O‘zbekistonning maqsadi 2030 yilgacha barcha sug‘oriladigan yerlarni suvni tejaydigan texnologiyalar bilan ta’minlashdan iborat

O'n yil oldin xalqaro ekspertlar bilan uchrashuvlar chog'ida xavotirli savol muhokama qilingan edi: iqlim o'zgarishi va iqlim o'zgarishini qanday kamaytirish mumkin? muzliklar Markaziy Osiyoga ta'sir qiladimi? 2025-yilga borib viloyatning suv resurslari besh foizga, 2030-yilga borib esa 10 foizga qisqarishi, aholi suv tanqisligiga duchor boʻlishi bashorat qilingan edi.

Oʻzbekiston Prezidenti suv xoʻjaligi tizimi oldiga eng muhim vazifani – aholini suv bilan taʼminlash va iqlim oʻzgarishi natijasida yuzaga kelgan taqchillikni toʻldirishni belgilab berdi. justify;">Amalga keltirilgan chora-tadbirlar tufayli 2023-yilda yetti milliard kub metr, 2024-yilda esa sakkiz milliard kub metr suv tejab qolindi. 2025-yilda bu ko‘rsatkich 10 milliard kub metrga yetishi kerak. Bu ilgari tanqisligi taxmin qilingan suv hajmiga to'g'ri keladi. 2030-yilga borib har yili 15 milliard kub metrgacha tejamkorlik ko‘zda tutilgan.

Bir paytlar Nukusda yer osti suvlari va tuzlar ta’sirida yo‘l chetlarida, gul u yoqda tursin, deyarli o‘t o‘smagan. O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan 2017-yilda shahar hududidan o‘tuvchi “Do‘stlik” kanalini betonlash ishlari boshlangan, Nukus kollektorining bosqichma-bosqich qurilishi boshlangan. Va qisqa vaqt ichida sezilarli natijalarga erishildi: kanaldagi suv filtratsiyasi kamaydi, er osti suvlari darajasi pasaydi. Bugun Nukus shahrining gullar xushbo‘y ko‘chalarini tanib bo‘lmas darajada.

Ilgari Guliston shahrida yer osti suvlarining haddan tashqari ko‘tarilishi tufayli hatto Sirdaryo viloyati ma’muriy markazini Yangier shahriga ko‘chirish masalasi ham ko‘rib chiqilgan edi. Mamlakat rahbari muammoning yechimini shaxsiy nazoratga oldi, zarur mablag‘ topildi. Guliston shahridan o‘tuvchi kanalni rekonstruksiya qilish va betonlash ishlari natijasida suv filtratsiyasi kamaydi, vertikal drenaj quduqlari qurildi, irrigatsiya-meliorativ ishlar olib borildi, yer osti suvlari darajasi sezilarli darajada pasaydi.

Bunday misollar juda ko'p. Urganchda Shovot kanalini betonlash, shuningdek, deyarli botqoq bo‘lgan Norin viloyatida vertikal quduqlar qurish evaziga yer osti suvlari sathining ko‘pligi bilan bog‘liq uzoq muddatli muammolarni hal etish imkonini berdi.

Mamlakatimiz rahbari tashabbusi bilan suv sohasiga katta sarmoyalar jalb etilmoqda. Islom taraqqiyot banki (ITB) ishtirokida Xorazm viloyatidagi Toshsoqa kanali tizimi modernizatsiya qilinmoqda; Jahon banki mablag‘lari hisobidan Buxoro viloyatida Osiyo taraqqiyot banki, Surxondaryo viloyatida ITB kreditlari bilan hamkorlik evaziga Farg‘ona vodiysida kanallar rekonstruksiya qilinmoqda. Natijada mazkur hududlarda yer osti suvlari sathi o‘rtacha ko‘p yillik ko‘rsatkichlarga nisbatan 0,3-0,5 metrga pasayib, kanallarning unumdorligi sezilarli darajada oshdi.

Asosiysi, sug‘oriladigan yerlarning suv bilan ta’minlanishi yaxshilandi. Ko'p joylarda minglab kichik nasos stantsiyalari endi kerak emas, chunki suv endi tortishish kuchi bilan ta'minlanadi. Bu energiya va ekspluatatsiya xarajatlarini tejash imkonini berdi.

