Ipak yo'lining tiklanishida: transport infratuzilmasida yirik qo'shma loyihalar
Ipak yo'li Sharq va G'arb tsivilizatsiyasining deyarli ikki ming yillik bog'lanishini ta'minlaydigan iqtisodiy va madaniy integratsiyaning eng yirik ramziy ko'rinishlaridan biridir. Ipak yoʻli boʻylab nafaqat savdo tovarlari – ipak, yogʻoch, qimmatbaho toshlar, qogʻoz va hunarmandchilik mahsulotlari, balki gʻoyalar, texnologiyalar, fan yutuqlari, madaniy anʼanalar ham tarqaldi. Binobarin, Ipak yo‘li “tsivilizatsiyalar ko‘prigi” sifatida insoniyat taraqqiyotida alohida ahamiyatga ega.
21-asrda jahon iqtisodiy integratsiyasi jarayonlari chuqurlashib borayotgan bir paytda Ipak yo‘lini qayta tiklash g‘oyasi xalqaro siyosat va iqtisodiy yo‘nalish sifatida yana kun tartibiga kirdi. justify;">Jahon iqtisodiyotida global ta'minot zanjiri va logistika samaradorligi mamlakatlarning raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy omillardan biriga aylandi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, Yevroosiyo qit’asida transport infratuzilmasini rivojlantirish nafaqat iqtisodiy manfaatlar, balki geosiyosiy barqarorlik va mintaqaviy hamkorlik uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Jahon banki hisobotlariga ko‘ra, barqaror infratuzilmaga yo‘naltirilgan har bir AQSH dollari yalpi ichki mahsulot o‘sishida o‘rtacha 4 dollarni tashkil qiladi. Bu transport loyihalari iqtisodiy o'sishning haydovchisi sifatida muhimligini yaqqol ko'rsatadi. Shu bois, ShHT davlatlarining iqtisodiy salohiyatini samarali rivojlantirishga xizmat qiladigan Sharq-G‘arb va Shimol-Janub yo‘nalishlarida inklyuziv transport tizimini shakllantirish zarurligiga e’tibor qaratilmoqda.
Mahalliy mahsulotlarni raqobatbardosh jahon narxlarida sotish uchun O‘zbekiston Xitoy, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi mamlakatlari, Yaqin Sharq, Hindiston va Pokiston kabi davlatlarga qo‘shimcha eksport savdo yo‘llarini rivojlantirishi kerak. Bu raqobatbardosh, samarali transport va tranzitni talab qiladi. Xitoy Xalq Respublikasi XXI asrda Ipak yo‘lini qayta tiklash g‘oyasining asosiy tashabbuskori hisoblanadi.
2013-yilda e’lon qilingan “Bir kamar va yo‘l” tashabbusi nafaqat transport infratuzilmasini, balki energetika, raqamli iqtisodiyot, sanoat almashinuvi
ni ham qamrab olgan keng ko‘lamli integratsiya dasturidir. justify;">Ushbu dastur asosida Markaziy Osiyo davlatlari, jumladan, O‘zbekiston uchun ham katta imkoniyatlar yaratilmoqda. Ayni paytda O‘zbekiston ushbu tashabbus doirasida temir yo‘l va avtomobil yo‘llarini modernizatsiya qilish, logistika markazlarini qurish va tranzit salohiyatini oshirish bo‘yicha qator chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda.Jumladan, 2016-yilda O‘zbekiston sharqidagi tog‘li qismida uzunligi 19,2 kilometr bo‘lgan Qamchiq tunnelini qurishga muvaffaq bo‘ldi. Oʻsha yilning iyun oyida Oʻzbekiston va Xitoy rahbarlari Angren-Pop elektrlashtirilgan temir yoʻli va Qamchiq tunnelining ochilish marosimini oʻtkazdilar. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2024-yil 4-iyul kuni Ostona shahrida bo‘lib o‘tgan Shanxay hamkorlik tashkilotiga a’zo davlatlar rahbarlari kengashining navbatdagi majlisida “Transport yo‘laklarining ko‘p variantlari butun mintaqamiz barqaror rivojlanishining eng muhim shartidir”, — dedi u.
Bugungi kunda avtomobil transporti hajmini ko‘p qirrali oshirishning asosiy ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston va O‘zbekiston – Afg‘oniston – Pokiston yo‘nalishlari. Xususan, qurilishi jadal sur’atlarda davom etayotgan “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” strategik temir yo‘l loyihasi mintaqa tarixidagi eng yirik infratuzilma tashabbuslaridan biri sifatida baholanib, “asr qurilishi” deb nomlandi. Bu temir yo‘lning qurilishi o‘z mohiyatiga ko‘ra “Buyuk ipak yo‘li”ning yangicha ko‘rinishda qayta tiklanishini anglatadi.
