O‘zbekiston va Xitoy: global o‘zgarishlar davrida strategik sheriklik

XXI asrning xalqaro munosabatlarida nafaqat yangi iqtisodiy manfaatlarni, balki butun mintaqalar uchun ham xavfsiz yo'nalishlarni tashkil etuvchi ittifoqlar misollari mavjud. So‘nggi yillarda hamkorligi yangi davrda barcha ob-havo sharoitlariga mos keng qamrovli strategik sheriklik maqomiga ega bo‘lgan O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik bunga misoldir.

Yo‘nalishni belgilab berayotgan yetakchilar

ni eng yuqori darajada e’tibordan chetda qoldirib bo‘lmaydi. 2024-yil yanvar oyida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev davlat tashrifi bilan Pekinga tashrif buyurib, Xitoy rahbari Si Szinpin bilan uchrashdi. O‘shanda energetika, sanoat va gumanitar aloqalarni rivojlantirishga oid 40 dan ortiq hujjatlar imzolangan va 2025-yil yozida ikki davlat rahbarlari Ostonada yana muzokaralar o‘tkazgan va o‘zaro ishonchning misli ko‘rilmagan darajasini ta’kidlagan.

Ushbu tashriflar formati: Tashqi ishlar vazirlarining strategik maslahatlashuvlari boshlandi, hududlararo almashinuv sezilarli faollashdi. Shunday qilib, 2025-yilning iyun oyida Samarqand shahrida O‘zbekiston-Xitoy Ikkinchi mintaqalararo forumi bo‘lib o‘tdi va bu ikki davlat o‘rtasidagi hamkorlik nafaqat poytaxtlar bilan cheklanib qolmay, balki hududlarga chuqur kirib borishini ko‘rsatdi. O‘zbekistonning bir necha yillik hamkori. 2023-yilda oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi 13 milliard dollardan oshsa, 2024-yilda 14 milliard dollarga yetdi. Kelgusi bir necha yil uchun maqsad 20 milliard dollarni tashkil etadi va bu o'sish sur'atlarini hisobga olgan holda real ko'rinadi.

Investitsiyalar hamkorlikning strategik xususiyatini tasdiqlaydi. Birgina qoʻshma loyihalar portfeli 60 milliard dollardan oshdi, birgina 2024-yilda Oʻzbekiston iqtisodiyotiga 10 milliard dollardan ortiq, 2025-yilning birinchi oylarida esa yana 3 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritildi. Hozirda mamlakatimizda Xitoy kapitali ishtirokida 4000 ga yaqin korxona faoliyat koʻrsatmoqda, ularning 800 dan ortigʻi oʻtgan yil davomida tashkil etilgan. O‘zbekistonning investitsion siyosatidagi islohotlar bilan ta’minlandi. Keyingi yillarda soliq imtiyozlari va zamonaviy infratuzilmani taqdim etuvchi 89 ta erkin iqtisodiy zona va 700 ga yaqin turli formatdagi sanoat maydonchalari tashkil etildi. Bu investorlar uchun to‘siqlarni kamaytiradi va yangi ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirishni tezlashtiradi.

Energetika ikki tomonlama hamkorlikning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston o‘z oldiga 2030-yilga borib qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 54 foizga yetkazish kabi ulkan maqsadni qo‘ygan. Xitoy kompaniyalari bu transformatsiyaga faol qo‘shildi. 2024-yil dekabr oyida Qashqadaryo va Buxoro viloyatlarida yirik quyosh elektr stansiyalari ishga tushirildi. Umumiy qiymati 650 million dollar boʻlgan loyihalar mintaqadagi eng yirik loyihalar boʻlib, Markaziy Osiyoda yashil energetikani rivojlantirishga zamin yaratdi.

Yangi energiya manbalariga oʻtishda Xitoyning BYD avtogiganti bilan hamkorlik ham xuddi shunday muhim qadam boʻldi. 2024-yilda O‘zbekistonda elektr va gibrid avtomobillar ishlab chiqarila boshlandi, yaqin yillarda esa ishlab chiqarishni yiliga 300 ming donaga yetkazish rejalashtirilgan. Bu nafaqat ichki bozorni to‘ldirish, balki mamlakatni zamonaviy transport yechimlari eksportchisiga aylantirish imkonini beradi.