2023-yil 29-noyabr kuni suv resurslaridan oqilona foydalanish va ularning yo‘qotilishini kamaytirish chora-tadbirlariga bag‘ishlangan videoselektor yig‘ilishida davlatimiz rahbari alohida ta’kidlaganidek, ariqlar va ariqlarni betonlash zarur.

justify: Tabiiy qoplamali (36 foiz) sug‘orish tizimlarida har yili 14 milliard kub metr suv hech qanday iqtisodiy foydasiz yo‘qotilmoqda. Shu bois suv xo‘jaligida 2024-yil kanallarni betonlashtirish bo‘yicha yuqori samarali yil deb e’lon qilindi. Davlat byudjetidan 555 kilometr uzunlikdagi kanallarni rekonstruksiya qilish uchun 676,7 milliard so‘m ajratildi. Klaster va fermer xo‘jaliklari tomonidan 13,5 ming kilometr ichki sug‘orish tarmoqlari tartibga keltirilib, betonlashtirildi.

Bular shunchaki quruq raqamlar emas. Ularning ortida xalq farovonligi, har bir dastaxonda to‘kin-sochinlik mujassam.

Yaqin kunlargacha tomchilatib sug‘orish O‘zbekiston sharoitiga to‘g‘ri kelmaydi, bizning issiq iqlimimizda an’anaviy sug‘orish usuli jo‘yak bo‘ylab sug‘orishning eng maqbul usuli degan noto‘g‘ri tushuncha mavjud edi. Shunga qaramay, so‘nggi yetti yilda 4,3 million gektar sug‘oriladigan yerlarning qariyb yarmi suvni tejovchi texnologiyalar bilan qoplangan.

Ushbu siyosatni qo‘llab-quvvatlash maqsadida shu davrda O‘zbekiston Prezidentining suvni tejash bo‘yicha 7 ta farmon va qarori qabul qilingan bo‘lib, ular suvni tejash bo‘yicha yechimlarni hayotga tatbiq etish va ishlab chiqishni rag‘batlantirmoqda. Ilgari uning uchun asbob-uskunalar va butlovchi qismlar xorijdan keltirilar edi. 2019-yilda mamlakatda bunday texnologiyalar bilan shug‘ullanuvchi bor-yo‘g‘i ikki-uchta korxona bor edi. Bugungi kunda ularning 60 dan ortig'i bor. Ishlab chiqarishni mahalliylashtirish har gektarga tannarxni 20 foizga qisqartirish bilan birga mahalliy xizmat ko‘rsatishni ham ta’minladi. Birgina 2024-yilda suvni tejovchi texnologiyalarni qo‘llash orqali 2,5 milliard kub metr suv tejaldi.

Agar davlat rahbarining talablari, kredit va subsidiyalar bo‘lmaganida, suvni tejovchi texnologiyalarning ayrim turlari bizning shart-sharoitimizga mos kelmasligiga ishonch hosil qilishda davom etar edik. justify;">Bizning oldimizda ulkan maqsad bor - 2030 yilgacha respublikaning barcha sug‘oriladigan yerlarini suvni tejaydigan texnologiyalar bilan ta’minlash. Ushbu ko‘rsatkichga erishishga sanoqli yillar qoldi.

O‘zbekiston mintaqa davlatlari orasida suvni tejovchi texnologiyalarni joriy etish va suv resurslarini boshqarishning zamonaviy usullarini qo‘llash bo‘yicha yetakchilik qilmoqda.

“Biz sizlarni kuchlarni birlashtirib, Markaziy Osiyoda suvni tejovchi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha Mintaqaviy dasturni ishga tushirishga chaqiramiz, – dedi mamlakatimiz Prezidenti Samarqand xalqaro iqlim forumida so‘zlagan nutqida.

Darvoqe, bu yil ichida fermer xo‘jaliklari orasida yangi shart-sharoit yaratildi. fermer xo‘jaliklari suvni tejovchi texnologiyalar panellaridan foydalanish maqsadida quyosh energiyasi texnologiyalariga o‘tmoqda.

Ochig‘ini aytganda, suv tarmog‘iga ajratilayotgan barcha byudjet mablag‘larining qariyb 70 foizi elektr energiyasiga sarflanadi, bu qariyb yetti milliard kVt/soatni tashkil etadi, 1700 ga yaqin nasos stansiyalarini ishga tushirishga yo‘naltirilgan.

