O‘zbekiston-Xitoy: yangi imkoniyatlar sari yo‘lda salohiyatlar sinergiyasi

31 avgust – 3 sentyabr kunlari O'zbekiston Prezidenti Shavkatal Mirziyoyev Xitoyga rasmiy tashrif bilan keladi/ justify;">O'zbekiston mustaqillikka erishgach, Xitoy Xalq Respublikasi yangi davlatni birinchilardan bo'lib tan oldi. 1992-yil 2-yanvarda ikki davlat oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatildi va bu davlatlararo muloqotning izchil rivojlanishining boshlanishi boʻldi.

Oʻttiz yildan ortiq vaqt davomida Oʻzbekiston va Xitoy oʻrtasidagi munosabatlar aloqalarni oʻrnatishdan strategik sheriklik darajasiga koʻtarildi. 1991 yildan buyon ikki davlat rahbarlarining 25 ta sammiti boʻlib oʻtgan. 2012-yil 6-iyunda Oʻzbekiston-Xitoy munosabatlari strategik sheriklik darajasiga, 2016-yilning 22-iyunda har tomonlama strategik sheriklik darajasiga, 2022-yil 15-sentabrda yangi davrda har tomonlama strategik sheriklik darajasiga koʻtarildi va nihoyat, 242-yanvar, har qanday ob-havoda keng qamrovli strategik hamkorlik. Bu dinamika nafaqat ikki davlat o‘rtasidagi ishonchning yuksak darajasini, balki tashqi siyosiy vaziyatdan mustaqil hamkorlikning uzoq muddatli xarakterini ham ta’kidlaydi.

Ikki davlat rahbarlari o‘rtasida iliq, do‘stona va ishonchli munosabatlar rivojlanib, faol hamkorlik, konstruktiv hamkorlik va erishilgan kelishuvlarni samarali amalga oshirish uchun mustahkam zamin yaratmoqda

Toshkent va Pekin xalqaro maydonda bir-birini, jumladan, global muammolarni hal etish tashabbuslarini izchil qo‘llab-quvvatlab kelmoqda, milliy ustuvorlik va manfaatlarini hisobga olgan holda barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish yo‘lida faol hamkorlik qilmoqda. shu jumladan Shanxay hamkorlik tashkiloti doirasida. Bugungi kunda Toshkent va Pekin mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlash, savdo-iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish va gumanitar aloqalarni chuqurlashtirishga birgalikda ko‘maklashuvchi ushbu tuzilmaning asosiy ishtirokchilari sifatida faoliyat yuritmoqda.

Bo‘lajak tashrif doirasida O‘zbekiston Prezidenti ShHTning navbatdagi sammitida ishtirok etadi, unda ShHTning navbatdagi sammitida ishtirok etadi, unda mintaqaviy hamkorlik kun tartibining dolzarb masalalari muhokama qilinadi. tashkilotga a’zo davlatlar.

Ikki davlat rahbarlarining ishonchli muloqoti yuqori va boshqa darajadagi o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratmoqda.

Parlamentlararo hamkorlikning rivojlanish dinamikasi bunga misol bo‘la oladi. 2017-yilda Oliy Majlis va Xalq deputatlari umumxalq qurultoyi o‘rtasida hamkorlik bo‘yicha parlamentlararo guruh tuzilgani bu boradagi muhim qadam bo‘ldi. O‘shandan buyon mazkur mexanizm tajriba almashish va qo‘shma tashabbuslarni muvofiqlashtirish uchun samarali maydonga aylandi. Ushbu format doirasida muntazam ravishda onlayn uchrashuvlar o‘tkazilib, ikki mamlakat parlamentlari delegatsiyalari o‘zaro tashkil etilayotgan xalqaro forumlarda ishtirok etib, o‘zaro tashriflar amalga oshirilmoqda.

