O‘zbekiston – BMT: barqaror kelajak uchun hamkorlik

20-24-sentabr kunlari O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning tashrifida bo‘ladi. Nyu-Yorkda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 80 yillik yubiley sessiyasi

1992-yil 2-martda Oʻzbekiston BMTga toʻla huquqli aʼzo boʻldi. Bu qadam yosh mustaqil respublika nafaqat barcha xalqaro jarayonlarda faol ishtirok etishga, balki BMT nizomi va tashqi siyosatini xalqaro huquqiy hurmat tamoyillari asosida qurishga ham tayyor ekanligining asosiy tasdigʻlaridan biri boʻldi. style="text-align: justify;">O'shandan beri o'ttiz yildan ko'proq vaqt o'tdi va shu vaqt ichida Toshkent global tashabbuslarning eng faol ishtirokchilaridan biriga aylandi, uning takliflari xalqaro maydonda keng e'tirof etilmoqda.

BMTdagi ishtiroki O'zbekiston mustaqilligining mustahkamlanishini ta'minlashning muhim omiliga aylandi. jahon hamjamiyatining suvereniteti va barcha mamlakatlar bilan teng huquqli muloqot uchun asos yaratdi. 1993 yilda Toshkentda BMT vakolatxonasining ochilishi hamkorlikning uzoq muddatli xarakterini mustahkamlagan yana bir muhim voqea boʻldi.

Oʻzbekistonning BMT doirasidagi faoliyatining eng boshidanoq xalqaro va mintaqaviy xavfsizlikni taʼminlash, zamonaviy chaqiriq va tahdidlarga qarshi kurashish, ekologik muammolarni barqaror rivojlantirishga koʻmaklashish ustuvor yoʻnalishlari boʻldi. Global ekologik halokatga aylangan Orol dengizi inqiroziga alohida e’tibor qaratildi.

Orolbo‘yi muammosi atrofida O‘zbekiston xalqaro hamjamiyat tomonidan qo‘llab-quvvatlangan qator tashabbuslarni ilgari surgani bejiz emas. Xususan, 2018-yilda BMT shafeligida Orolbo‘yi mintaqasi uchun inson xavfsizligi bo‘yicha ko‘p sheriklik trast fondi tashkil etildi.

BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish O‘zbekistonga ikki marta – 2017-yil iyun va 2024-yil iyul oylarida tashrif buyurdi. Tashriflar Toshkentning global muammolarni muhokama qilish maydonchasi sifatidagi roli ortib borayotganini tasdiqladi.

BMT Kotibi Antoniu Guterresh iyul oyida Antoniu Guterreshga tashrif buyurdi. “O‘zbekiston tinchlik va xavfsizlik, inson huquqlaridan tortib iqlim va barqaror rivojlanishgacha bo‘lgan barcha sohalarda bizning ishonchli hamkorimizdir.Mamlakat BMTning ko‘p tomonlama kun tartibini ilgari surishda birinchi o‘rinda turadi”. Bu yuksak bahoning mohiyatiga e’tibor qaratiladi: O‘zbekiston va BMT o‘rtasidagi hamkorlik mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlashdan tortib global barqaror rivojlanish maqsadlarini amalga oshirishgacha jadal va har tomonlama rivojlanmoqda.

O‘zbekiston va BMT o‘rtasidagi hamjihatlik va hamkorlikni mustahkamlashga qo‘shgan hissasi uchun 2024-yilda Guterresning eng yuqori ordeni bilan taqdirlangan. Do'stlik.

Prezident O'zbekiston BMT Bosh Assambleyasi sessiyalarida muntazam ravishda nutq so'zlaydi. Uning 72, 75, 76 va 78-sessiyalardagi nutqlari mintaqaviy xavfsizlik, iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashish, inson huquqlarini himoya qilish va sivilizatsiyalararo muloqotni rivojlantirish masalalariga bagʻishlangan muhim siyosiy bayonotlarga aylandi.

Oʻzbekiston delegatsiyasining bir qator xalqaro forumlardagi ishtiroki, jumladan, BMTning Delegatsiyalar, quruqlikka chiqish boʻyicha xalqaro konferensiyalar, Turkmanistonda 2025 yil. Bu tadbirlar nafaqat O‘zbekistonning faolligini, balki nafaqat mintaqa, balki butun xalqaro hamjamiyat manfaatlariga javob beradigan takliflar kiritishga tayyorligini ham ko‘rsatadi.

2018–2025-yillarda O‘zbekiston BMT Bosh Assambleyasining 13 ta rezolyutsiyasi tashabbusi bilan chiqdi. Ularning mavzulari keng doirani qamrab oladi - mintaqaviy xavfsizlikdan barqaror turizm va ekologik muammolargacha.

