Samarqanddagi YUNESKO sammiti: O‘zbekistonning jahon merosini asrab-avaylashdagi rolini e’tirof etish

Xalqaro tashkilotlar tarixida yangi davr timsoliga aylana oladigan voqealar kamdan-kam uchraydi. YUNESKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasining ko‘hna Samarqandda o‘tkazilishi ana shunday tadbirlardan biridir.

Tashkilotning 40 yillik faoliyati davomida birinchi marta Bosh konferentsiya uning shtab-kvartirasi joylashgan Parijdan tashqarida o'tkazilmoqda. Bu tarixiy qadam Yangi O‘zbekistonning nufuzi ortib borayotgani, uning insoniyatning madaniy va ma’naviy merosini asrab-avaylash, xalqaro gumanitar hamkorlikni rivojlantirishga qo‘shgan hissasi e’tirof etildi.

Davrlar va madaniyatlar o‘zaro bog‘langan Samarqand shahri nafaqat BMT, balki ESHT davlatlari o‘rtasidagi muloqotlar uchun ideal maydonga aylandi: o'zaro tushunish, bag'rikenglik va madaniy xilma-xillik. Bunday keng ko‘lamli forumning bu yerda o‘tkazilishi Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan e’lon qilingan Uchinchi Uyg‘onish davri konsepsiyasining asosini tashkil etuvchi madaniy tiklanish, ta’lim va ilm-fanga yo‘naltirilgan O‘zbekistonning yo‘nalishi jahon miqyosida e’tirof etilganidan dalolatdir.

O‘zbekiston YUNESKOga a’zo bo‘lgan, 1993-yildan buyon respublika va respublika o‘rtasidagi hamkorlik rivojlanib bormoqda. dinamik ravishda. 1996-yildan boshlab Toshkentda YUNESKO vakolatxonasi faoliyat ko‘rsatmoqda. O‘tgan yillar davomida O‘zbekiston rahbariyati va YUNESKO Bosh direktori Odri Azule o‘rtasidagi faol aloqalar ishonchli muloqot o‘rnatish va sheriklikni mustahkamlashga xizmat qildi.

O‘zbekiston ikki marta – 1997-2002 va 2002-yillardan buyon YUNESKO Ijroiya kengashi a’zosi bo‘lgan. nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish bo‘yicha hukumatlararo qo‘mita a’zosi bo‘lgan. Bugungi kunda mamlakatimizda ta’lim, fan, madaniyat, aloqa va axborotlashtirish sohalarini qamrab olgan 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan YUNESKO Davlat dasturi amalga oshirilmoqda.

Hamkorlikning asosiy yo‘nalishlaridan biri O‘zbekistonning noyob madaniy merosini muhofaza qilish va ommalashtirish bo‘ldi. Bugungi kunga qadar mamlakatimizning yettita ob’ekti YuNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan: Buxoroning tarixiy markazi, Ichanqal’a, Samarqand – madaniyatlar chorrahasi, Shahrisabz, Buyuk Ipak yo‘li bo‘yidagi qadimiy shaharlar, G‘arbiy Tyan-Shan va Turon cho‘llari.

uning madaniy merosiga e’tibor qaratildi. YuNESKO roʻyxatiga oʻzbek madaniyatining 16 elementi – shoshmakam va Boysun madaniyatidan tortib, baxshichilik sanʼati, palov anʼanalari va Navroʻz bayramigacha kiritilgan. Xalqaro miqyosda e’tirof etilgan bu qadriyatlar o‘zbek xalqining ma’naviy olami boyligi va bunyodkorlik g‘ayratini o‘zida aks ettiradi.

So‘nggi yillarda O‘zbekiston tashabbusi bilan YUNESKO bilan hamkorlikda keng ko‘lamli madaniy forumlar: “Sharq taronalari” va “Atlas bayrami” festivallari, “Maqom san’ati forumi”, “Maqom san’ati forumi”, “Qo‘shiqchilik” festivali, “Qo‘shiqchilik” festivali, “Qo‘shiqchilik” festivali, “Baxshi” festivali, YUNESKO bilan hamkorlikda keyingi yillarda o‘tkazilmoqda. Xiva. Ushbu loyihalar mamlakatimizni Yevroosiyodagi madaniy muloqot markazlaridan biriga aylantirdi.

Shuningdek, samarali hamkorlik ta'lim sohasini ham qamrab oladi. O‘zbekistonda 8 ta YuNESKO kafedrasi va 24 ta assotsiatsiyalangan maktab mavjud bo‘lib, Toshkent va Farg‘ona shaharlari YuNESKOning o‘quv shaharlari global tarmog‘iga kiradi. 2024-yilda Samarqand shahridagi Ipak yo‘li turizm va madaniy meros xalqaro universitetida YuNESKOning Barqaror tarixiy turizm kafedrasi ochildi.

O‘zbekiston YUNESKOning fan va texnologiya sohasidagi global tashabbuslarida faol ishtirok etmoqda. Mamlakatning ikkita biosfera rezervati – Chotqol va Quyi Amudaryo Butunjahon biosfera rezervatlari tarmog‘iga kiritilgan bo‘lib, suv diplomatiyasi va iqlim barqarorligini ta’minlash sohasida ko‘p millionli loyihalar amalga oshirilmoqda.

2024-yilda sun'iy intellekt etikasi sohasidagi ilmiy tadqiqotlar uchun Abu Rayhon Beruniy nomidagi YUNESKO-O‘zbekiston xalqaro mukofotining ta’sis etilishi muhim qadam bo‘ldi. Ushbu mukofotni topshirishning birinchi marosimi Samarqandda Bosh konferensiyaning 43-sessiyasi doirasida bo‘lib o‘tadi.

So‘nggi yillarda O‘zbekiston YUNESKO tomonidan qabul qilingan bir qator rezolyutsiyalar tashabbusi bilan chiqdi, jumladan, “Xiva jarayoni: Markaziy Osiyoda axborot olish bo‘yicha xalqaro hamkorlikni rag‘batlantirish”, shuningdek, “Axborotdan foydalanish bo‘yicha xalqaro hamkorlikni rivojlantirish”. ta’limni rivojlantirish va barqaror rivojlanishda.

43-sessiya o‘z ishini boshlayotgan Samarqand nafaqat dunyoning ikki yuzga yaqin davlati vakillarining uchrashadigan joyi, balki o‘tmish va kelajakni birlashtiruvchi g‘oyalar makoniga aylanib borayotgani ramziy ma’noga ega. Bu yerda, bir vaqtlar Sharq fanlari va sanʼati ravnaq topgan zaminda insoniyat kelajagi – YUNESKO va Uchinchi Uygʻonish davri ruhida zamonaviy muloqotlar yangraydi.