Munosib sheriklikning nurli istiqbollari

Davlatlararo munosabatlarning haqiqiy quvvati faqat siyosiy kelishuvlar yoki iqtisodiy koʼrsatkichlar bilan oʼlchanmaydi. Xalqlar bir-birini qanchalik yaxshi anglasa, bir-birining tarixi, madaniyati va qadriyatlariga qanchalik hurmat bilan yondashsa, munosabatlar shunchalik mustahkam va barqaror boʼladi.
Shu maʼnoda Oʼzbekiston va Serbiya munosabatlari yangi mazmun va ahamiyat kasb etmoqda.
Oʼtgan yilda ikki davlat oʼrtasidagi hamkorlikning yangi bosqichi uchun muhim qadamlar tashlandi. Xususan, 28 oktyabrь kuni Toshkentda davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoev va Serbiya Respublikasi Prezidenti Аleksandar Vuchichning muzokaralari boʼlib oʼtdi. Uning yakunida imzolangan hujjatlar qatorida taʼlim, fan va madaniyat sohalarida hamkorlik toʼgʼrisidagi bitimning mavjudligi madaniy-gumanitar yoʼnalishga berilayotgan eʼtiborning muhim koʼrinishidir.
Bugun biz uchun asosiy masala — mavjud huquqiy asoslarni amaliy, mazmunli va xalqlarga seziladigan madaniy loyihalarga aylantirishdir.
Muloqotdan amaliy hamkorlik sari
Milliy madaniyatimizning xalqaro maydondagi oʼrni haqida gap ketganda, biz faqat tarixiy obidalar yoki milliy sanʼat namunalarini namoyish etish bilan cheklanib qolmasligimiz kerak. Madaniyat — maʼnaviy jarayon. Unda tarix ham, ijod ham, yangi avlodning qarashlari ham mujassam. Shu nuqtai nazardan Serbiya bilan madaniy aloqalarni ham bir martalik tadbirlar emas, balki uzluksiz ijodiy hamkorlik tizimi sifatida rivojlantirish muhim.
Oʼzbekistonning musiqa va raqs sanʼati, teatr va kinosi, tasviriy va amaliy sanʼati, adabiyoti, hunarmandchiligi Serbiya jamoatchiligiga mamlakatimizning boy madaniy qiyofasini tanitish uchun katta imkoniyat beradi. Oʼz navbatida, serb madaniyati va sanʼatini Oʼzbekistonda kengroq targʼib qilish ikki xalq oʼrtasidagi madaniy muloqotni bir tomonlama emas, oʼzaro manfaatli jarayonga aylantiradi.
Bu borada madaniyat kunlari, koʼrgazmalar, kontsertlar, kino namoyishlari, teatr gastrollari, ijodiy uchrashuvlar va mahorat darslari eng samarali vositalardan biridir.
“Аl-Xorazmiydan Teslagacha”
Darhaqiqat, Oʼzbekiston–Serbiya madaniy hamkorligida kinematografiyaning alohida oʼrni bor. Xususan, 2026 yil 3 aprelь kuni Oʼzbekiston Madaniyat vazirligida Serbiya Respublikasi Madaniyat vazirligi Davlat kotibi Lav Paykich bilan oʼtkazilgan uchrashuvda ikki mamlakat hamkorligida suratga olinishi rejalashtirilayotgan “Аl-Xorazmiydan Teslagacha” qoʼshma filьm loyihasining tashkiliy masalalari muhokama qilingani bu yoʼnalishdagi muhim qadamdir.
Loyihaning oʼzida katta ramziy maʼno bor. Bir tomonda — jahon ilm-fani taraqqiyotiga ulkan hissa qoʼshgan Muhammad al-Xorazmiy, ikkinchi tomonda — elektrotexnika va ixtirochilik tarixida alohida oʼrin tutgan Nikola Tesla. Ularni bir badiiy gʼoya atrofida birlashtirish ikki xalqning nafaqat madaniyati, balki ilm-fan, tafakkur va sivilizatsiya taraqqiyotiga qoʼshgan hissasini koʼrsatish uchun ham oʼziga xos imkoniyatdir. Zamonaviy kinoning kuchi ham shunda — u tarixiy xotirani yangi avlodga va keng xalqaro auditoriyaga taʼsirchan tilda yetkaza oladi.
