Eldor Aripov: O‘zbekiston Prezidenti Murojaatnomasi – mamlakatning kelajakdagi rivojlanishining strategik vektori

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori Prezident Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga va Oʻzbekiston xalqiga Murojaatnomasi toʻgʻrisida

- Prezident Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga va Oʻzbekiston xalqiga Murojaatnomasi oʻz ahamiyatiga koʻra, har yilgi siyosiy Murojaatnoma doirasidan ancha chiqib ketgan. Bu mamlakat taraqqiyotining sifat jihatidan yangi bosqichiga – islohotlarni institutsional jihatdan mustahkamlash va uzoq muddatli istiqbolga yo‘naltirilgan barqaror o‘sish modelini shakllantirishga qaratilgan strategik hujjatdir.

Oxirgi o‘n yil ichida O‘zbekiston iqtisodiyoti jadallashgan va yangi tizimni bosib o‘tdi. Agar 2010-yillarning oʻrtalarida Oʻzbekiston yalpi ichki mahsulotining nominal hajmi qariyb 60-65 milliard AQSH dollari darajasida boʻlgan boʻlsa, hozirga kelib, Prezident Murojaatnomasida taʼkidlanganidek, bu koʻrsatkich 145 milliard dollarga yetdi. Darhaqiqat, gap misli ko‘rilmagan qisqa tarixiy davrda mamlakat iqtisodiy ko‘lamini ikki barobardan ziyod oshirish haqida ketmoqda.

Oxirgi yillarda o‘rtacha yillik iqtisodiy o‘sish sur’ati izchil ravishda olti foiz atrofida bo‘ldi. Bu nafaqat ijobiy dinamikani saqlab qolish, balki iqtisodiyotning tashqi tahdidlar – pandemiya, xomashyo va ta’minot zanjiridagi uzilishlar, global inflyatsiya sharoitida barqaror o‘sish imkoniyatini ham anglatadi.

Sanoat ko‘rsatkichlari bu xulosani tasdiqlaydi. Sanoat ishlab chiqarishi oʻn yil ichida ikki baravardan koʻproq oʻsdi, 2010-yillarning boshlarida sanoat xomashyo va qishloq xoʻjaligi tarmoqlariga nisbatan yordamchi rol oʻynadi. Bugungi kunda mashinasozlik, elektrotexnika va kimyo sanoati iqtisodiyotga barqaror hissa qo‘shmoqda, yalpi ichki mahsulot tarkibida qayta ishlash tarmoqlarining ulushi allaqachon 80 foizdan oshmoqda.

Qishloq xo'jaligining dinamikasi ham ko'rsatkichdir. O‘n yil avval ishlab chiqarish hajmi asosiy mezon bo‘lib qolgan bo‘lsa, bugungi kunda Murojaatnomada ta’kidlanganidek, ustuvorlik tayyor mahsulotni qayta ishlash va eksport qilishga qaratildi. Meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash hajmining o‘sishi va oziq-ovqat mahsulotlari eksportining kengayishi yanada barqaror rivojlanish modelini tashkil etadi, hosildorlik va narxlarning o‘zgarishiga bog‘liqlikni kamaytiradi.

Investitsiya dinamikasi ham sifat o‘zgarishlarini aks ettiradi. So‘nggi yillarda asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi yuqori sur’atlarda o‘sib, tarixiy o‘rtacha ko‘rsatkichlardan sezilarli darajada yuqori darajaga yetdi, 2010-yillar boshida esa bu ko‘rsatkich ancha past edi. Shu bilan birga, investitsiyalarning tabiati ham o‘zgardi: agar ilgari ular asosan infratuzilma va davlat loyihalarida jamlangan bo‘lsa, bugungi kunda salmoqli qismi sanoat, energetika, transport va raqamli yechimlarga yo‘naltirilmoqda. Demak, investitsiyalar nafaqat joriy o‘sish, balki kelajakdagi ishlab chiqarish bazasini shakllantirish uchun ham ishlay boshlaydi.

