Yangi O‘zbekistonda madaniy diplomatiyaning kuchi nimada?

So'nggi o'n yilliklarda madaniy diplomatiya ko'plab mamlakatlar, jumladan, O'zbekiston tashqi siyosatining muhim elementiga aylandi. Bu sa’y-harakatlar samarasida xorijiy davlatlar bilan o‘zaro hamkorlik faol kengaymoqda, xalqaro tashkilotlar va diplomatik vakolatxonalar bilan samimiy va hurmatli aloqalar o‘rnatilib, tizimli qo‘shma ma’naviy-ma’rifiy ishlar yo‘lga qo‘yilmoqda.

Mamlakatimiz qadimiy tarix, boy madaniyat, ko‘p asrlik an’ana va urf-odatlarga ega. Tashqi siyosatda o‘z madaniy salohiyatidan foydalanish respublikaning ijobiy qiyofasini yaratish, uning jahon miqyosidagi nufuzini oshirish jihatlaridan biriga aylanadi, shuningdek, nafaqat ichki, balki tashqi siyosat muammolarini ham tezroq hal qilish imkonini beradi. Shu bois mamlakatimiz o‘zining tashqi siyosatida o‘zaro hurmat, qadriyatlar, san’at va an’analar almashinuviga asoslangan madaniy diplomatiyadan faol foydalanmoqda. Xalqaro aloqalar sohasidagi mutaxassislar madaniy diplomatiyani xalqlar o‘rtasida uzoq muddatli aloqalarni shakllantiradigan va dunyoda mamlakat haqidagi tasavvurga ta’sir ko‘rsatadigan strategik vosita deb atashadi.

Madaniy diplomatiyani rivojlantirishda xalqaro tashkilotlar alohida o‘rin tutadi. Shunday qilib, 21-may kuni Budapeshtda (Vengriya) Turkiy davlatlar tashkilotining norasmiy sammiti bo‘lib o‘tdi, uning kun tartibiga turkiy xalqlarning bebaho madaniy-tarixiy merosini ommalashtirish sohasida o‘zaro hamkorlikni kuchaytirish masalalari kiritildi.

O‘zbekiston 2019-yilda assotsiatsiyaga a’zo bo‘lgan va shundan buyon nafaqat siyosiy va iqtisodiy hamkorlik, balki madaniy-gumanitar hamkorlik yo‘nalishida ham muntazam tashabbuslar bilan chiqqan. Muhim vazifalar qatorida turkiy merosni asrab-avaylash va ommalashtirish, turkiy tillarni targʻib qilish, madaniy almashinuv va qoʻshma tadbirlarni qoʻllab-quvvatlash kiradi.

Ta'kidlash joizki, UTGlarning yaratilishi va rivojlanishining asosi til va din mushtarakligi, tarixiy va madaniy aloqalarni mustahkamlash, mamlakatlarda xalqlar ovozi va qadriyatlarini mustahkamlash imkonini beradi. xalqlar. UTGning ustuvor vazifalari ishtirokchilar oʻrtasida ishonch va doʻstlikni mustahkamlashdan tashqari, fan, taʼlim, madaniyat va turizm sohalarida oʻzaro hamkorlikni kengaytirishdan iborat ekanligi bejiz emas.

UTG shafeligida oltita tashkilot faoliyat koʻrsatmoqda, ulardan ikkitasi madaniy va insoniy rivojlanish platformasi vazifasini oʻtaydi. Bu turkiy tilli xalqlar oʻrtasidagi madaniy-gumanitar aloqalarni tiklash maqsadida 1993-yil 12-iyulda tashkil etilgan, qarorgohi Anqarada (Turkiya) joylashgan Xalqaro Turkiy madaniyat tashkiloti (TURKSOY). Tashkilotning o‘zi ilmiy-ma’rifiy yo‘nalishga ega va ko‘plab xalqaro loyihalar orqali turkiy xalqlar madaniyatini targ‘ib qiladi. TURKSOY har yili turkiy madaniyatning u yoki bu atoqli namoyandalari xotirasiga bag‘ishlab, madaniyat xazinasiga qo‘shilgan alohida hissani nishonlaydi. Tashkilotning muhim tashabbuslari qatorida har yili ishtirokchi davlatlarning shaharlaridan birini Turkiy dunyoning madaniy poytaxti deb e’lon qilish ham bor. Bu faxriy unvon allaqachon yurtimiz durdonasi – Xivaga berilgan.

