportidan tayyor yuqori texnologiyali mahsulotlar va xizmatlar (turizm, transport, qurilish, IT va boshqalar)ga nisbatan barqaror tendentsiya davom etmoqda. DIALOG
Ta’kidlash joizki, mamlakatimizda xorij kapitalini jalb etish orqali aniq eksportga yo‘naltirilgan sanoatni rivojlantirishning strategik muhim masalalarini hal etish uchun institutsional muhit barpo etilib, samarali faoliyat ko‘rsatmoqda. Buning uchun tegishli vazirlik va davlat boshqaruvi organlari, shuningdek, davlat va xususiy sektorning o‘zaro hamkorligiga ko‘maklashuvchi tashkilotlar tashkil etildi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Xorijiy investorlar kengashi respublika hukumati va investorlar (jumladan, xalqaro moliya institutlari) o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot qilish uchun institutsional platforma hisoblanadi. Kengashning maslahat-maslahat organi sifatidagi faoliyati iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni jalb etish, ilg‘or xalqaro tajribani hisobga olgan holda yuqori sifatli ishbilarmonlik muloqotini tashkil etishga samarali xizmat qilmoqda.
Kengash faoliyati ushbu organning majlislarida shaxsan ishtirok etadigan O‘zbekiston Prezidenti homiyligida amalga oshiriladi. Investitsiyalarni jalb etish boʻyicha tizimli ishlarni tashkil etish maqsadida kengashning soʻnggi yigʻilishida erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish boʻyicha davlat rahbarining tegishli qarori qabul qilindi. Hujjat majlis ishtirokchilari tomonidan ilgari surilgan tashabbus va takliflarning tizimli amalga oshirilishini ta’minlash, shuningdek, Xorijiy investorlar kengashi kotibiyati faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlarini ham nazarda tutadi.
Samarali institutsional muhitni shakllantirish bilan bir qatorda qonunchilik bazasini takomillashtirish, sanoatni jadal rivojlantirish va investitsiyalar salohiyatini kengaytirishni ta’minlash bo‘yicha izchil ishlar amalga oshirilmoqda. mamlakat hududlari. Bu jarayon O‘zbekiston parlamenti a’zolarining yaqindan e’tibori va bevosita ishtirokida davom etmoqda. Natijada keyingi yillarda tadbirkorlik faoliyatini tartibga solish bo‘yicha 500 dan ortiq davlat funksiyalari bekor qilindi, 70 ga yaqini davlat-xususiy sheriklik shartlariga o‘tkazildi va xususiy sektorga autsorsing berildi. Ishbilarmonlik muhitini yaxshilash va ishbilarmonlik muhitini soddalashtirish maqsadida litsenziyalanadigan faoliyatning 72 turi va 40 ta ruxsat beruvchi hujjatlar qonuniy ravishda bekor qilindi.
Ijobiy baho
Bu o'zgarishlar xorijiy reyting agentliklari va tashkilotlari tomonidan ijobiy baholanmoqda. Shunday qilib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar bo‘yicha tartibga soluvchi cheklovlar indeksi (Iqtisodiy rivojlanish va hamkorlik tashkiloti) bo‘yicha mamlakatimiz Markaziy Osiyo mintaqasi orasida eng yaxshi reytingga ega. Joriy yilda Heritage Foundationning Iqtisodiy erkinlik indeksi boʻyicha respublika koʻrsatkichlari, “Savdo erkinligi” va “Investitsiyalar erkinligi” koʻrsatkichlari sezilarli darajada yaxshilandi.
Keling, Oʻzbekistonning XVF moddasiga muvofiq islohotlarning dinamikasi va samaradorligining soʻnggi natijalarini hisobga olgan holda baholashga qaytaylik. XVJ kelishuvining IV. Jamg‘armaning yakuniy hujjatiga ko‘ra, O‘zbekistonning barqaror rivojlanishini ta’minlashning ijobiy jihati tarkibiy o‘zgarishlarni jadallashtirish, daromadlar va kapital oqimining ko‘payishi, shuningdek, tovarlar narxlarining qulay dinamikasi bilan ta’minlangani hisoblanadi.
Sanoatlashtirish faolligi va investitsion eksport real ko‘rsatkichlari tahlili, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va bu boradagi chora-tadbirlar majmui mamlakatimizning iqtisodiy salohiyati va nufuzini xalqaro miqyosda mustahkamlashga qaratilgan. Bu, o‘z navbatida, mustaqil Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida olib borilayotgan islohotlarning orqaga qaytmasligining namoyishiga aylanadi. style="text-align:right">O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi
iqtisod fanlari doktori, professor
O'xshash yangiliklar
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Ginnesning rekordlar kitobiga kiritildi
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi «Dunyodagi eng yirik Islom sivilizatsiyasi muzeyi» sifatida rasman eʼtirof etilib, Guinness World Records ning nufuzli unvoniga loyiq ko‘rildi.
Pokiston kompaniyasi O‘zbekistonda to‘liq quvvatda ishlamayotgan to‘qimachilik majmuasi negizida qo‘shma korxona tashkil etadi
O‘zbekiston elchixonasi ko‘magida O‘zbekiston Yengil sanoatni rivojlantirish agentligi hamda Pokistonning «Rajby Industries» kompaniyasi rahbariyati o‘rtasida videokonferensiya shaklida uchrashuv tashkil etildi.
Pokiston kompaniyasi O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi va chorvachilik sohasida investitsiya loyihasini amalga oshiradi
O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev Pokistonning «Samsons Group of Companies» kompaniyasi direktori Vasem Ur Rehman bilan uchrashuv o‘tkazdi.