2024-yil 6-9-iyul kunlari NPC Doimiy qo‘mitasi raisi Chjao Lejining O‘zbekistonga tashrifi doirasida u boshchiligidagi delegatsiya Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan qabul qilindi. Ushbu tashrif nafaqat parlamentlararo muloqotning yuqori dinamikasini ta’kidladi, balki, umuman, siyosiy hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qildi.

Shu bilan birga, ikki davlat tashqi ishlar vazirliklarining faol muloqoti davlatlararo munosabatlarda muhim o‘rin tutadi. Tashqi ishlar vazirligi darajasidagi muntazam siyosiy maslahatlashuvlar o‘zaro hamkorlikning asosiy yo‘nalishlarini muvofiqlashtirish, kelgusidagi siyosiy va iqtisodiy hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlarini belgilash, shuningdek, xalqaro kun tartibidagi dolzarb masalalar bo‘yicha pozitsiyalarni muvofiqlashtirish imkonini beradi. Bu mexanizm oʻzaro ishonchni mustahkamlaydi va Oʻzbekiston-Xitoy munosabatlarining strategik darajada izchil rivojlanishini ragʻbatlantiradi. Bugungi kunga qadar siyosiy maslahatlashuvlarning 19 raundi bo‘lib o‘tdi, ularning oxirgisi 2025-yilning may oyida Pekinda bo‘lib o‘tdi.

Bundan tashqari, 2023-yil 21-noyabr kuni Pekinda ikki tomonlama diplomatik hamkorlikning yangi formati ishga tushirildi – O‘zbekiston va Xitoy tashqi ishlar vazirlari o‘rtasida birinchi strategik muloqot

bo‘lib o‘tdi. style="text-align: justify;">Ikki davlat tashqi ishlar vazirliklari o'rtasidagi hamkorlik ham “Markaziy Osiyo – Xitoy” formati doirasida ham konstruktiv rivojlanmoqda. 2020-yildan buyon ushbu formatda tashqi ishlar vazirlarining oltita uchrashuvi bo‘lib o‘tdi, ularning oxirgisi 2025-yil 26-aprel kuni Olmaota shahrida bo‘lib o‘tdi.

O‘zbekiston tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidovning Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vaziri bilan noyabr oyida Van-Demberi shahrida bo‘lib o‘tgan uchrashuvida. 2024 yil, viza talablaridan o'zaro ozod qilish bo'yicha hukumatlararo bitim.

2025-yilning 15-16-iyul kunlari ShHT Tashqi ishlar vazirlari kengashi yig‘ilishida ishtirok etish doirasida O‘zbekiston TIV rahbari Pekinda Xitoy Xalq Respublikasi Raisi Si Szinpin tomonidan qabul qilindi va Tyantszin shahrida tashqi ishlar vaziri Van I bilan muzokaralar o‘tkazdi.

Bugungi kunda Xitoy O‘zbekistonning yetakchi savdo va sarmoyaviy sheriklaridan biri hisoblanadi. O‘zaro tovar ayirboshlash hajmi muttasil oshib bormoqda. 2017-2024-yillarda tovar ayirboshlash 2,8 barobardan ortiq o‘sib, 14 milliard dollarga yetdi. Mamlakatimizda Xitoy sarmoyasi ishtirokida faoliyat yuritayotgan korxonalar soni 4 mingdan oshdi, joriy yil boshidan esa 800 dan ortiq shunday korxonalar tashkil etildi.

O‘zbekiston-Xitoy hukumatlararo hamkorlik qo‘mitasi faoliyati ikki tomonlama iqtisodiy hamkorlikni chuqurlashtirish va kengaytirishga samarali xizmat qilmoqda. 2023-yilda mazkur qo‘mita doirasida ijtimoiy sohadagi ikki tomonlama hamkorlikning yana bir vositasi – qashshoqlikni qisqartirish bo‘yicha kichik qo‘mita tashkil etildi. U qashshoqlikni kamaytirish va barqaror tashabbuslarni amalga oshirish boʻyicha maqsadli ijtimoiy-iqtisodiy loyihalarni muhokama qilish va kelishish uchun platforma boʻlib xizmat qiladi, bunda Xitoy tajribasini oʻtkazish va Oʻzbekiston hududlarini qoʻllab-quvvatlash vositalarini tayyorlashga alohida eʼtibor qaratilmoqda.

