O'zbekiston-OTG: barqaror rivojlanish va taraqqiyot yo'lidagi hamkorlik
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Turk davlatlari tashkiloti sammitida ishtirok etish uchun Ozarbayjonning Gabala shahriga keldi. style="text-align: justify;">O'zining joylashuvi, tarixiy yaqinligi va tabiiy resurslari tufayli Turkiy Davlatlar Tashkiloti (OTT) rivojlanishning yangi bosqichida hamkorlik qilish uchun tobora muhim platformaga aylanib bormoqda. Shu bilan birga, UTG ishtirokchi mamlakatlarda yashovchi xalqlarning yaqinlashuviga yordam beruvchi madaniy ko‘prik sifatida muhim rol o‘ynaydi.
Tashkilot tenglik va o‘zaro manfaatdorlik, ichki ishlarga aralashmaslik, xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olingan suverenitetni hurmat qilish tamoyillariga asoslanadi. style="text-align: justify;">UTG beshta davlatni o'z ichiga oladi - Ozarbayjon, Qozog'iston, Qirg'iziston, Turkiya va O'zbekiston. Vengriya, Turkmaniston va Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti kuzatuvchi maqomiga ega.
Tashkilot hozirgi nomini 2021-yil 12-noyabrda O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan oldi. Bungacha tashkilot Turkiy tilli davlatlar hamkorlik kengashi deb atalardi.
UGHning asosiy maqsadi qardosh davlatlar oʻrtasidagi ishonch va koʻp qirrali aloqalarni mustahkamlash, savdo-iqtisodiy, energetika, transport, turizm, madaniy-gumanitar sohalarda hamkorlikni rivojlantirish, shuningdek, mintaqada tinchlik va xavfsizlikni taʼminlash
dir. style="text-align: justify;">Dastur 2021-yil noyabr oyida Istanbulda boʻlib oʻtgan davlat rahbarlarining VIII sammiti yakunlari boʻyicha qabul qilingan “Turk dunyosiga qarash – 2040” ushbu maqsadlarga erishishning konseptual asosi boʻldi.2019-yilda tashkilotga a’zo bo‘lgan O‘zbekiston uchun unda ishtirok etish nafaqat iqtisodiy va siyosiy aloqalarni mustahkamlash, balki turkiy dunyoning umumiy madaniy o‘ziga xosligini saqlash va rivojlantirish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi.
2022-yilda O‘zbekiston raisligida. Bu davrning boshlanishi 2022-yil noyabr oyida Samarqand shahrida “Turkiy sivilizatsiyaning yangi davri: umumiy taraqqiyot va farovonlik sari” shiori ostida bo‘lib o‘tgan sammit bilan belgilandi.
Raislik davrida 100 dan ortiq tadbirlar o‘tkazildi, amaliy hamkorlik uchun yangi platformalar yaratildi. O‘zbekiston turli mintaqalar va sivilizatsiyalarni qamrab olgan ochiq, inklyuziv va rang-barang hamkorlik formatiga intildi.
Samarqanddagi sammit yakunlari bo‘yicha “Turkiy davlatlar tashkilotining 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan strategiyasi”ning qabul qilinishi muhim voqea bo‘ldi. Ushbu hujjat “Turkiy qarash – 2040” konsepsiyasini amalga oshirish bo‘yicha birinchi “yo‘l xaritasi” bo‘ldi.
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev mamlakat UTGga a’zo bo‘lganidan beri tashkilot sammitlarida faol ishtirok etib kelmoqda. Xususan, davlat rahbarlari 2024-yil 6-noyabrda Bishkekda va 2025-yil 21-mayda Budapeshtda bo‘lib o‘tgan Davlat rahbarlari kengashi majlislarida ishtirok etdi.
Ushbu uchrashuvlarda ko‘p tomonlama sheriklik munosabatlarining holati va istiqbollari, shuningdek, amaliy hamkorlikning dolzarb masalalari muhokama qilindi. UTCning Budapeshtdagi norasmiy sammitidagi nutqida Prezident hozirgi geosiyosiy va geoiqtisodiy vaziyatning murakkabligi, mintaqaviy ziddiyatlarning kuchayishi va iqlim o‘zgarishi oqibatlarini qayd etdi.
