O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqi: iqtisodiy integratsiyaning yangi bosqichiga qadam

24-oktabr kuni Bryusselda O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqi o‘rtasida Kengaytirilgan hamkorlik to‘g‘risidagi shartnoma imzolanadi. ikki tomonlama munosabatlar tarixida burilish nuqtasi deb atash mumkin. Toshkent uchun bu shunchaki diplomatik muvaffaqiyat emas, balki iqtisodiy integratsiyani chuqurlashtirish, savdo va sarmoyaviy aloqalarni kengaytirish hamda mamlakatimizning Yevropa va jahon makonidagi mavqeini mustahkamlash yo‘lidagi muhim qadamdir.

Bituvning imzolanishi so‘nggi yillarda tizimli tus olgan faol muloqotning mantiqiy natijasi bo‘ldi. O‘zbekiston va Yevropa Ittifoqi uzoq vaqtdan beri an’anaviy hamkorlik shakllari bilan cheklanib qolmagan: ular o‘zaro hamkorlikning yangi modelini – yanada moslashuvchan, texnologik va barqaror rivojlanishga yo‘naltirilganini barpo etmoqda.

Bugun Yevropa Ittifoqi O‘zbekistonning yirik savdo hamkorlari orasida Xitoy va Rossiyadan keyin uchinchi o‘rinni egallaydi. 2024-yilda Yevropa Ittifoqi davlatlarining O‘zbekiston tashqi savdosidagi ulushi 9,7 foizni, jumladan, eksportda 6,3 foizni, importda 12 foizni tashkil etdi.

O‘zbekiston Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ma’lumotlariga ko‘ra, 2017-yildan 2024-yilgacha ikki tomonlama tovar ayirboshlash hajmi ikki baravar million 260 million AQSH dollaridan oshgan. dollardan 6 milliard 400 million dollargacha. Eksport 3,6 barobar oshib, 1 milliard 700 million AQSh dollarini, import esa 2,2 barobar oshib, 4 milliard 700 million AQSH dollarini tashkil etdi.

Agar ilgari Yevropa Ittifoqi O'zbekiston eksporti tarkibida 3,8 foizni egallagan bo'lsa, bu ko'rsatkich 260,4 foizga yetdi. Import ulushi, aksincha, 15,5 foizdan 12 foizga qisqardi, bu tashqi iqtisodiy aloqalar, jumladan, Osiyo bilan savdo aylanmalarini kengaytirish hisobiga diversifikatsiyalanganligining ifodasidir. Shu bilan birga, 2024-yilda O‘zbekiston bilan Yevropa Ittifoqi mamlakatlari o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 5,2 foizga, eksport 26,9 foizga o‘sdi, import esa o‘tgan yil darajasida saqlanib qoldi.

O‘zbekistonning Yevropaga eksporti asosini kimyo mahsulotlari tashkil etadi, ular umumiy hajmning 54 foizini – 877 million 400 ming AQSH dollarini tashkil etadi.

Germaniya (tovar aylanmasining 19,1 foizi), Yevropa bo‘yicha Fransiya (17,8 foiz) eng yirik hamkor bo‘lib qolmoqda. (9,4%), Italiya (6,9%), Chexiya (6,8%) va Polsha (6%). 2025-yilning to‘qqiz oyida o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 5 milliard dollarga yetdi va bu sheriklikning barqaror o‘sishi va strategik yo‘nalishini tasdiqlaydi.

Investitsiyaviy hamkorlik ham bundan kam jadal rivojlanmoqda. 2024-yilda Yevropa Ittifoqi davlatlaridan toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar va kreditlar, jumladan, Yevropa moliya institutlari ishtirokida 77 foizga oshib, oʻtgan yilgi 2 milliard 300 million dollarga nisbatan 4 milliard 100 million dollarni tashkil etdi.

2017-yildan boshlab Oʻzbekistonga 2004-2004 million dollarlik investitsiya jalb etildi. Evropa Ittifoqi kreditlari - 2017 yilga nisbatan 18 barobar ko'p. Eng yirik sarmoyadorlar Germaniya (1 milliard 400 million dollar), Niderlandiya (1 milliard 100 million dollar), Kipr (858,9 million dollar), Chexiya (137,8 million dollar), Italiya (99,8 million dollar) va Shvetsiya ($97,8 million) bo'ldi. O‘zbekistonda Yevropa Ittifoqi mamlakatlari kapitali ishtirokida 1 ming korxona faoliyat ko‘rsatmoqda, Germaniya ishtirokida 200 dan ortiq kompaniya faoliyat ko‘rsatmoqda.

Kengaytirilgan sheriklik va hamkorlik to‘g‘risidagi bitimning imzolanishi tomonlar oldida yangi istiqbollar ochmoqda. O‘zbekiston uchun bu sanoatni modernizatsiya qilishni jadallashtirish, milliy biznesning Yevropa bozorlaridagi mavqeini mustahkamlash va ustuvor tarmoqlar – qayta tiklanuvchi energiya manbalari, kimyo va farmatsevtika sanoati, qishloq xo‘jaligi va logistika sohalarini rivojlantirish uchun texnologiyalarni jalb qilish imkoniyatidir.

Yevropa Ittifoqi uchun Toshkent bilan hamkorlikni chuqurlashtirish jadal rivojlanayotgan Markaziy Osiyo bozoriga chiqish va yashil iqtisodiyotga o‘tish davrida tobora ortib borayotgan strategik resurslardan foydalanish demakdir.

Yangi kelishuv faqat o‘zaro huquqiy bazani kengaytirmaydi. U oʻzaro manfaat, innovatsion almashinuv va barqaror rivojlanish uchun umumiy masʼuliyatga asoslangan hamkorlikning yangi falsafasini aks ettiradi.