Asosiy qonun – O‘zbekiston ishonchi, barqarorligi va kelajagining poydevori

8 dekabr – O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kuni. Bu kun mamlakatimizning yangi tarixida alohida o‘rin tutadi, chunki aynan 1992 yilda qabul qilingan Konstitutsiya davlat mustaqilligi, huquqiy tartiboti va demokratik rivojlanishining asosiy poydevori bo‘ldi. Unda yosh respublikaning shakllanish vektori belgilab berildi, davlat tuzilishining asosiy tamoyillari belgilab berildi hamda ochiq, tinch va insonparvar jamiyat qurish yo‘llari belgilab berildi.

Konstitutsiya suveren O‘zbekistonni shakllantirishning me’yoriy-huquqiy asosini ta’minlovchi hal qiluvchi hujjat bo‘ldi. Unda demokratik tamoyillar, qonun ustuvorligi, inson huquqlari va shaxs erkinliklarini hurmat qilishga asoslangan bo‘lajak davlatning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy modeli mustahkamlandi.

Asosiy Qonunning qabul qilinishi mustaqillikni institutsionallashtirish, keyingi barcha siyosiy va iqtisodiy o‘zgarishlar uchun mustahkam huquqiy poydevor yaratish yo‘lidagi eng muhim qadam bo‘ldi. style="text-align: justify;">1992-yil 8-dekabr O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining sessiyasida Konstitutsiya rasman qabul qilindi va mustaqil davlatning Asosiy qonuni maqomiga ega bo‘ldi.

Jamiyatning jadal rivojlanishi, fuqarolarning tobora ortib borayotgan talablari va zamonaviy talablarni tubdan yangilash zarurati bo‘ldi. Konstitutsiya. Mamlakat taraqqiyotining Yangi O‘zbekistonning shakllanish davri deb nom olgan yangi bosqichi siyosiy, ijtimoiy va huquqiy kafolatlarni sezilarli darajada kengaytirishni taqozo etdi. Aynan shu sharoitda 2023-yilda keng ko‘lamli konstitutsiyaviy islohot amalga oshirildi va bu davlat tarixida haqiqiy voqea bo‘ldi.

Konstitutsiyaning yangi tahririni tayyorlash ham keng jamoatchilik muhokamasi formatida bo‘lib o‘tdi. Fuqarolardan jami 222 mingdan ortiq takliflar kelib tushdi, bu esa misli ko‘rilmagan darajada jamoatchilik ishtiroki bo‘ldi. Yaratilgan komissiyalar va ekspert guruhlari tomonidan aholi tashabbuslari atroflicha ishlab chiqilib, eng ommabop va dolzarblari yangi matnga kiritildi. Bu jarayon O‘zbekiston Konstitutsiyasi chinakam xalq hujjati – jamiyatning bevosita ishtirokida yaratilgan hujjat ekanligining yaqqol isboti bo‘ldi.

2023-yil 30-aprelda millionlab fuqarolar ishtirok etgan referendum xalqning jamoaviy tanlovi va qarorining yakuniy tasdig‘iga aylandi. Yirik xalqaro tashkilotlar, milliy va xorijiy fuqarolik jamiyati institutlari kuzatuvchilarining keng ko‘lamli xalqaro missiyasi jarayonning yuqori shaffofligi va qonuniyligini ta’minladi. Ovoz berish natijalariga ko‘ra, Konstitutsiyaning yangi tahriri referendum ishtirokchilarining mutlaq ko‘pchiligi tomonidan qo‘llab-quvvatlandi va 2023-yil 1-maydan kuchga kirdi.