Tashqi savdo dinamikasi bu manzarani mustahkamlaydi. So‘nggi o‘n yil ichida O‘zbekistonning eksport daromadi ikki baravardan ko‘proq oshdi: agar 2010-yillarning o‘rtalarida mahsulot va xizmatlar eksporti hajmi qariyb 12-13 milliard dollar darajasida bo‘lgan bo‘lsa, keyingi yillarda bu ko‘rsatkich barqaror ravishda 24-25 milliard dollardan oshdi. O'sish nafaqat narx muhiti, balki taklif tarkibidagi o'zgarishlar tufayli ham sodir bo'lganligi prinsipial ahamiyatga ega.

Bu o'zgarishlar qayta ishlash tarmoqlarida yaqqol namoyon bo'lmoqda. To‘qimachilik mahsulotlari eksporti o‘n yil ichida uch barobardan ziyodga oshib, bir milliard dollardan qariyb uch milliard dollarga va undan ko‘proqqa oshgani xomashyo eksportidan tayyor mahsulotga o‘tishdan dalolat beradi. Xuddi shunday dinamika elektrotexnika, kimyo va oziq-ovqat sanoatida ham namoyon bo‘lib, ishlab chiqarish zanjirlarining kengayishi va yangi bozorlarga kirishi hisobiga eksport yetkazib berish bir necha barobar oshdi.

Makroiqtisodiy muvozanat alohida e'tiborga loyiqdir. Iqtisodiyot va investitsiyalar o'sishi davlat qarzining nazorat qilinadigan darajasini va moliyaviy barqarorlikni saqlash bilan birga bo'ldi. Bu ayniqsa muhimdir, chunki so'nggi yillar tajribasi shuni ko'rsatadiki, to'g'ri muvozanatsiz tezlashtirilgan o'sish ko'pincha kelajakdagi rivojlanish uchun cheklovlar to'planishiga olib keladi. Murojaatda O‘zbekiston ataylab ehtiyotkorroq, ammo strategik jihatdan foydali traektoriyani tanlagani qayd etilgan.

Oxirgi o‘n yillik dinamikasini taqqoslash asosiy strategik xulosa chiqarishga imkon beradi: respublika keyingi taraqqiyotni iqtisodiyotning ko‘lami emas, balki uning sifati bilan belgilab beradigan bosqichga yetdi. Shu bois ham davlatimiz rahbarining Murojaatnomasida mehnat unumdorligini oshirish, texnologik yangilash va sanoatlashtirishni chuqurlashtirish vazifasi markaziy o‘rinni egallaydi. Erishilgan ko‘rsatkichlar kelgusi o‘n yillik iqtisodiyoti barpo etilishi lozim bo‘lgan poydevor sifatida qaralmoqda.

O‘n yil avvalgi boshlang‘ich nuqtaga nisbatan mamlakat iqtisodiyoti yanada kengayib, diversifikatsiyalangan va barqaror bo‘ldi. Bu o‘zgarishlar aholi farovonligini oshirish, O‘zbekistonning mintaqaviy va jahon iqtisodiyotidagi mavqeini mustahkamlashning uzoq muddatli strategik asosini tashkil etadi.

Mamlakat Prezidenti nutqining eng muhim xususiyatlaridan biri ham aholi

ning amalga oshirilayotgan islohotlar kontekstida davlat va fuqarolar o‘rtasidagi fikr-mulohazalarning yaqqol ifodasi bo‘ldi. style="text-align: justify;">Murojaat mazmun-mohiyati tahlili shuni ko‘rsatadiki, uning ustuvor yo‘nalishlari so‘nggi bir necha yil ichida aholi o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovlar va fuqarolar murojaatlarida izchil qayd etilayotgan muammolar bilan to‘liq mos keladi. Asosiy e’tibor bandlik, daromad, ijtimoiy xizmatlardan foydalanish, ta’lim va sog‘liqni saqlash sifati, shuningdek, davlat hokimiyati organlarining adolatliligi va samaradorligiga qaratilmoqda.

Agar 2017-2018-yillarda O‘zbekistonda qashshoqlik darajasi ikki xonali raqamda (taxminan 35 foiz) o‘lchangan bo‘lsa, 2024-yilga kelib u 8,9 foizga pasaygan.