UTC homiyligida faoliyat yurituvchi va madaniy kun tartibini targ'ib qiluvchi yana bir tashkilot shtab-kvartirasi Bokuda (Ozarbayjon) joylashgan Turkiy tillar madaniyati va merosi fondidir. Ozarbayjon tomonining tashabbusi bilan 2012-yil avgust oyida turkiy xalqlar madaniyati va tarixiy merosini tiklash, rivojlantirish va targʻib qilishga qaratilgan loyihalarni ishlab chiqish maqsadida yaratilgan.

OTG (TURKSOY, TURKPA va Xalqaro Turkiy madaniyat jamgʻarmasi) filiallari orqali targʻibot qilish. va O‘zbekistonning insonparvarlik tashabbuslari respublikaning turkiy dunyoda o‘ziga xos tarixiy o‘rniga alohida e’tibor qaratish davlatimiz tashqi siyosatining ustuvor vazifalaridan biridir. Bunday faol pozitsiya ham bejiz emas: qadimiy O‘zbekiston zaminida jahon sivilizatsiyasi rivojiga ulkan hissa qo‘shgan buyuk alloma va mutafakkirlar, adib va ​​ilohiyotshunoslar yashagan. Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek va boshqalar tarixda yorqin iz qoldirgan, daho Alisher Navoiy asarlari bugungi kungacha turkiy dunyoni birlashtiruvchi kuch bo‘lib xizmat qilmoqda. 2021-yilda xalqlarimizning dunyoviy ilm-fan rivojiga qo‘shgan bebaho hissasi va boy madaniy merosini chuqur o‘rganish, turli tadqiqotlar o‘tkazish va jahon miqyosida keng targ‘ib etishni ham katta e’tibor talab etadi”, deb alohida ta’kidlandi. Shunday qilib, UTCdagi olti yillik ishtiroki davomida O‘zbekiston tashkilot kotibiyati bilan birgalikda bir qator yirik tadbirlarni o‘tkazdi: “Turkiy xalqlar davlatchiligi va madaniy merosini rivojlantirishda Qo‘qon xonligining o‘rni” xalqaro konferensiyasi, UTC davlatlaridan 250 dan ortiq yosh ishbilarmonlar ishtirokida birinchi yosh tadbirkorlar forumi, birinchi navbatda Bukharaadda, Young Lengdac forumi. Turk dunyosining yoshlar poytaxti. Mamlakatimiz tashabbusi bilan turkiy dunyoda birdamlikka qo‘shgan hissasi uchun Alisher Navoiy nomidagi xalqaro mukofot ta’sis etildi.

2022-yil mamlakatimizda qishloq xo‘jaligi vazirlarining birinchi yig‘ilishi va Turkiy qishloq xo‘jaligi forumi kabi o‘ndan ortiq yirik tadbirlarga mezbonlik qilgan eng faol yil bo‘ldi. 2023-yil dekabr oyida esa O‘zbekistonda “Jadidlar: milliy o‘zlik, mustaqil davlatchilik g‘oyalari” mavzusida yuqori darajadagi xalqaro konferensiya bo‘lib o‘tdi.

Toshkent umumiy tarixiy ildizlar va boy madaniy merosga tayangan holda UTCga a’zo mamlakatlarni birlashtirish bo‘yicha ko‘p qirrali strategiyani qo‘llab-quvvatlaydi. Bunga misol tariqasida UTC doirasida Turkiy tilli universitetlar ittifoqi va “Orxun” almashinuv dasturi kabi loyihalarning amalga oshirilishini keltirish mumkin. Bunday tashabbuslar akademik harakatchanlikni oshirish va ilmiy hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Bugungi kunda assotsiatsiya mamlakatlari ko‘p qirrali hamkorlikni kengaytirish uchun ulkan institutsional va amaliy salohiyatga ega. Bundan tashqari, madaniy-gumanitar sohadagi tashabbuslar o'z yutuqlari va merosini namoyish etish imkoniyatini beradi, shuningdek, birgalikda madaniy muloqot va bilim almashish platformasini yaratadi. O‘z navbatida, O‘zbekiston UTCda ilgari surayotgan tashabbuslar tabiatan ijodiydir va hukmronlik qilish yoki “blok ittifoqlari” qurishga urinish emas. O‘zbekistonning bunday pragmatik va mutanosib siyosati mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni rivojlantirishning yangi qirralarini ochib, iqtisodiyot, savdo, sanoat, sarmoya va biznes sohalarida xorijiy sheriklar bilan o‘zaro manfaatli aloqalarni o‘rnatish va rivojlantirish uchun zamin yaratadi.

