O‘zbekiston-Turkiya: hamkorlikning yangi bosqichi va madaniy-gumanitar aloqalarni rivojlantirish istiqbollari

Ta'kidlash joizki, O'zbekistonning tinchlik va osoyishtalik yillarida erishgan eng katta yutuqlaridan biri bu ko'p millatli aholi o'rtasida o'zaro tushunish. Xususan, mamlakatimizda keyingi yillarda amalga oshirilgan oqilona milliy siyosat “Ko‘p millatlilik – O‘zbekiston boyligidir” degan bosh g‘oyaga asoslanadi.

Aytish kerakki, bugungi kunda O‘zbekiston bilan Turkiya o‘rtasidagi hamkorlik ham son, ham sifat jihatidan tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar strategik hamkorlikning chinakam yangi bosqichi sifatida bugungi kunda ham turk va o‘zbek xalqlari nafaqat etnik kelib chiqishi, balki ma’naviy jihatdan ham chinakam tarixiy qardosh xalqlar ekanidan yaqqol dalolat beradi. Tarixiy taraqqiyotdagi barcha o‘zgarishlarga qaramay, bu ikki qardosh xalq o‘z milliy davlatchiligini izchil va qunt bilan mustahkamlab, shiddat bilan o‘zgarib borayotgan dunyoda raqobatbardoshligini saqlab qolish uchun zarur islohotlarni amalga oshirmoqda. Shu nuqtai nazardan, Turkiyaning rivojlangan sanoati, qishloq xo‘jaligidagi yutuqlari, sayyohlik salohiyati, davlatchilikning boy tajribasi va turk investorlarining O‘zbekiston bozoriga tabiiy qiziqishi ortib borayotgani mamlakatimiz uchun katta ahamiyatga ega.

Bunday yaqinlik va yondashuvlar mushtarakligi O‘zbekiston xalqlari o‘rtasidagi madaniy-gumanitar aloqalarni yanada mustahkamlash yo‘lida Turkiya xalqi o‘rtasidagi madaniy-gumanitar hamkorlikni yanada mustahkamlashning eng ishonchli kafolatidir. ikki davlatning.

Buning sababi, xususan, oʻzbek va turk xalqlari oʻrtasidagi azaliy doʻstlik, qardoshlik va oʻzaro hamjihatlik rishtalari, ikki mamlakat xalqlarining madaniyati, dini va anʼanalarining yaqinligidir. Bu shuningdek, munosabatlarning mustahkam poydevorini ta’minlovchi chuqur tarixiy va madaniy ildizlarga ega ekanligini ko‘rsatadi. Qolaversa, madaniy va tarixiy jihatdan bu ikki davlat turkiy xalqlar sivilizatsiyasining rivojlanishida markaziy o‘rin tutgan. Shu bois 2019-yil 15-oktabr kuni Boku shahrida bo‘lib o‘tgan VII Sammitda O‘zbekistonning Turkiy tilli davlatlar hamkorlik kengashiga to‘la huquqli a’zo sifatida a’zo bo‘lgani barcha ishtirokchi davlatlar tomonidan yuqori baholandi va ko‘tarinkilik bilan kutib olindi. O‘z navbatida, mubolag‘asiz aytish mumkinki, bu voqea turkiy dunyoda birodarlik ruhini mustahkamlabgina qolmay, balki Anqara va Toshkent o‘rtasidagi hamkorlikning yangi muntazam formatining paydo bo‘lishiga ham sabab bo‘ldi.

2012-yil 12-noyabr kuni Istanbul shahrida bo‘lib o‘tgan tashkilotning VIII sammitida tashkilot nomi Turk tashkiloti deb o‘zgartirildi. Shtatlar. Sammitda Turk dunyosining 2040-yilgacha boʻlgan davr konsepsiyasi ham tasdiqlandi. President of Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev proposed holding the first summit of the Organization of Turkic States in Uzbekistan in 2022. The proposal was accepted, and the next, IX summit of the organization was held in Uzbekistan in November 2022.