Yaqinda 24-noyabr kuni boʻlib oʻtgan suv-energetika resurslaridan oqilona foydalanish, shuningdek, qishloq xoʻjaligida yoʻqotishlarni kamaytirish chora-tadbirlariga bagʻishlangan videoselektor yigʻilishida 2024-yil 7-noyabr kuni boʻlib oʻtgan davlatimiz rahbari: milliard dollar evaziga Qarshi, Amu-Buxoro, Amu-Zang kabi nasos stansiyalari modernizatsiya qilindi. Biroq o‘rta va kichik nasoslarning eskirganligi sababli suv tannarxi ko‘tarilishda davom etmoqda.

Yig‘ilishda ana shunday muammolarni inobatga olgan holda navbatdagi vazifalar belgilab olindi. 2025 yil esa suv xo‘jaligi nasos stansiyalari samaradorligini oshirish yili deb e’lon qilindi.

Mamlakat Prezidenti ta’kidlaganidek, raqamlashtirish sohadagi tub o‘zgarishlarning yagona yo‘li: shaffoflik, aniqlikni ta’minlaydi, korrupsiyaning oldini oladi.

“O‘zbekiston – 2030” strategiyasida va O‘zbekiston Respublikasining suv xo‘jaligini rivojlantirish konsepsiyasida belgilab berilgan vazifalarni hisobga olgan holda
2020-2030-yillarda suv xo‘jaligini raqamlashtirish sohasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi va bir qator texnologik yechimlar hayotga tatbiq etildi. Shunday qilib, suv resurslarini onlayn monitoring qilish maqsadida 13174 ta suv omborlari va irrigatsiya tizimlarining suv o'lchash postlariga “Aqlli suv” tizimlari o'rnatildi; 10296 ta meliorativ quduqlarda yer osti suvlari sathi va tuproqning minerallashuv darajasini nazorat qilish - Gʻavvos qurilmalari; 1748 ta nasos stansiyalarida - suv sarfini nazorat qiluvchi qurilmalar; 96 ta yirik suv xo‘jaligi obyektlari avtomatik boshqaruvga o‘tkazildi.

Suv xo‘jaligi vazirligi huzurida Suv xo‘jaligini raqamlashtirish markazi tashkil etildi, “Suv hisobi” va “Nasos stansiyalari” axborot tizimlari yaratildi. Davlatimiz rahbarining 2024-yil 23-sentabrdagi “Qashshoqlikdan – farovonlik sari” dasturini amalga oshirishning birinchi navbatdagi chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni davlatimiz tomonidan aholiga ko‘rsatilayotgan g‘amxo‘rlikning yorqin namunasi bo‘ldi.Hujjatda aholi tomorqalarini sug‘orish tizimini yaxshilash, ichki yo‘llarni ta’mirlash, internet tarmog‘i sifatini oshirish, elektr ta’minotini yaxshilash uchun 3,2 trillion so‘m mablag‘ ajratish ko‘zda tutilgan. va eng muhtoj 1000 ta mahallada boshqa infratuzilmani modernizatsiya qilish.

O‘zbekiston Prezidenti xalq ertaga emas, bugun farovon yashashi kerak, degan g‘oyani himoya qiladi “Qashshoqlikdan farovonlik sari” dasturi doirasida 2025-yilda 1,88 ming kilometrlik yirik loyihalar amalga oshirilmoqda. 864 ta uchastkada 185 km quvur liniyasi, 818 ta sug‘orish qudug‘i qurilib, 77,5 ming ga aholi punktlarida suv ta’minoti yaxshilandi.

Ha, hayot qiyinchiliklardan xoli emas. Va vaqtlar boshqacha: ba'zida suv etarli emas, ba'zida esa ko'p. Lekin, baribir, O‘zbekiston xalqi tinchlik va osoyishtalikka loyiqdir. Yaxshiyamki, uning bu yer yuzida yashayotgan har bir inson haqida o'ylaydigan rahbari bor. Aynan davlatimiz rahbarining uzoqni ko‘zlab olib borayotgan siyosati tufayli barqaror rivojlanish yo‘liga tushdik, xalq hayoti yildan-yilga farovon bo‘lib bormoqda. right;">O‘zbekiston suv xo‘jaligi vaziri