Oʻzbekiston va Xitoy oʻrtasidagi mintaqaviy hamkorlik ham yangi dinamika kasb etmoqda.

2024-yil 22-yanvar kuni Urumchi shahrida O‘zbekiston va Xitoyning birinchi hududlararo forumi bo‘lib o‘tdi. Forumda ikki mamlakat ishbilarmon doiralari, mintaqaviy hokimiyat va sanoat tashkilotlarining 1200 dan ortiq vakillari ishtirok etdi. Tadbir doirasida B2B va G2B formatlarida muzokaralar olib borildi, shuningdek, “O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan” ko‘rgazmasi bo‘lib, unda o‘zbekistonlik eksportyorlar mahsulotlari namoyish etildi. Forum yakunlari boʻyicha hududlar oʻrtasida 27 ga yaqin hujjat imzolanib, koʻrgazma 30 ga yaqin shartnoma va bitimlar tuzish maydonchasiga aylandi.

2025-yil 1-2-iyun kunlari “Ipak yoʻli Samarqand” Samarqand xalqaro sayyohlik majmuasida ikkinchi hududlararo forum boʻlib oʻtdi. Uning ishtirokchilari orasida ikki tomondan ishbilarmon doiralar, viloyat va markaziy hokimiyat organlari, fan va ta’lim sohalarining 2,8 mingdan ortiq vakillari bor edi.

Bunday forumlar xitoylik investorlarning respublikamiz hududlarida erkin iqtisodiy zonalar yaratish imkoniyatlariga qiziqishi ortib borayotganidan dalolatdir. Buning natijasida Sirdaryo viloyati ilg‘or Xitoy innovatsiyalari hududiga aylandi; Bu yerda Xitoy modeli asosidagi innovatsion texnoparklar tashkil etilmoqda, ular soddalashtirilgan bojxona rejimiga ega erkin iqtisodiy zonalar maqomini oladi. Ushbu loyihalarni moliyalashtirish uchun Xitoy Ipak yo‘li jamg‘armasi va boshqa institutlar bilan hamkorlikda investitsiya hajmi 1 milliard dollargacha bo‘lgan O‘zbekiston-Xitoy investitsiya jamg‘armasi tashkil etilmoqda

Bundan tashqari, Chirchiq shahridagi sanoat parkida Xitoy kompaniyalari ishtirokida “Ikki hudud – bir bog‘” maxsus industrial zonasi tashkil etilmoqda. Bu yerda birinchi mahsulot ishlab chiqarish 2026-yilda boshlanishi kutilmoqda.

Umuman olganda, 2017-2024-yillarda O‘zbekistonga o‘zlashtirilgan Xitoy sarmoyalarining umumiy hajmi 24,6 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2025-yil oxiriga qadar 15 milliard dollardan ortiq moliyaviy sarmoya o‘zlashtirilishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi madaniy-gumanitar hamkorlik bugungi kunda qadimiy tarixiy aloqalar va Ipak yo‘li merosining mustahkam poydevori asosida rivojlanmoqda. Bu hamkorlik ikki mamlakat xalqlari oʻrtasidagi oʻzaro hamjihatlik va doʻstlikni rivojlantirishga koʻmaklashuvchi taʼlim, sanʼat, turizm va gumanitar almashinuvlar kabi keng koʻlamli sohalarni qamrab oladi.