It is important to emphasize that the leaders of the two countries celebrated in 2022 the Diplomatik munosabatlar o‘rnatilganining 30 yilligi va strategik sheriklik munosabatlari o‘rnatilganining 5 yilligi hamda bizning nuqtai nazarimiz O‘zbekistonda islohotlarni amalga oshirish, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish hamda ilm-fan, ta’lim, san’at, kino, turizm, turizm sohalarida hamkorlikni chuqurlashtirish bo‘yicha hamkorlikni mustahkamlash to‘g‘risidagi kelishuv bilan tasdiqlanadi.

Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev Oʻzbekistonning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish, aholi farovonligi va turmush darajasini oshirishga qaratilgan keng koʻlamli islohotlar dasturini faol amalga oshirmoqda. Bu siyosatning muvaffaqiyati ma’lum darajada mamlakatimizning xalqaro hamjamiyatdagi tashqi hamkorlari bilan samarali munosabatlarini yangi sifat bosqichiga olib chiqishga ham bog‘liq. It is also worth noting that today Uzbekistan is responding to dramatic changes in the world with a new active, pragmatic and constructive foreign policy.

The goals of modernizing the economy of our country and increasing its global competitiveness require strengthening cooperation with foreign partners in the field of industrial cooperation, studying the experience of developed countries and attracting foreign investment and high technology on a large scale. Shu o‘rinda, O‘zbekiston va Turkiyaning iqtisodiy rivojlanish strategiyalari qator muhim yo‘nalishlarda bir-birini to‘ldirishi mumkinligini alohida ta’kidlash lozim. Bu Turkiyaning iqtisodiy jihatdan rivojlangan 20 ta yirik davlat qatoridan joy olgani va O‘zbekiston uchun turizm, to‘qimachilik, avtomobilsozlik, qurilish va oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash kabi muhim tarmoqlarda yuqori natijalarga erishgani bilan bog‘liq.

Xususan, Turkiya to‘qimachilik va zargarlik sanoati jahonning yetakchi beshtaligidan joy olgan. Dunyoning 250 ta eng yirik qurilish shirkati ro'yxatiga 44 ta turk qurilish kompaniyasi kiritilgan. Bu ko'rsatkich bo'yicha Turkiya dunyoning iqtisodiy yetakchilaridan biri bo'lgan Xitoydan keyin ikkinchi o'rinda turadi. Mamlakat oziq-ovqat sanoati G‘arb bozorlariga kirib, u yerda o‘z mavqeini mustahkamlashga muvaffaq bo‘lgan bo‘lsa, Turkiya avtomobil sanoati oddiy avtomobillar ishlab chiqarishdan mahalliy elektromobillarni ommaviy ishlab chiqarishga o‘tish arafasida. Bu Turkiya biz uchun muhim iqtisodiy hamkor ekanligini yana bir bor tasdiqlaydi. Chunki Yangi O‘zbekistonda iqtisodiyotni rivojlantirishning mutlaqo yangi eksportga yo‘naltirilgan modeli poydevorini qo‘yishning boshlanishi iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida tizimli o‘zgarishlarni amalga oshirish va ushbu tarmoqlarda sanoat kooperatsiyasini rivojlantirish mumkin bo‘lgan ishonchli tashqi sheriklar bilan aloqalarni yanada mustahkamlashni taqozo etmoqda.

Shunday qilib, soʻnggi yillarda, tarixiy qisqa davrda Oʻzbekiston-Turkiya munosabatlarida asrlar davomida davom etadigan inqilobiy oʻzgarishlar uchun mustahkam poydevor qoʻyildi – muhim dasturiy rejalar ishlab chiqilib, hal qiluvchi amaliy qadamlar qoʻyildi. O‘zaro munosabatlarning bunday rivojlanishi O‘zbekiston va Turkiyaning xalqaro maydondagi nufuzini yanada oshirish, har ikki davlatning iqtisodiy o‘sish sur’atlarining barqarorligini, xalqlarning ijtimoiy-iqtisodiy farovonligini va bunyodkorlik salohiyatini to‘la ro‘yobga chiqarishini ta’minlashiga shubha yo‘q. ko'p tomonlama formatlarda. Turkiy tilli davlatlar tashkilotida ishtirok etish ham O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasidagi xalqaro hamkorlikning muhim tarkibiy qismlaridan biridir.