Shavkat Mirziyoyev xalqaro muammolarni xalqaro huquq va BMT Nizomi asosida hal etish, ishtirokchi davlatlarning pozitsiyalari va yondashuvlari mushtarakligini mustahkamlash muhimligini ta'kidladi.
Ushbu hamkorlik doirasidagi amaliy hamkorlikni rivojlantirish va davlat rahbarining ulkan salohiyati to'g'risida to'xtalib o'tmagan. qator yangi tashabbuslarni taklif qildi.
O‘zbekiston tomonidan Turkiy davlatlar o‘rtasida strategik sheriklik, abadiy do‘stlik va qardoshlik to‘g‘risidagi shartnomani imzolash tashabbusi alohida ahamiyatga ega bo‘lib, bu xalqlarni bir-biriga yaqinlashtirish va ko‘p tomonlama hamkorlik uchun uzoq muddatli huquqiy asos yaratishda muhim qadam bo‘ladi.
O‘zbekiston uchun tashkilot ichidagi asosiy ustuvor yo‘nalish iqtisodiyotdir. Ayni paytda mamlakatda eksport hajmini oshirish, sarmoyalarni jalb qilish, ish o‘rinlari yaratish, ishsizlik va qashshoqlikka qarshi kurashish masalalariga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu vazifalarning barchasi jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuv bilan chambarchas bog'liq bo'lib, bu erda OTG hamkorlik formati ishlab chiqarish jarayonlarini yanada integratsiyalash va muvofiqlashtirishga hissa qo'shishi mumkin.
UTC ishtirokchi-davlatlarining umumiy maydoni taxminan 4 million 244 ming 26 kvadrat kilometrni tashkil etadi va aholisi 170 million kishidan oshadi. Bular ulkan imkoniyatlar va savdo bozoridir.
Erishilgan kelishuvlarga ko'ra, OTG ulkan integratsiya salohiyatiga ega mintaqaviy hamkorlikning samarali mexanizmi hisoblanadi. Ishtirokchi mamlakatlar oʻrtasidagi savdo-iqtisodiy koʻrsatkichlar yil sayin oʻsib bormoqda.
Bugungi kunda Oʻzbekiston bilan tashqi savdoda UTC davlatlari birgalikda Xitoy va Rossiyadan keyin uchinchi oʻrinni egallab turibdi. 2024-yilda o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi 10 milliard dollarga yaqinlashdi, bu mamlakat umumiy tashqi savdo aylanmasining qariyb 15 foizini tashkil etadi.
Tashkilot doirasidagi eng yirik savdo sherigi Qozog‘iston, shuningdek, ikkinchi eng muhim hamkor Turkiya bilan savdo aloqalarining o‘sishi ayniqsa sezilarli. 2024-yil oxirida Qozog‘iston bilan tovar ayirboshlash hajmi 4,28 milliard dollarga, Turkiya bilan esa 2,9 milliard dollarga yetdi.
Ozarbayjon bilan ham shunday ijobiy dinamika kuzatilmoqda. OTG doirasida hamkorlar bilan oʻzaro savdo hajmi har yili tarixiy rekordlarni yangilab borishi muhim.
Oʻzbekistonning OTG bozorlaridagi asosiy eksport oʻrinlari toʻqimachilik, elektrotexnika, avtomobilsozlik, meva-sabzavot va rangli metallardir. UTG davlatlaridan O‘zbekistonga metall prokat, alyuminiy, turli mexanik asboblar, qurilish materiallari, neft mahsulotlari, g‘alla va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarining asosiy qismi import qilinmoqda.
Ushbu ijobiy dinamikani saqlab qolish va jadallashtirishda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbuslarini hayotga tatbiq etish muhim ahamiyatga ega. Savdo operatsiyalarini soddalashtiradigan va tezlashtiradigan TURK-TRADE onlayn platformasini yaratish, shuningdek, mamlakatlar o‘rtasidagi savdo aylanmasini oshirishga yordam beradigan Savdoni kengaytirish bo‘yicha amaliy chora-tadbirlar dasturini qabul qilish shular jumlasidandir.