Yangilangan Konstitutsiya mamlakatni yanada demokratlashtirish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. Unda davlat boshqaruvi va inson huquqlariga nisbatan prinsipial yangi yondashuvlar mustahkamlandi, ijtimoiy kafolatlar kengaytirildi va shaxsni himoya qilish mexanizmlari mustahkamlandi. Moddalar soni 128 tadan 155 taga, boblar soni 26 tadan 27 taga, normalar soni esa 275 tadan 434 taga koʻpaydi. Shunday qilib, Konstitutsiya 65 foizdan koʻproq yangilandi, bu esa amalga oshirilgan islohotlar qanchalik chuqur ekanini koʻrsatadi.

O'zbekistonning eng muhim maqomiga erishish. ijtimoiy davlat. Konstitutsiyada aholini arzon uy-joy bilan ta’minlash, munosib turmush darajasiga mos keladigan eng kam ish haqi miqdorini ta’minlash, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashni kafolatlash, shuningdek, tibbiy yordam sifatini oshirish kabi yangi ijtimoiy majburiyatlar o‘z ifodasini topgan. Bu qoidalar adolat, teng imkoniyatlar va inson qadr-qimmati haqidagi zamonaviy tushunchalarni aks ettiradi.

Yangilangan Konstitutsiya inson huquq va erkinliklari kafolatlarini sezilarli darajada kengaytirdi. Majburiy mehnatni taqiqlash, o‘lim jazosini bekor qilish, fuqarolarni o‘zboshimchalik bilan ushlab turishdan himoya qilish, sud qarorisiz 48 soatdan ortiq ushlab turishni cheklashni belgilovchi qoidalar joriy etildi. Sud hokimiyati mustaqilligini ta’minlash mexanizmlari mustahkamlandi, davlat organlari va mansabdor shaxslarning mas’uliyatiga qo‘yiladigan talablar oshirildi. Bu yangiliklarning barchasi qonun ustuvorligini mustahkamlash va fuqarolarning huquqiy himoyasini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.

2023-yilgi Konstitutsiyada xalqaro munosabatlar sohasidagi o‘zgarishlar ham o‘z aksini topgan. Birinchi marta O‘zbekiston tashqi siyosatining yangi institutsional asoslari konstitutsiyaviy darajada mustahkamlab qo‘yildi, ular Yangi O‘zbekistonning dunyoga ochiqlik, yaxshi qo‘shnichilik va global jarayonlarda ishtirok etish yo‘lidagi yo‘nalishini aks ettirdi. O‘zbekistonning jahon huquqiy makoniga integratsiyalashuvini kuchaytiruvchi, milliy qonunchilikning xalqaro standartlarga muvofiqligini ta’minlovchi xalqaro shartnomalar milliy qonunchilikdan ustuvorligi belgilandi. Shuningdek, Konstitutsiya O‘zbekiston fuqarolarini ekstraditsiya qilishni taqiqlashni kafolatlaydi, bu esa fuqarolarning xorijdagi huquqlari himoyasini kuchaytiradi.

Yangi tahrirda mustahkamlangan tashqi siyosat tamoyillari ham mamlakatning mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlash, sheriklar bilan o‘zaro manfaatli aloqalarni rivojlantirish, global iqtisodiy diplomatiya muammolarini hal etishda faol ishtirok etish istagini o‘zida aks ettiradi. Ushbu qoidalar Yangi O‘zbekistonning tashqi siyosati barqaror institutsional asosga ega bo‘lib, mamlakatimizning xalqaro nufuzini mustahkamlashga xizmat qilayotganidan dalolat beradi.

Bugun O‘zbekiston modernizatsiya, davlat boshqaruvini takomillashtirish, huquq va erkinliklarni mustahkamlash, inson kamoloti va iqtisodiy o‘sish uchun shart-sharoit yaratish yo‘lidan ishonch bilan bormoqda. Yangilangan Konstitutsiya mazkur yo‘nalishning barqarorligini ta’minlab, davlat va jamiyat uchun asosiy dasturilamal bo‘lib xizmat qilmoqda. Har bir fuqaro Asosiy Qonunga tayangan holda ertangi kunga, adolat va Vatanning barqaror rivojlanishiga ishonchini mustahkamlaydi.