Ayni paytda O‘zbekistonda 130 dan ortiq turli millat vakillarining ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy, milliy-ma’rifiy hayotda faol ishtirok etishi uchun keng imkoniyatlar yaratilgan. ularning milliy qadriyatlari. Shuningdek, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik, milliy birlik va hamjihatlik, eng avvalo, boy tarixiy-ma’naviy meros, milliy qadriyatlar, urf-odat va an’analar asosida o‘z milliy o‘zligini anglaydigan, milliy g‘urur tuyg‘usi, dunyoqarashi umuminsoniy ilm-fan yutuqlari, zamonaviy texnologiyalar asosida shakllangan barkamol avlodni tarbiyalash ham nazarda tutilgan.

Hozirgi kunda Yangi Oʻzbekistonda hamjihatlik va oʻzaro hamjihatlik millatlararo munosabatlar sohasidagi siyosatning asosiy tamoyillari boʻlib, jamiyatda hamjihatlik va totuvlikni saqlashga qaratilgan boʻlib, bunda nafaqat turli elatlarning manfaatlarini himoya qilish, balki fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini hurmat qilish va hurmat qilish muhim jihatdir. boshqalar.

Millatlararo munosabatlar yoʻnalishida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 19-martdagi “Milliy totuvlikni mustahkamlash va xorijdagi vatandoshlar bilan aloqalarni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PF-52-son Farmoni, bu borada chet eldagi vatandoshlar, jamiyatda hamjihatlik va millatlararo munosabatlarni shakllantirishga qaratilgan. jamiyatda do‘stlik, o‘zaro hamjihatlik, bag‘rikenglik va hamjihatlikni mustahkamlash orqali yagona fuqarolik o‘ziga xosligini shakllantirish milliy totuvlik va xorijdagi vatandoshlar bilan aloqalarni mustahkamlashning ustuvor vazifalaridan biri sifatida belgilangan. millatlararo munosabatlar, xorijdagi vatandoshlarni qo‘llab-quvvatlash va davlat organlarining bu boradagi faoliyatini muvofiqlashtirish.

... O‘zbekistonda istiqomat qilayotgan barcha millat va elat vakillarini milliy taraqqiyotga, ularning huquq va qonuniy manfaatlarini ta’minlashga jalb etishni kuchaytirish; xalq diplomatiyasi mexanizmlari orqali xorijiy davlatlar bilan ijtimoiy-madaniy, do‘stona aloqalarni rivojlantirish; xorijdagi vatandoshlarning ijtimoiy-iqtisodiy salohiyatini Vatanimiz taraqqiyoti yo‘lida safarbar etish, shuningdek, jamiyatning umumiy maqsadlari yo‘lida O‘zbekiston xalqi va xorijdagi vatandoshlarning milliy hamjihatligi masalalarini tizimli tahlil qilishda qo‘llab-quvvatlash.

Qoʻmita xorijda istiqomat qilayotgan vatandoshlarga nisbatan davlat siyosatini izchil amalga oshirish borasidagi ishlarni yangi bosqichga koʻtarish maqsadida AQSh, Kanada, Xitoy, Ozarbayjon, Turkiya va boshqa bir qator davlatlar bilan hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha muhim qadamlar qoʻydi.

Milliy oʻzlikni asrash, namoyish etish va rivojlantirish, turli milliy urf-odatlar, til, tarix va urf-odatlarni rivojlantirish uchun ulkan imkoniyatlar yaratilgan. Shuningdek, Yangi O‘zbekistonning xorijiy davlatlar bilan madaniy hamkorligini mustahkamlashda mamlakatimizda istiqomat qilayotgan turli millat vakillari tomonidan tashkil etilgan milliy madaniyat markazlarining o‘rni alohida ahamiyatga ega.

Xususan, 1991-yilda Buxoroda, 1992-yilda Turk milliy madaniyat markazlari, 1992-yilda Turk milliy markazlari tashkil etilgan. Cultural Center Uzbekistan.

Since 1997, the main activities of the Turkish National Cultural Center of Uzbekistan (chairman Umar Ibrahimovich Salmanov) are aimed at reviving the Turkish language, culture, traditions and customs, therefore the Center has created a “Council of Elders”, “Council of Women”, “Youth qanot», shuningdek, sport klublari va ansambllari bilan ishlash bo'limi.