Bu mamlakatda qashshoqlik darajasi faqat 520 foizga qisqarganidan dalolat beradi. yil oxiriga qadar qashshoqlik darajasini olti foizga kamaytirish maqsadiga yaqinlashib, balki undan ham oshib bormoqda.

Bundan tashqari, Murojaatnomada 2030 yilgacha mutlaq qashshoqlikni to'liq bartaraf etish bo'yicha strategik maqsad ham belgilab qo'yilgani ushbu hodisaga qarshi kurashni davlat istiqbolining asosiy yo'nalishlaridan biriga aylantiradi. Bu yutuq aholi daromadlarini barqaror oshirish, ish o‘rinlari yaratish va aholini ijtimoiy muhofaza qilishni kuchaytirishga qaratilgan qator ijtimoiy dastur va islohotlarning samarali amalga oshirilishi tufayli erishildi.

Fuqarolarning salmoqli qismi, ayniqsa, yoshlar va hududlar aholisi uchun barqaror mehnat va daromad manbalaridan foydalanish imkoniyati ijtimoiy farovonlikning asosiy omiliga aylanmoqda. Murojaatnomada belgilangan kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, sanoat va infratuzilmani rivojlantirish borasidagi ishlar bevosita ana shu umidlarga javob beradi. Xalqaro tashkilotlar, jumladan, BMTTD va Osiyo taraqqiyot banki o‘z tadqiqotlarida bandlikka bo‘lgan bunday e’tibor ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashning eng samarali vositalaridan biri ekanligini ta’kidlaydi.

Davlat o‘z fuqarolarini eshitayotganining birdek muhim ko‘rsatkichi bu asosiy xizmatlar sifatiga e’tibordir. Murojaatnomada ta’lim, sog‘liqni saqlash va kadrlar tayyorlash masalalari ikkinchi darajali emas, strategik ustuvor yo‘nalish sifatida ko‘rsatilgan. Bu inson kapitali va ijtimoiy harakatchanlik sifatini oshirishga bo'lgan real jamoatchilik talabiga mos keladi.

Davlat boshqaruviga bag'ishlangan blok alohida tahlilga loyiq. So‘nggi yillarda fuqarolarning tez-tez so‘ralayotgan murojaatlaridan biri bu byurokratiyani kamaytirish, mansabdor shaxslarning shaffofligi va mas’uliyatini oshirishdir.

Birgalikda Murojaatnoma mazmuni xulosa qilish imkonini beradiki, davlat o‘z fuqarolarini eshitish, jamoatchilik umidlarini strategik siyosat elementlariga aylantirish qobiliyatini namoyon etadi

Bu jarayonda o‘zgarishlarning bosh me’mori sifatida Prezident Shavkat Mirziyoyev alohida o‘rin tutadi. Iqtisodiyotlari o‘tish davridagi mamlakatlarda keng qamrovli islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirishda aynan siyosiy yetakchilik omili hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini xalqaro moliyaviy va tahliliy tuzilmalar qayta-qayta ta’kidlab keladi.

O‘zbekiston misolida, izchillik, siyosiy iroda va uzoq muddatli natijalarga e’tibor qaratilayotganligi yagona institut doirasidagi barqarorlik, ma’naviy-ma’rifiy siyosat va ma’lumotlarni sinxronlashtirish imkonini berdi. strategiya. Davlatimiz rahbarining Murojaatnomasi mazkur strategiyaning jamlangan ifodasi va ayni paytda uni yanada chuqurlashtirish vositasi bo‘lib xizmat qilmoqda.

Birgalikda Prezidentimizning Oliy Majlisga va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasi nafaqat islohotlarning navbatdagi bosqichining kun tartibini, balki kelajakdagi davlat strategik rivojlanishining strategik matritsasini ham tashkil etadi. Etakchi xalqaro tashkilotlarning empirik dalillari va baholari bilan qo'llab-quvvatlangan holda, u ichki konsensusni mustahkamlaydi va xalqaro ishonchni kuchaytiradi. Uning asosiy ahamiyati aynan mana shu yerda – islohotlarning barqarorligini va uzoq muddatli istiqbolda mamlakat raqobatbardoshligini belgilovchi hujjat sifatida.