Turkiy davlatlar tashkiloti doirasida davlatlararo munosabatlarning rivojlanishi shuni ko'rsatadi: etnik, til va geografik hamjamiyat yaqin siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarni shakllantirish uchun muhim asosdir. Ana shu motivlardan kelib chiqqan holda, mintaqa davlatlari o‘zaro tashqi savdo aloqalarini yo‘lga qo‘yish, bozorlarga chiqish, tranzitni ta’minlash va boshqa masalalarni hal etishda bir-birini qo‘llab-quvvatlashga ustuvor vazifa sifatida intilmoqda.

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan Turkiy davlatlar tashkiloti sammitlarida ilgari surilgan tashabbuslar, O‘zbekiston Respublikasi madaniyatini yuksaltirishga qaratilgan. butun turkiy dunyoning faxri bo'lgan ajdodlar alohida e'tiborga loyiqdir. Shunday qilib, davlatimiz rahbari Jaloliddin Rumiy, Yunus Emro, Yusuf Xos Hojib, Nizomiy Ganjaviy, Magtimguliy, Firog‘iy, Boborahim Mashrab kabi buyuk shoirlar haqida to‘xtalar ekan, bu madaniyat arboblari merosi butun turkiy xalqlarning umumiy ma’naviy boyligi ekanligini ta’kidladi. Budapeshtdagi norasmiy sammitda Prezident Shavkat Mirziyoyev shunday dedi: “Jahon ilm-fani va madaniyatiga ulkan hissa qo‘shgan, faxrimiz bo‘lgan buyuk ajdodlarimiz merosini chuqur o‘rganish va dunyoda targ‘ib etish barchamiz uchun sharafli va mas’uliyatli vazifadir. Ilm-fanni rivojlantirish, yosh avlodga ta’lim-tarbiya berish borasidagi sa’y-harakatlarda biz hech bir turkiy dunyo va ma’naviyat nizomida yuksak tamoyillarni mustahkamlab qo‘yganmiz. najot faqat bilimdir." Davlat rahbari yangi tashabbuslarni ham taqdim etdi. Ulardan biri Toshkentda Turkiy davlatlar xalqaro universitetining ochilishidir. Universitetda turkiy davlatlarning yetakchi professor-o‘qituvchilari, olimlar faoliyat yuritishi yoshlarning intellektual salohiyatini oshirish, yangi imkoniyatlar yaratishga munosib hissa bo‘lishi kutilmoqda.

So'nggi o'n yilliklar davomida global madaniyat palitrasi sezilarli darajada o'zgarganini va shuning uchun madaniy-gumanitar aloqalarni rivojlantirishga talab ortib borayotganini tushunish muhimdir. Bir qator iqtisodiy va siyosiy jabhalarda qarama-qarshilikka uchragan global hamjamiyatda aynan madaniyat tafovutlarni bartaraf etish, o'zaro tushunishni oshirish va xalqaro munosabatlarni yaxshilash uchun eng katta imkoniyatlarga ega. Madaniy diplomatiya tamoyillarini ilgari surish mamlakatlar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash va global barqaror rivojlanishda muhim ahamiyatga ega, merosni asrab-avaylash va targ‘ib qilish, tajriba va bilim almashish, shuningdek, ijodiy rivojlanish va o‘zaro tushunish uchun yangi imkoniyatlar yaratishga xizmat qiladi. style="text-align: right;">JIDU dotsenti, tarix fanlari doktori

Saodat Gladkix,

tadqiqot va koordinatsiya Uslubiy

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi huzuridagi O‘zbekistonning eng yangi tarixi markazi