Ayni paytda Markaz qoshida 3 ta folklor ansambli: “Sevinch”, “Anadolu” va ayollar folklor ansambli faoliyat yuritmoqda. Mikoil Sulaymonov nomidagi Oʻzbekiston turk milliy madaniyat markazi, “MIKO” komediya teatri tashkil etildi. U yaratgan spektakllar Rossiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Ozarbayjonda namoyish etilgan. Ushbu teatrlashtirilgan sahna ko‘rinishlari asosan turli millat vakillari o‘rtasidagi hamjihatlik, hamjihatlik va totuvlikni mustahkamlashga qaratilgan.

Millatlararo totuvlik, o‘zaro hamjihatlik va do‘stlikni mustahkamlashga qo‘shgan hissasi uchun bir qator turk millati vakillari davlat mukofotlari bilan taqdirlandi.

justify;"> Turklarning Oʻzbekiston hududiga kelishi haqidagi birinchi maʼlumotlar Ispaniya elchisi Gonsales de Klavixoning kundaligida keltirilgan. Yozma manbalarda Temuriy Shohruh saroyidagi turk sozandalari haqida so‘z boradi. Turk savdogarlari va hunarmandlari hozirgi Oʻzbekiston hududiga soʻnggi oʻrta asrlarda kelib savdo va hunarmandchilik bilan shugʻullangani haqida maʼlumotlar bor.

Turklar Oʻzbekistonga qachon kelgan? Biz bu savolga javob berishga harakat qilib, uzoq vaqt o'yladik. 100 dan ortiq manbalar o'rganildi. Natijada turlicha javoblar oldik. Turk millatining ilk vakillari hozirgi Oʻzbekiston hududida, hozirgi Namangan viloyati hududiga toʻgʻri keladigan Axsi yerlarida, turkiy xalqlar Yeniseydan hozirgi Turkiya nomi bilan mashhur boʻlgan davlatga koʻchib oʻtgan paytda joylashgan. Ikkinchi qismi Amir Temur davrida, yaʼni 1400-yillarda kelgan.

... social and cultural life republic, making its worthy contribution to the development and progress of the state.

The visit of the President of Uzbekistan to Turkey opened a new era in the comprehensive strategic partnership between the two countries, based on mutual trust and expressing the desire for long-term, mutually beneficial cooperation for the benefit of our peoples.

Ikki davlat rahbarlarining rasmiy tashriflari siyosiy muloqotni mustahkamlash va samarali amaliy hamkorlikni namoyish etishga xizmat qilmoqda. In order to further develop bilateral cooperation, the parties discussed in detail the priority areas for further expansion of the partnership, including in such areas as trade and economics, investment, transport, textile industry, energy, agriculture, as well as cultural and humanitarian exchange.

In addition, in accordance with the Action Plan for 2026-2027, signed between O‘zbekiston va Turkiya tashqi ishlar vazirliklari o‘rtasida mustahkam xavfsizlik asosida barqaror rivojlanish va farovonlikni ta’minlashga yo‘naltirilgan eng samarali hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan.

Kitobning birinchi qismi O‘zbekiston Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev “Zamonaviylik va yangi Oʻzbekiston” “Insoniyat tanlagan barqaror taraqqiyot yoʻli” deb nomlanadi. Unda XXI asrda inson taraqqiyotining ustuvor mezonlari hamda “2030 yilgacha barqaror rivojlanish kun tartibi” hujjatida belgilangan global ahamiyatga ega ezgu maqsadlar o‘z ifodasini topgani yuqoridagi fikrlarimizni tasdiqlaydi.

Umuman olganda, Oʻzbekistonda ijtimoiy-siyosiy barqarorlikni saqlashning asosiy va eng muhim omili koʻp millatli aholi oʻrtasida hamjihatlik va milliy totuvlikni taʼminlashdir. Alohida ta’kidlash joizki, milliy anglashuv, milliy birdamlik, jamiyatimizda kundan kun mustahkamlanib borayotgani O‘zbekistonda istiqomat qilayotgan barcha millat vakillari o‘rtasida etnik-madaniy asosda birdamlik jarayonlariga xizmat qilmoqda.

Saodat Davlatova,

O‘zbekiston Respublikasidan xorijdagi vatandoshlar

tarix fanlari doktori, professor