Mahmudxo‘ji Behbudiy g‘oyalarni shunchaki taklif qilmadi, ular bilan yashadi

O‘zbekistonda Turkistonda jadidchilik harakati asoschisi tavalludining 150 yilligi nishonlanmoqda

oqlamoq;">Mahmudxo'ja Behbudiy taraqqiyot va ma'rifatning yorqin timsoli bo'lib qolmoqda, uning hayoti va faoliyati ilmga intilish va jamiyatga xizmat qilishga undaydi. Uning an'anaviy qadriyatlar va zamonaviy bilimlarning uyg'un kombinatsiyasiga asoslangan qarashlari 21-asrdagi tez o'zgarishlar sharoitida ham dolzarb bo'lib qolmoqda. Behbudiy g‘oyalarni shunchaki taklif qilmadi – u o‘z hayotini xalq ma’rifati uchun kurashga bag‘ishladi. Uning tafakkur erkinligiga, Vatan kelajagi uchun mas’uliyatga da’vatlar bilan to‘ldirilgan asarlari yoshlarga kuchli namuna bo‘lib xizmat qilmoqda.

Ma’rifatparvar ta’lim, tenglik, milliy adabiyot va teatr rivoji, demokratik o‘zgarishlarni himoya qildi. Bu tamoyillar Yangi O‘zbekistonning vazifalarida aks-sado bermoqda, bunda ijodkorlik va yangilikka qodir, barkamol shaxsni shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Behbudiyning mashaqqat va yutuqlarga to‘la hayoti ilm va taraqqiyot yo‘lida bir davr cheklovini qanday yengib o‘tish mumkinligini ko‘rsatadi. U dunyo bo‘ylab sayohat qildi, tillarni o‘rgandi, ilg‘or o‘qitish usullarini joriy qildi, o‘z idealiga qat’iyat va ishonch bilan erishish mumkinligini ko‘rsatdi. Uning ijodi keng targ‘ib qilinayotgani yoshlarning milliy o‘zligini anglash, tarixiy merosi bilan faxrlanish, ularni o‘z-o‘zini rivojlantirishga undamoqda.

2023-yilning mart oyida jadidlar merosini o‘rganishga bag‘ishlangan xalqaro konferensiya ishtirokchilariga qilgan murojaatida Prezident Shavkat Mirziyoyev, ularning jadidlar davridagi taraqqiyoti nihoyatda murakkab ekanini ta’kidlagan edi: sharoitlar bilim va ma’rifat tarqatish, ta’lim va tarbiya sohasini tubdan isloh qilish orqali milliy taraqqiyot g‘oyasini ilgari surdi... Ularning bu tashabbuslari, ezgu ishlari jamiyatda keng qarshi olinib, qudratli kuchga aylandi”.

Bugungi kunda esa jamiyat oldidagi vazifa ana shu salohiyatni qayta tiklash, uni faol va ijodkor yoshlar tarbiyasiga yo‘naltirishdir. Shu bois O‘zbekistonda so‘nggi yillarda ta’lim, madaniyat va ommaviy axborot vositalarini qamrab olgan Mahmudxo‘ji Behbudiy merosini keng targ‘ib qilish bo‘yicha faol ishlar olib borilmoqda.

Poytaxtimizda Adiblar xiyobonida Behbudiy haykali o‘rnatilib, Salom istiqomat qiladigan uy-muzeyi va asari ochildi. Bu tadbirlarning barchasi pedagogning g‘oyalarini chuqur o‘rganishi uchun shart-sharoit yaratish, ularni keng auditoriya, ayniqsa, yoshlarga yetkazishga qaratilgan.

Prezidentning “Turkistonda jadidchilik harakati asoschisi, atoqli yozuvchi, jamoat arbobi, noshir Mahmudodiy-dekabr va noshirlar tavalludining 150 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi qarori ijrosi doirasida joriy yilda hali ko‘p ishlar qilinishi kerak. 2024. Samarqand shahridagi uy-muzey ko‘rgazmasini yangilash va uning hududini yanada ko‘proq yosh mehmonlarni jalb etish maqsadida obodonlashtirish rejalashtirilgan. Qarshi shahrida yodgorlik lavhasi o‘rnatilib, ko‘chalardan biriga tarbiyachi nomi beriladi. Bu nafaqat buyuk ajdod xotirasini abadiylashtirish, balki vatanparvarlik ruhida tarbiyalash uchun keng imkoniyatlar yaratadi.