Hamkorlikning muhim yo'nalishlaridan biri sanoat kooperatsiyasidir. O‘zbekiston ushbu sohani rivojlantirishni faol rag‘batlantirmoqda va UTG mamlakatlari kapitali ishtirokida yangi korxonalar tashkil etilishini qo‘llab-quvvatlamoqda. 2025-yilga borib bunday korxonalar soni qariyb 4 mingtaga yetadi, bu 2019-yilga nisbatan 60 foizga ko‘pdir.Mamlakatimizdagi xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalar umumiy sonidagi ushbu kompaniyalarning ulushi qariyb 20 foizni tashkil etadi.
Transport kooperatsiyasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. UTC mamlakatlari jahon iqtisodiyotida tranzit salohiyatining barqaror o'sishini namoyish etmoqda. 2024-yilda O‘rta yo‘lak bo‘ylab yuk tashish hajmi 4,5 million tonnaga yetdi, bu 2020-yilga nisbatan qariyb 6 barobar ko‘pdir. Bu dinamika “Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston” temir yo‘li kabi infratuzilma loyihalarining strategik ahamiyatini tasdiqlaydi. Kavkaz va Markaziy Osiyoda transport va energetika sohasi. Bu savdo aloqalarini kengaytirish uchun qulay shart-sharoit yaratibgina qolmay, balki mintaqaning iqtisodiy mustaqilligi va farovonligiga ham xizmat qilmoqda.
O‘zbekiston madaniy-tarixiy merosni asrab-avaylash va ommalashtirishga qaratilgan loyihalarda faol ishtirok etmoqda. Ta’lim sohasida mamlakatimiz talabalar va olimlar almashinuv dasturlarini qo‘llab-quvvatlamoqda, turkiy davlatlarning universitetlari va ilmiy markazlari o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlamoqda. Qo‘shma ta’lim dasturlari va tajriba almashish uchun akademik platformalarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Energetika va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi loyihalar ham O‘zbekiston tashabbuslarining muhim yo‘nalishi hisoblanadi.
Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash joizki, Prezident Shavkat Mirziyoyevning Ozarbayjonda bo‘lib o‘tgan UTC sammitidagi ishtiroki turkiy dunyoni rivojlantirish, mintaqada tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash bo‘yicha joriy tashabbuslarni ilgari surishda navbatdagi qadam bo‘ladi. Bu tashrif ham turkiy mamlakatlar xalqlarining birligini yanada mustahkamlash va farovonligini ta’minlashga turtki bo‘lib xizmat qiladi.
IA “Dunyo”
O'xshash yangiliklar
Oʼzbekiston turkiy davlatlar bilan iqtisodiy hamkorlikni amaliy bosqichga oʼtkazdi
Turkiy davlatlar tashkilotining Аnqarada oʼtkazilishi rejalashtirilgan 13-sammiti arafasida tashkilot doirasidagi iqtisodiy hamkorlik yangi mazmun kasb etmoqda.
Turkiy dunyoda suv xavfsizligi: mushtarak manfaatlar va umumiy yechimlar
Suv — millat va davlat chegaralarini tan olmaydigan, xalqlarni oʼzaro bogʼlaydigan ulugʼ neʼmat. Iqlim oʼzgarishi, aholi va iqtisodiyotning oʼsishi, qurgʼoqchilik davrlarining uzayishi, muzliklarning qisqarishi, suv manbalarining ifloslanishi va suvga boʼlgan talabning ortishi mamlakatlardan bu hayotiy resursga munosabatni tubdan qayta koʼrib chiqishni talab etmoqda.
Markaziy Osiyoda siyosiy oʼzaro ishonch iqtisodiy kapitalga aylanmoqda
Markaziy Osiyoda soʼnggi yillarda roʼy berayotgan oʼzgarishlarni oddiy diplomatik yaqinlashuv deb baholash qiyin. Bu jarayon mintaqaning iqtisodiy manzarasini ham oʼzgartirmoqda.