O‘zbekistonda aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash: Demografik o‘sish va urbanizatsiya jarayonlarining ahamiyati  

O‘zbekistonda so‘nggi yillarda aholining turmush darajasini yuksaltirish va uy-joy bilan taʼminlash davlat siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Bu jarayonda amalga oshirilayotgan islohotlar faqatgina qurilish hajmini oshirishdan iborat bo‘lmay, balki demografik o‘sish va urbanizatsiyaning jadallashuvi bilan uzviy bog‘liq holda kompleks yondashuv asosida olib borilmoqda.

Demografik omil va uy-joyga bo‘lgan talabning ortishi

Mamlakatimizda kuzatilayotgan yuqori demografik o‘sish surʼatlari uy-joy siyosatini tubdan qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda. So‘nggi yillarda respublika aholisi soni yiliga qariyb 800 ming nafarga, yangi oilalar soni esa 250 mingtaga ortayotgani uy-joyga bo‘lgan talabni qondirish bo‘yicha ishlarni keskin jadallashtirishni taqozo etmoqda. Ushbu talabni qondirish maqsadida 2025 yilning o‘zida 110 mingga yaqin kvartirali uy-joylarni barpo etildi. 2040 yilgacha esa har yili quriladigan uy-joylar sonini ikki barobarga oshirib, 421 mingtaga yetkazish va ipoteka kreditlari portfelini 56,7 milliard dollargacha oshirish maqsad qilingan.

Urbanizatsiya va kompleks qurilishga o‘tish (Vertikal o‘sish)

Aholining tez o‘sishi va yer resurslarining cheklanganligi sababli shaharlarni kengaytirish siyosati o‘zgarmoqda. Hozirda respublikadagi ko‘p kvartirali uy-joy fondining qariyb 40 foizini tashkil etayotgan 2-3 qavatli uylar o‘rniga, yuqoriga (vertikal) o‘stirish tamoyili asosida ijtimoiy soha obyektlari va yashil maydonlarga ega zamonaviy uy-joylar qurishga o‘tilmoqda.

«Yangi O‘zbekiston» massivlarini barpo etishda urbanizatsiya tamoyillari qatiy belgilandi. Xususan, massivlar uchun yangi hududlar quyidagi mezonlar asosida tanlanadi:

- Massivning tuman (shahar) markaziga yaqin (2 kilometrgacha) hududda joylashganligi va infratuzilmaga egaligi.

- Hududda kamida 70 ming kishi istiqomat qilishi.

- Kamida 100 ming kvadrat metr maydonga ega, 7 qavatdan kam bo‘lmagan uylar qurilishi.

Institutsional islohotlar va raqamlashtirish

Urbanizatsiya va uy-joy bozorini davlat tomonidan samarali boshqarish maqsadida Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qo‘mitasi tashkil etildi. Ushbu qo‘mita urbanizatsiya jarayonlarini, renovatsiya dasturlarini va «Yangi O‘zbekiston» massivlari qurilishini muvofiqlashtiradi. Shaharlarning tartibsiz kengayishining oldini olish maqsadida respublikada 45 ta aglomeratsiya hududlarini belgilash va «Barqaror shahar» platformasini ishga tushirish mo‘ljallanmoqda. Shuningdek, barcha shaharsozlik jarayonlarini, yer bankini va loyihalarni o‘zida jamlovchi “Uy-joy” yagona raqamli urbanizatsiya platformasi yaratilmoqda.

Ekologik barqarorlik va “Yashil” standartlar

Zamonaviy urbanizatsiya jarayonida ekologik barqarorlik ustuvor vazifadir. Davlat dasturlariga ko‘ra, «Yangi O‘zbekiston» massivlarida ko‘p kvartirali uy-joylarni qurish xarajatlarining kamida 2 foizi uy-joylar atrofida yashil hududlar yaratishga yo‘naltirilishi shart. Toshkent shahrida amalga oshiriladigan yirik investitsiya loyihalarida esa hududning kamida 30 foizida yashil maydonlar tashkil etilishi qatʼiy belgilangan. Uy-joylar va qurilish loyihalari maxsus “yashil” standartlar asosida baholanadi va sertifikatlanadi.

Ijtimoiy himoya va moliyalashtirish (Ipoteka subsidiyalari) Urbanizatsiyaning jadallashuvi aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini uy-joy bozoridan chetda qoldirmasligi kerak. Shu maqsadda ipoteka subsidiyalari tizimi “subsidiya.idm.uz” platformasi orqali to‘liq avtomatlashtirildi. Daromadi yuqori bo‘lmagan oilalar, 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar, og‘ir ijtimoiy vaziyatga tushib qolgan yolg‘iz ayollar va rasmiy mehnat migrantlariga boshlang‘ich badal va foiz to‘lovlarini qoplash uchun davlat byudjetidan subsidiyalar ajratish tizimi kengaytirildi.

Umuman olganda, O‘zbekistonda aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash borasidagi islohotlar shunchaki yangi binolar qurish emas, balki kuchli demografik o‘sishga dosh bera oladigan, ekologik toza, infratuzilmaga ega va aholi uchun qulay bo‘lgan zamonaviy urbanizatsiya muhitini yaratishga qaratilgan keng ko‘lamli davlat siyosatidir.