Bir qator yirik ma’rifiy tadbirlar rejalashtirilgan. O‘rta umumta’lim va ijodiy maktablar o‘quvchilari, “Temurbeklar maktabi” kursantlari va oliy o‘quv yurtlari talabalari o‘rtasida “Mahmudhodji Behbudiy saboqlari” insholar tanlovi o‘tkaziladi. Tadbir pedagogning tarjimai holi va g‘oyalarini chuqur o‘rganishga, tahliliy fikrlash va adabiy ijod ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti talabalari uchun Mahmudhodji Behbudiy nomidagi stipendiya ta’sis etilib, dramaturgiya yo‘nalishi bo‘yicha ham shu nomdagi mukofot yoshlarni mamlakatimiz madaniy va ilmiy hayotida faol ishtirok etishga undamoqda.

Adabiy-ma’rifiy kechalar ham buyuk ajdod merosini keng targ‘ib etishga xizmat qilmoqda. Alisher Navoiy nomidagi Davlat akademik katta teatrida noyabr oyida o‘tkazilishi rejalashtirilgan tantanali adabiy-ma’rifiy xotira kechasi pedagogning madaniyatga qo‘shgan hissasini muhokama qilish va uning afsonaviy asarlarining yangi nashrlarini taqdim etish uchun maydonga aylanadi.

Bu kabi uchrashuvlar allaqachon muvaffaqiyatli o‘tkazilib, interfaol formatlar, jumladan, o‘qish va muhokamalar orqali yoshlarni jalb qilmoqda. Masalan, 2020-yilda O‘zbekiston Milliy kutubxonasida Mahmudhodji Behbudiy tavalludining 145 yilligiga bag‘ishlangan ko‘rgazma tashkil etildi.

O‘zbekistonda Behbudiy tomonidan 1914-yilda “Padarkush” pyesasi bilan poydevor qo‘yilgan teatr san’ati ham uning g‘oyalarini ommalashtirishda muhim vosita bo‘lib qolmoqda. Ma’rifatparvar hayotiga bag‘ishlangan spektakllar rejalashtirilgan, ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot vositalari uchun merosni raqamli avlodga yetkazadigan, yoshlarga jadidchilik g‘oyalarining zamonaviy dunyoda qanchalik dolzarbligini ko‘rish imkonini beruvchi audiovizual loyihalar yaratilmoqda.

Maktab adabiyoti va tarix o‘quv dasturlariga Mahmudxo‘ja Behbudiy merosini kiritish ko‘lamini kengaytirish, jadidchilikka bag‘ishlangan yoshlar anjumanlarini muntazam tashkil etish ham katta ahamiyat kasb etishini va’da qilmoqda. Joriy yilda Behbudiyning “Tanlangan asarlar” to‘plami va uning hayotiga oid ilmiy-ommabop kitoblar nashr qilinib, maktablar, oliy o‘quv yurtlari va kutubxonalarda tarqatiladi.

Merosni targ‘ib qilish nafaqat o‘tmish xotirasini saqlash, balki O‘zbekiston kelajagiga qo‘yilgan strategik sarmoyadir. Ota-bobolarimiz, pedagoglarimizning bilim, tenglik, taraqqiyot haqidagi g‘oyalari yoshlarda yurt ravnaqi uchun zarur bo‘lgan fazilatlarni shakllantiradi.

Behbudiy asarlarini o‘rganish yoshlarning o‘z tarixi va madaniyati qadr-qimmatini anglashga, ularda vatanparvarlik va milliy o‘zlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. Shunday qilib, pedagog taraqqiyotning asosi ta’lim ekanligiga ishonch hosil qildi. Uning misoli bugungi kunda ham yoshlarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga, yangi bilimlarni egallashga undamoqda. Behbudiyning ijtimoiy faolligi, inson huquqlari uchun kurashi, yangi bilimlarga ochiqligi jamiyat hayotida ishtirok etish, o‘z e’tiqodini himoya qilish muhimligini ko‘rsatadi. Uning an’ana va zamonaviylik sinteziga asoslangan yondashuvi bizni madaniy merosga hurmatni yangilikka chanqoqlik bilan uyg‘unlashtirib, innovatsion yechimlarni izlashga o‘rgatadi.

Behbudiy merosi o‘tmishning muzlab qolgan yodgorligi emas, balki kelajakka yo‘lni yorituvchi jonli hikmat manbaidir. O‘zbekiston yoshlarni o‘z g‘oyalari asosida tarbiyalash orqali har bir yosh bunyodkor, vatanparvar va o‘z buyuk ajdodlari ijodining munosib davomchisi bo‘lishi mumkin bo‘lgan jamiyat qurmoqda.

Va Behbudiyning o‘zi aytganidek, huquqlar berilmaydi, balki g‘olib bo‘ladi. Bugun esa bu kurash yangi avlod ongi va qalbi uchun, yuksak marralarni zabt etishga tayyorlanmoqda.

Pravda Vostoka gazetasi