Yangi Markaziy Osiyo va mintaqaviy o'zgarishlarda O'zbekistonning roli

Bu yil Birlashgan Millatlar Tashkiloti o'zining 80 yilligini nishonlamoqda - bu chuqur o'zgarishlarni boshdan kechirayotgan butun xalqaro tizim uchun ramziy bosqichdir. O‘sib borayotgan qarama-qarshiliklar, global tengsizlik va texnologik bo‘shliqlar fonida BMT platformasi yana davlatlar murosaga intiladigan va global o‘zaro hamkorlikning yangi qoidalarini shakllantiradigan makonga aylanmoqda.

O‘zbekiston uchun Bosh Assambleyaning yubiley sessiyasi nafaqat diplomatik tadbir, balki uning xalqaro faol ishtirokchisi va faol mintaqaviy maqomini tasdiqlash imkoniyati va yangi imkoniyatga aylandi. global jarayonlar.

1992 yilda BMTga a'zo bo'lganidan beri O'zbekiston yosh mustaqil davlatdan butun mintaqa manfaatlariga javob beradigan tashabbuslarni ilgari suruvchi tan olingan hamkorga aylandi. Bugungi kunda mamlakatimizda BMTning 25 ta vakolatxonasi va agentligi faoliyat ko‘rsatib, umumiy qiymati 175 million dollardan ortiq bo‘lgan 160 dan ortiq loyihalarni amalga oshirmoqda. Bu dasturlar asosiy yo‘nalishlar – ta’lim, sog‘liqni saqlash, gender tengligi, qashshoqlikni bartaraf etish, barqaror rivojlanish va raqamli transformatsiyani qamrab oladi. Bularning barchasi O‘zbekistonning BMT tizimidagi institutsional ishtiroki bosqichma-bosqich mustahkamlanib borayotgani va milliy islohotlarni xalqaro majburiyatlar bilan uyg‘unlashtirishga intilayotganidan dalolat beradi.

2016-yil tashqi siyosatda burilish davri – ochiqlik, muloqot va yaxshi qo‘shnichilik tamoyillariga asoslangan yangi yo‘nalishning boshlanishi bo‘ldi. Aynan shu paytdan boshlab Toshkent o‘z kun tartibini shakllantirishga kirishdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasi sessiyalarida soʻzlagan nutqida strategik maqsad – Markaziy Osiyoni barqaror rivojlanish, oʻzaro ishonch va sheriklik hududiga aylantirishni belgilab berdi.

Bu yo‘nalishdagi birinchi qadam 2017-yilda BMT shafeligida o‘tkazilgan Samarqand konferensiyasi bo‘lib, u “Samarqand ruhi” konsepsiyasiga asos solgan edi. Tenglik, o‘zaro manfaatdorlik va mintaqaviy muammolarni ochiq muhokama qilish tamoyillariga asoslangan ushbu format mintaqaviy o‘zaro hamkorlikning yangi modeli namunasi bo‘ldi. Qabul qilingan Konferensiya kommyunikesi BMT Bosh Assambleyasining “Markaziy Osiyoda tinchlik, barqarorlik va barqaror rivojlanishni taʼminlash boʻyicha mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash toʻgʻrisida”gi rezolyutsiyasiga asos boʻldi. Mintaqa birinchi marta global miqyosda umumiy manfaatlar va kelajak uchun mas’uliyat bilan birlashgan yagona geosiyosiy makon sifatida namoyon bo‘ldi.

O‘shandan buyon O‘zbekiston Bosh Assambleyaning 13 ta rezolyutsiyasida mustahkamlangan bir qator muhim xalqaro tashabbuslarni ilgari surdi, ularning aksariyati Markaziy Osiyodagi ekologik barqarorlikni ta’minlash, arxitektura muammolari bilan bevosita bog‘liq. Markaziy va Janubiy Osiyoning o‘zaro bog‘liqligi, narkotik moddalarning noqonuniy aylanishiga qarshi kurash va barqaror rivojlanish. Bunday tizimli yondashuv yangi qarashni – ishtirok etishdan yaratishga, milliy siyosatdan mintaqaviy strategiyaga o‘tishni o‘zida aks ettiradi.

BMT Bosh Assambleyasining 80 yillik yubiley sessiyasida ham diplomatik faoliyatning yangi bosqichi yuzaga keldi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqi Markaziy Osiyoga qaratilgan keng qamrovli strategik kun tartibini o‘z ichiga olgani bilan keng xalqaro rezonansga sabab bo‘ldi. O‘zbekiston rahbari “mintaqada yangi Markaziy Osiyo – barqarorlik, hamkorlik va mas’uliyat zonasini shakllantirish jarayoni boshlanganini” alohida ta’kidladi. U ilgari surgan tashabbuslar qatorida EKOSOS va YUNCTAD shafeligida Markaziy Osiyo iqtisodiyotini rivojlantirish boʻyicha xalqaro forum oʻtkazish, YUNIDO bilan hamkorlikda yashil texnologiyalar boʻyicha mintaqaviy xab tashkil etish, suv resurslaridan oqilona foydalanish dasturini qabul qilish, Oʻzbekistonda suvni tejash boʻyicha Butunjahon forumini oʻtkazish kabilar bor. Ushbu tashabbuslar mintaqaviy hamkorlikning yangi infratuzilmasini – texnologik, ekologik va gumanitar infratuzilmani yaratishga qaratilgan.