O'zbekiston va Xitoyning logistika sohasidagi o'zaro hamkorligi yangi Yevroosiyo sari yo'l ochadi. O‘zbekistonning jahon savdo zanjirlariga qo‘shilishi transport infratuzilmasini rivojlantirmasdan turib mumkin emas. 2024-yil dekabr oyida Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston temir yo‘li qurilishining boshlanishi ushbu strategiyaning ramzi bo‘ldi. Markaziy Osiyo orqali o‘tadigan yangi yo‘nalish mamlakatni Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyo bozorlari bilan bog‘lashi kerak, bu esa uning eksportiga kuchli turtki beradi va mintaqaviy logistika markazi sifatidagi mavqeini mustahkamlaydi. Ushbu loyiha “Bir kamar, bir yoʻl” tashabbusiga toʻliq mos keladi va Yevroosiyo yoʻlaklariga chuqur integratsiya qilish istiqbollarini ochadi.

Gumanitar aloqalar: inson kapitaliga investitsiyalar

ikki davlat oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlik uzoqqa boradi. Xitoy texnik va gumanitar yordam, jumladan, tibbiy va ta'lim uskunalarini yetkazib beradi. XXRning qashshoqlikka qarshi kurash tajribasi faol amalga oshirilmoqda.

Ta’lim sohasida so‘nggi yillarda O‘zbekiston-Xitoy qo‘shma yangi loyihalari: Xitoy shimoli-g‘arbiy qishloq xo‘jaligi va o‘rmon xo‘jaligi universitetining filiali, Urganch davlat universiteti qoshidagi Xalqaro matematika markazi hamda “Lhoops” dasturi ishga tushirildi. Xitoy tili va madaniyatini ommalashtirishda muhim o‘rin tutuvchi Toshkent shahridagi Konfutsiy institutining 20 yilligi ham muhim voqea bo‘ldi.

2026-yilda madaniyat va san’at haftaliklarini o‘tkazish rejalashtirilgan, bu esa gumanitar hamkorlikka yangi jihat qo‘shadi<- stylepign="t. justify;">Ko‘p tomonlama platformalar va mintaqalararo kommunikatsiyalarda hamkorlik

Ikki tomonlama muloqot xalqaro tuzilmalar doirasidagi o‘zaro hamkorlik orqali faol qo‘llab-quvvatlanmoqda. 2025-yil iyun oyida tomonlar BMT, ShHT platformalarida, shuningdek, “Markaziy Osiyo – Xitoy” formatida muvofiqlashtirishni kuchaytirishga tayyor ekanliklarini tasdiqladilar. O‘zbekiston ShHTga qayta tiklanuvchi energiya manbalariga sarmoyalarni jalb qilish, mashinasozlikni rivojlantirish va yangi transport yo‘laklarini yaratish uchun strategik platforma sifatida qaraydi.

2025-yil yozida imzolangan O‘zbekistonning Xitoyning JSTga a’zo bo‘lishi bo‘yicha ikki tomonlama muzokaralarni yakunlash to‘g‘risidagi Protokol xalqaro hamkorlikning yorqin namunasidir. Pekinning bunday platformalarda qo‘llab-quvvatlanishi bu nafaqat mintaqaviy manfaatlar, balki jahon savdo arxitekturasiga ham tegishli ekanligini ko‘rsatadi.

Hamkorlik mintaqaviy darajada faol rivojlanmoqda. 2025-yil iyun oyi boshida Samarqandda biznes tuzilmalarining amaliy hamkorligi, qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik sanoati, turizm va kichik biznes sohalarida yangi loyihalarni muhokama qilish uchun maydonga aylangan Ikkinchi O‘zbekiston-Xitoy mintaqalararo forumi bo‘lib o‘tdi. Bu format ufqlarni kengaytirish uchun ayniqsa muhimdir: O‘zbekiston hududlari xitoylik investorlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda, Xitoy provinsiyalari esa Markaziy Osiyoda hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda.

Xulosa qilib aytganda, shuni ta’kidlashni istardim: O‘zbekiston va Xitoy strategik sheriklik deklaratsiya emas, balki izchil ishlar bilan qo‘llab-quvvatlanganini ko‘rsatmoqda. Koʻp milliard dollarlik sarmoyalar, yangi transport yoʻlaklari, qoʻshma yashil energiya loyihalari, taʼlim sohasidagi tashabbuslar va madaniy almashinuvlar ikki tomonlama munosabatlarni mintaqaviy barqarorlik poydevoriga aylantirmoqda.

Bugun biz ishonch bilan aytishimiz mumkin: Toshkent va Pekin ittifoqi yangi Yevroosiyoning asosiy ustunlaridan biriga aylandi. Bu hamkorlik bugungi kunning pragmatikasi bilan cheklanib qolmaydi - u global koordinatalar tizimida Markaziy Osiyoning kelajagini belgilovchi strategik vektorni tashkil etadi.

Ilzat Qosimov,

sanoat va savdo

O‘zbekiston Respublikasi