Eng muhimlari orasida “Markaziy Osiyoda tinchlik va barqaror rivojlanishni taʼminlash boʻyicha mintaqaviy xalqaro hamkorlikni mustahkamlash” (2018-yil), “Orolboʻyi mintaqasini ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar zonasi deb eʼlon qilish toʻgʻrisida” (202-yilda parlamentning rolini kuchaytirish toʻgʻrisida) kiradi. Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish” (2022), “BMT o‘rmonlarni o‘stirish va qayta tiklash bo‘yicha o‘n yilligi” (2025).

Ushbu tashabbuslarning har biri Toshkentning xalqaro sa’y-harakatlarni birlashtirishga qaratilgan g‘oyalar generatori sifatida harakat qilish istagini namoyon etdi. Xususan, Orolboʻyini ekologik innovatsiyalar zonasi sifatida eʼtirof etish gʻoyasi global miqyosdagi ekologik halokatga eʼtiborni qaratish va xalqaro oʻzaro hamkorlikning yangi mexanizmlarini yaratish imkonini berdi.

Bundan tashqari, pandemiya avjiga chiqqan paytda Oʻzbekiston “Davlatlarning ixtiyoriy shartnomalari kodeksi”ni taklif qildi. BMT Bosh Assambleyasining. Ushbu tashabbus inqiroz davrida global birdamlikning muhimligini ta’kidladi.

O‘zbekiston mintaqada birinchilardan bo‘lib BMT Barqaror rivojlanish maqsadlarini (BRM) milliy strategik hujjatlarga integratsiya qildi. 2018-yilning o‘zidayoq mamlakatda TRMlar bo‘yicha Milliy muvofiqlashtiruvchi kengash tuzildi va 2020-yilga borib respublika sharoitiga moslashtirilgan 125 ta ko‘rsatkichdan iborat to‘liq milliy ro‘yxat tasdiqlandi.

Bu yil O‘zbekiston global SDG indeksida 19 pog‘onaga ko‘tarilib, dunyoning eng tez rivojlanayotgan mamlakatlari beshligiga kirdi va o‘z mintaqasida yetakchiga aylandi.

2020-yilgacha “Yangi O‘zbekiston” taraqqiyot strategiyasi va 2022-yilgacha taraqqiyot konsepsiyasi. 2030-yilda BMTning global maqsadlari: qashshoqlikka qarshi kurashish, sifatli ta’limni ta’minlash, gender tengligi, sog‘liqni saqlash, atrof-muhitni boshqarish, raqamli transformatsiyaga mos keladigan ustuvor vazifalar belgilab berilgan.

O‘zbekiston BMT agentliklari bilan birgalikda bir qator amaliy natijalarga erishdi. Xususan, 2022–2024-yillarda qashshoqlik darajasi 17 foizdan 8,9 foizga qisqardi va bu mintaqadagi eng dinamik ko‘rsatkichlardan biriga aylandi. YUNISEF, Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) koʻmagida Ijtimoiy toʻlovlarning yagona reestrining joriy etilishi aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini qamrab olish darajasini ikki barobarga – 600 mingdan 1,2 million kishiga yetkazdi. UNICEF va Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti dasturlari bolalar o‘rtasida emlash ko‘rsatkichlarini oshirish va maktab tizimini modernizatsiya qilishga yordam berdi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) va BMTTDning Orolbo‘yi mintaqasida o‘rmonlarni qayta tiklash sohasidagi loyihalari mintaqaning “ekologik innovatsiyalar va texnologiyalar zonasi” maqomini mustahkamlashga yordam berdi.

Bugungi kunda mamlakatimizda BMTning ko‘plab agentliklari, jumladan, IFAO, BMT Taraqqiyot tashkiloti, BMTTD, Orolbo‘yi va Orolbo‘yi tashkiloti faoliyat yuritmoqda. YuNESKO, UNHCR va boshqalar. Ular bilan birgalikda 2021–2025 yillarga mo‘ljallangan Barqaror rivojlanish bo‘yicha hamkorlik asoslari doirasida umumiy qiymati 293 million dollardan ortiq bo‘lgan 166 ta loyiha amalga oshirilmoqda.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonga BMTning o‘nlab rahbarlari tashrif buyurishdi - YuNESKO Bosh direktori Odri Azuledan tortib UNICEF ijrochi direktori Ketrin Rassel va Jahon intellektual mulk tashkiloti bosh direktori Daren Tanggacha. Bu tashriflar global muammolarni muhokama qilish uchun muhim maydonga aylanib borayotgan mamlakatga qiziqish ortib borayotganining ramzidir.