Ma'ruzada transport aloqasini mustahkamlashga alohida e'tibor qaratildi. Prezident BMT Bosh Assambleyasining Afg‘oniston orqali o‘tadigan xalqaro transport va energetika yo‘laklarini rivojlantirish bo‘yicha rezolyutsiyasini qabul qilishni taklif qildi. Bunday yondashuv transportni nafaqat iqtisodiy omil, balki mintaqani integratsiyalash va barqarorlashtirish vositasi sifatida ko‘rib chiqish imkonini beradi. Shu bilan birga, O‘zbekiston BMT Aksilterror idorasining mintaqaviy vakolatxonasini tashkil etish, Tinchlik uchun Butunjahon yoshlar harakatini tashkil etish va Butunjahon kasb-hunar ta’limi sammitini o‘tkazish tashabbuslarini ilgari surdi. Bu takliflarning barchasini yagona g‘oya – ta’lim, insonparvarlik va ijtimoiy inklyuzivlikka asoslangan barqaror dunyo arxitekturasini shakllantirish birlashtirib turadi.

Bosh Assambleyadagi nutqi bilan parallel ravishda Prezident Sh. Mirziyoyev BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish bilan uchrashdi. Tomonlar hamkorlikning misli ko‘rilmagan darajada yuqori ekanligini qayd etdilar. Yangi besh yillik hamkorlik dasturini tayyorlash alohida qayd etildi. O‘zbekiston EKOSOS, Inson huquqlari qo‘mitasi va Statistika komissiyasiga saylangan, shuningdek, YUNESKO, UNIDO, BMTTD, UNFPA va UNICEF bilan faol hamkorlik qiladi. A.Guterrish Davlatimiz rahbarining nutqini yuqori baholab, uning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, yoshlar siyosati va ma’rifatli islomni rivojlantirish borasidagi tashabbuslarining ahamiyatini ta’kidladi.

Toshkentning mintaqaviy faolligi Markaziy Osiyo atrofidagi geopolitika muvozanatidagi o‘zgarishlarga to‘g‘ri keldi. Hozirgi sharoitda O‘zbekiston o‘zaro hurmat va pragmatizm tamoyillariga asoslangan ko‘p vektorli diplomatiyani izchil qurmoqda. Ushbu yondashuv xalqaro hamkorlikdan tashqi kuch markazlariga qaramlikni oshirishdan ko'ra mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlash uchun foydalanish imkonini beradi.

Bularning fonida o‘zbek diplomatiyasi “aqlli regionalizm” modeliga aylandi – bu siyosatda ichki modernizatsiya va xalqaro faollik yagona strategiyani tashkil etadi. O‘zbekiston Markaziy Osiyo geosiyosiy raqobat maydoni emas, balki sinergiya va birgalikda rivojlanish maydoni bo‘la olishini namoyish etmoqda. Aslini olganda, gap mintaqaning qiziqish obyekti maqomidan global muloqotning mustaqil ishtirokchisi roliga o‘tishi haqida bormoqda.

Sh. Mirziyoyev Markaziy Osiyo barqaror boʻlmasa, global barqarorlikni taʼminlash mumkin emasligini aniq taʼkidladi. Shu bois O‘zbekiston deklaratsiyalarga emas, balki real harakatlar bilan qo‘llab-quvvatlanadigan aniq mexanizmlarga – iqlim, suv, transport va gumanitar tashabbuslarga tayanmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Orolboʻyi mintaqasi boʻyicha koʻp sheriklik trast fondini tashkil etish, “yashil” hududlarni rivojlantirish, bolalar onkologiyasiga qarshi kurashish dasturlari va raqamli tashabbuslar – bularning barchasi mamlakatimizning milliy islohotlardan xalqaro masʼuliyatga oʻtishini aks ettiradi.

Shu bilan birga, Toshkent xalqaro munosabatlarni izchillik bilan targʻib qilib, ecavo va reklama tamoyillarini izchil rivojlantirmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining kengayishi, shuning uchun rivojlanayotgan mamlakatlar qarorlar qabul qilish jarayonlarida adolatli vakillikka ega bo'ladilar. Bu O‘zbekiston mintaqaviy muammolar bilan cheklanib qolmay, balki xalqaro tizimni global isloh qilishda ishtirok etishga intilayotganini ko‘rsatadi.

BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasi Markaziy Osiyo endi chekka hudud sifatida qabul qilinmasligini tasdiqladi. U mintaqaviy barqarorlikning yangi markaziga aylanmoqda, O‘zbekiston mahalliy tashabbuslarni global maqsadlar bilan bog‘lovchi asosiy koordinator rolini o‘ynamoqda. O‘zbekiston nafaqat global dinamikaga moslashmoqda, balki hamkorlik, ishonch va mas’uliyatga asoslangan xalqaro tizim kelajagini shakllantirishga o‘z hissasini qo‘shmoqda.

Shavkat Mirziyoyevning Nyu-Yorkdagi nutqi kuzatish siyosatidan bunyodkorlik siyosatiga o‘tish ramzi bo‘ldi. Toshkent dunyoga mavhum shiorlarni emas, balki yashil texnologiyalar, suv diplomatiyasi va tinchlik uchun yoshlar harakatini qamrab olgan aniq harakat xaritasini taklif qildi. Global tizim yangi tayanchlarni qidirayotgan bir davrda Markaziy Osiyo uzoq vaqtdan beri chekka deb hisoblangan mintaqa dunyoga o‘zining barqarorlik va o‘zaro ishonch konsepsiyasini taqdim eta olishiga misol bo‘lmoqda. Bu jarayonda xalqaro hamkorlikning yangi madaniyatini shakllantirgan va kelgusi yillar uchun mintaqaviy o‘zgarishlar parametrlarini belgilab beruvchi O‘zbekistondir.

Azamat Toshev,

Markaziy Osiyo xalqaro instituti