Oʻzbekistonda xitoy tili va madaniyatiga qiziqish katta. Ularni o‘rganish va ommalashtirishda Toshkent davlat sharqshunoslik instituti va Samarqand davlat chet tillar instituti muhim o‘rin tutadi. Bu taʼlim muassasalarida Markaziy Osiyoda birinchi boʻlgan Konfutsiy institutlari faoliyat koʻrsatmoqda.

Oʻz navbatida, Xitoyda ham oʻzbek tilini oʻrganishga qiziqish ortib bormoqda. O‘zbekistonda ko‘plab xitoylik talabalar tahsil olmoqda, Xitoy universitetlarida o‘zbek tili va adabiyoti bo‘yicha kurslar ko‘proq ochilmoqda. Markaziy Millatlar universiteti (Pekin) va Shanxay xalqaro tadqiqotlar universitetida o‘zbek tili kafedralari mavjud.

Madaniyatlararo muloqot ikki mamlakat madaniyati va san’ati vakillari ishtirok etadigan ko‘plab ko‘rgazmalar, kontsertlar, festivallar va boshqa tadbirlar bilan boyidi. 2022-yil Sian shahrida “Markaziy Osiyo – Xitoy” birinchi sammiti doirasida Markaziy Osiyo va Xitoy xalqlari madaniyati va sanʼati yilining rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi, u 100 dan ortiq madaniy tadbirlar bilan nishonlandi.

“Rangli Osiyo milliy muzeyi” xalqaro koʻrgazmasi doirasida: 2023-yil sentabr oyida Xanchjou shahrida “O‘zbekiston kechalari” tadbiri bo‘lib o‘tdi.

Madaniyatlararo almashinuvdagi yana bir muhim voqea shu yilning avgust oyida Xitoy Milliy muzeyida ochilgan ShHTga aʼzo davlatlar milliy muzeylari kolleksiyasi koʻrgazmasida Oʻzbekistonning eng koʻp eksponatlar bilan ishtirok etishi boʻldi.

Madaniy hamkorlikni rivojlantirishning muhim jihati hisoblanadi. Joriy yilning may oyida Pekin shahrida mamlakatimizning Xitoydagi elchixonasi tomonidan O‘zbekistonning turizm va madaniy salohiyatiga bag‘ishlangan tadbir bo‘lib o‘tdi. Tadbir Xitoy fuqarolari uchun O‘zbekistonga 30 kungacha bo‘lgan muddatga vizasiz rejim joriy etilishi munosabati bilan o‘tkazildi. Bu qadam madaniyatlararo muloqotni faollashtirish, sayyohlar almashinuvi o‘sishi, ishbilarmonlik aloqalarini kengaytirishda muhim turtki bo‘ldi.

Albatta, bir maqola doirasida O‘zbekiston-Xitoy o‘rtasidagi keng qamrovli hamkorlikning barcha yo‘nalishlari va yutuqlarini, ayniqsa, so‘nggi yillarda qamrab olish qiyin. Shunga qaramay, yuqorida aytib o‘tilgan faktlar ikki tomonlama munosabatlar misli ko‘rilmagan ishonch va o‘zaro anglashuv darajasiga ko‘tarilib, yanada takomillashtirish va mustahkamlashga intilayotganidan dalolat beradi. O‘zbekiston va Xitoy xalqlari muloqot va hamkorlikka an’anaviy ochiq bo‘lib, bu yangi qo‘shma tashabbuslar uchun mustahkam asos bo‘lib xizmat qilmoqda.

Shu nuqtai nazardan, Prezident Shavkat Mirziyoyevning Xitoy Xalq Respublikasiga bo‘lajak rasmiy tashrifi strategik sheriklik munosabatlarini chuqurlashtirish, siyosiy va iqtisodiy hamkorlikni yanada mustahkamlash, siyosiy va iqtisodiy hamkorlikni yanada kengaytirish yo‘lidagi navbatdagi qadam bo‘lishi shubhasiz. 21-asrda hamkorlik istiqbollari.

IA “Dunyo”