2023-yilda Samarqand shahrida Jahon sayyohlik tashkiloti (YUNVTO) Bosh assambleyasining 25-sessiyasi, 2025-yilda esa Fuqarolik xizmati forumi

bo‘lib o‘tdi. justify;">BMTning Samarqandda bo‘lib o‘tgan Davlat xizmati masalalari forumi va 2024-yilda BMT Ayollar tashkiloti bilan hamkorlikda o‘tkazilgan Osiyo ayollar forumi O‘zbekistonning muhim xalqaro tashabbuslar markazi sifatidagi roli ortib borayotganining yorqin namunasi bo‘ldi.

Joriy yilning may oyida Toshkentda BMT Ayollar bo‘limining rasmiy ochilishiga erishildi. tenglik va mamlakatda xotin-qizlarning huquqlarini kengaytirish.

2025-yilda Termiz shahridagi Xalqaro transport va logistika markazi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo‘yicha Oliy komissari boshqarmasi (BMTQJK) global ta’minot zanjiriga kiritildi va bu mamlakatning gumanitar jarayonlardagi rolini kuchaytirdi. BMT tuzilmalari bilan oʻzaro hamkorlik Oʻzbekistonning 2021–2023 yillarga Inson huquqlari boʻyicha kengashiga saylanishi boʻldi. Ushbu tadbir mamlakatning inson huquqlarini himoya qilish va milliy institutlarni isloh qilish sohasidagi sa’y-harakatlari e’tirofini yanada mustahkamladi.

Bundan tashqari, O‘zbekiston BMT Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi (EKOSOS, 2025-2027), Xalqaro mehnat tashkiloti Inson huquqlari bo‘yicha boshqaruv qo‘mitasi (2025-2027) kabi nufuzli organlarga a’zo bo‘ldi. (2025-2028), BMT Statistika komissiyasi (2026-2029), YuNESKOning nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish bo'yicha hukumatlararo qo'mitasi (2022-2026).

Toshkent hozirdanoq BMT Xavfsizlik Kengashining 2035–2036 yillarga moʻljallangan nodoimiy aʼzoligiga oʻz nomzodini faol ilgari surmoqda, bu uning xalqaro diplomatiyasi rivojida yangi bosqich boʻladi.

BMT ning 43-sessiyasida boʻlib oʻtadi. 2025-yil oktabr-noyabr. Ushbu voqea nafaqat O‘zbekiston, balki butun xalqaro tashkilot uchun tarixda qoladi: YUNESKO Bosh konferensiyasi so‘nggi 40 yil ichida birinchi marta an’anaviy ravishda tashkilot bosh qarorgohi joylashgan Parijdan tashqarida bo‘lib o‘tadi. Bunday keng ko‘lamli forumni o‘tkazish joyi sifatida Samarqandning tanlangani ramziy ma’noga ega. YuNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan ushbu qadimiy shahar Sharq va G‘arbni birlashtirgan madaniyatlar va sivilizatsiyalar muloqotining timsolidir. Oʻzbekiston uchun bu qaror mamlakatning madaniy merosni asrab-avaylash va fan, taʼlim va madaniyat sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan saʼy-harakatlarini eʼtirof etish edi. Bu, shuningdek, respublikamizga xalqaro maydonda ishonch bildirilgan yuksak ishonchni ifodalaydi.

Bularning barchasi O‘zbekiston xalqaro jarayonlarning og‘irlik markaziga aylanganini tasdiqlaydi.

O‘zbekiston BMT bilan o‘ttiz yillik hamkorlikda xalqaro hamjamiyatning faol tashabbuskorlaridan biriga aylandi. Bugungi kunda mamlakat nafaqat tashkilot maqsadlarini amalga oshirishda ishtirok etmoqda, balki joriy kun tartibini shakllantirish tashabbusi bilan chiqmoqda - iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashdan tortib sivilizatsiyalar muloqotini ilgari surishgacha.

Toshkent uchun BMT ko‘p tomonlama diplomatiya uchun eng muhim platforma bo‘lib qolmoqda. Jahon hamjamiyati uchun esa O‘zbekiston xalqaro xavfsizlikni mustahkamlash, barqaror rivojlanish va inson huquqlarini himoya qilishda tashabbuslari va amaliy qadamlari haqiqiy ahamiyatga ega bo‘lgan ishonchli hamkorga aylanmoqda.

Shunday qilib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMT Bosh Assambleyasining 80 yillik yubiley sessiyasida bo‘lajak ishtiroki mamlakatimizning ko‘p tomonlama muloqotni mustahkamlash va global tashabbuslarni ilgari surish yo‘lidagi strategik yo‘nalishini yana bir bor ta’kidlashi mumkin bo‘lgan muhim voqea bo‘ladi. Ushbu ishtirok O‘zbekistonning xalqaro g‘oyalarning davlat tashabbuskori sifatidagi mavqeini mustahkamlaydi va XXI asrning umumbashariy kun tartibini shakllantirishdagi muhim rolini tasdiqlaydi.

IA "Dunyo"