2025-yil aprel oyida Qirg‘izistonning Jalolobod shahrida ushbu temir yo‘l qurilishi rasman boshlangan. Xitoy, Qirg‘iziston va O‘zbekistondagi temir yo‘l tashkilotlari va ishchi-xizmatchilar o‘rtasidagi samarali hamkorlik tufayli bir qator ob’ektlarda qurilish ishlari muddatidan oldin boshlandi, bu loyiha faol qurilish bosqichiga kirganidan dalolat beradi.
Loyihada Qashg‘ar – Torug‘aljon – umumiy uzunligi bo‘ylab 20 ta stansiya, 42 ta ko‘prik va 25 ta tunnel qurish rejalashtirilgan. Temir yo‘l uzunligi 532,53 km ni tashkil etadi va 2030 yil oxiriga qadar nihoyasiga yetkazilishi kutilmoqda. Yillik yuk tashish hajmini 15 million tonnagacha oshirish rejalashtirilgan. Shuningdek, yo‘nalish bo‘ylab zamonaviy tranzit-logistika markazlari, omborxonalar va terminallar quriladi. Bu yoʻl Fargʻona vodiysini Xitoy bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlaydi va bu loyiha amalga oshirilgach, Xitoy-Yevropa va Xitoy-Janubiy Osiyo yoʻnalishlari boʻyicha transport masofasi 900 kilometrga qisqaradi. Mintaqadagi strategik ustuvorliklar bu loyiha bilan cheklanmaydi, ulardan yana biri Trans-Afgʻon temir yoʻli (Oʻzbekiston – Afgʻoniston – Pokiston).
Ushbu loyihaning amalga oshirilishi Oʻzbekiston va butun Markaziy Osiyoni Janubiy Osiyo bilan bogʻlovchi barqaror transport yoʻlagini yaratadi 2025-yil 17-iyul kuni Kobul shahrida O‘zbekiston, Afg‘oniston va Pokiston tashqi ishlar vazirlari darajasida birinchi uch tomonlama uchrashuv bo‘lib o‘tdi, unda O‘zbekiston-Afg‘oniston-Pokiston temir yo‘lining texnik-iqtisodiy asoslarini ishlab chiqish bo‘yicha doiraviy bitim imzolandi.
Loyihaning asosiy yo‘nalishi sifatida “Termiz – Naybobod – Maydanshahr – Lo‘gar – Xarlachi” yo‘nalishi tanlandi. Keyinchalik bu yoʻnalishda tashiladigan yuklar Pokiston Peshovar-Karachi temir yoʻli bilan birlashtirilib, Karachi va Qosim portlariga yetkaziladi. Ikkala temir yo‘l – “Xitoy – Qirg‘iziston – O‘zbekiston” va “O‘zbekiston – Afg‘oniston – Pokiston” temir yo‘llarining ishga tushirilishi O‘zbekiston transport-logistika tizimini global tarmoqqa chuqur integratsiyalashuviga xizmat qiladi. Bu nafaqat mahalliy mahsulotlarni jahon bozorlariga tezroq va arzonroq yetkazib berish, balki import qilinadigan mahsulotlar tannarxidagi transport xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi.
Ipak yo‘lining tiklanishi nafaqat tarixiy merosni tiklash, balki yangi jahon iqtisodiy tartibida o‘zining munosib o‘rnini egallash imkoniyatidir. Transport infratuzilmasida amalga oshirilayotgan yirik qoʻshma loyihalar Yevroosiyo makonida strategik barqarorlik, iqtisodiy oʻsish va xalqlar oʻrtasidagi oʻzaro ishonchga asoslangan hamkorlikning yangi davri boshlanishiga zamin yaratadi. right;">Bosh mutaxassis
Transport muammolarini o‘rganish markazi
O'xshash yangiliklar
4–6 iyun-kunlari Toshkentda Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik bo‘yicha Termiz muloqotining ikkinchi yig‘ilishi bo‘lib o‘tadi
2026-yil 4–6-iyun kunlari Toshkent shahrida “Tinchlik, o‘zaro bog‘liqlik, barqarorlik: umumiy farovonlik poydevorini shakllantirish” mavzusida Markaziy va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik bo‘yicha Termiz muloqotining ikkinchi yig‘ilishi o‘tkaziladi.
Oʻzbekiston va Qozogʻiston oʻrtasida savdo-iqtisodiy hamkorlik boʻyicha “yoʻl xaritasi” imzolandi
Ostonaga amaliy tashrif doirasida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev va Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev huzurida Investitsiya va savdo sohalarida erishilgan kelishuvlarni amalga oshirish bo‘yicha amaliy harakatlar rejasini imzolash marosimi bo‘lib o‘tdi.
Oʻzbekiston Prezidenti YOII sammitida ishtirok etdi
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 29-may kuni Ostona shahrida Oliy Yevroosiyo iqtisodiy kengashining navbatdagi yigʻilishida kuzatuvchi davlat rahbari maqomida ishtirok etdi.