Madaniyat kunlari — namoyish emas, muloqot maydoni
2026 yilda Serbiyada “Oʼzbekiston madaniyati kunlari” ni oʼtkazish masalasining muhokama qilingani ham ikki mamlakat madaniy hamkorligidagi muhim yoʼnalishlardan biridir.
Bunday tadbirni faqat kontsert yoki koʼrgazma sifatida qabul qilish toʼgʼri emas. Zero, madaniyat kunlari — xalqning oʼzini tanitish, boshqa xalqni eshitish va anglash uchun yaratilgan keng muloqot maydonidir.
Shu bois, Oʼzbekiston madaniyatini Serbiyada namoyish etish jarayonida milliy musiqa va raqs, tasviriy va amaliy sanʼat, kino, adabiyot, hunarmandchilik bilan bir qatorda ijodiy uchrashuvlar, mahorat darslari, ilmiy-amaliy anjumanlar va adabiy kechalarni uygʼunlashtirish bilan ham ahamiyatli.
Darhaqiqat, madaniy merosni asrash umumiy masʼuliyat. Oʼzbekiston va Serbiyaning madaniy hamkorligida tarixiy-madaniy meros yoʼnalishi ham alohida ahamiyatga ega.
Samarqand, Buxoro va Xiva singari tarixiy shaharlarimiz jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotida muhim oʼrin tutgan. Serbiya ham oʼzining tarixiy shaharlari, meʼmoriy yodgorliklari va madaniy merosi bilan faxrlanadi.
Shuning uchun muzeylar, arxivlar, ilmiy-tadqiqot muassasalari va madaniy meros obʼektlari bilan ishlovchi tashkilotlar oʼrtasida tajriba almashish istiqbolli yoʼnalishlardan biridir. Аyniqsa, restavratsiya, muzeyshunoslik, arxiv materiallarini oʼrganish, madaniy merosni raqamlashtirish kabi sohalardagi hamkorlik amaliy natijalar berishi mumkin.
Tarjima — ikki adabiyot oʼrtasidagi mustahkam koʼprik
Xalqni xalqqa yaqinlashtiradigan vositalardan biri — adabiyot. Oʼzbek adabiyoti namunalarining serb tiliga, serb adabiyoti asarlarining oʼzbek tiliga tarjima qilinishi ikki xalqning ichki dunyosi, tarixiy xotirasi va maʼnaviy qarashlarini yaqindan anglash imkonini beradi. Bu borada yozuvchi-shoirlar ishtirokida adabiy uchrashuvlar, tarjimonlar seminarlari, adabiy jurnallarda maxsus ruknlar tashkil etish, oliy taʼlim va ilmiy muassasalar oʼrtasida hamkorlikni kuchaytirish muhim vazifalar sirasiga kiradi. Chunki tarjima qilingan har bir yaxshi asar — ikki til oʼrtasida emas, ikki xalq oʼrtasida qurilgan koʼprikdir.
Toshkent va Belgrad: shaharlardan xalq diplomatiyasigacha
2025 yil 28 oktyabrda Toshkent vaziri Belgrad shaharlari oʼrtasida sheriklik munosabatlarini oʼrnatish toʼgʼrisidagi bitimning imzolanishi ham madaniy aloqalar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochadi. Endi bu munosabatlarni shaharlar darajasidagi amaliy madaniy almashinuvlar bilan boyitish mumkin.
Rassomlar, teatr jamoalari, musiqachilar, yosh ijodkorlar, muzey va kutubxona mutaxassislarining oʼzaro tashriflari madaniy diplomatiyani oddiy odamlarga yanada yaqinlashtiradi. Zero, xalq diplomatiyasi katta minbarlardan emas, koʼpincha insonlarning bevosita muloqotidan boshlanadi.
Oldimizda turgan vazifa aniq
Oʼzbekiston–Serbiya madaniy hamkorligining keyingi bosqichida vazifalarni aniq belgilab olish zarur.
Birinchidan, “Oʼzbekiston madaniyati kunlari” ni Serbiyada, Serbiya madaniyati kunlarini esa Oʼzbekistonda oʼtkazishni tizimli yoʼlga qoʼyish.
Ikkinchidan, “Аl-Xorazmiydan Teslagacha” kabi qoʼshma kino loyihalarini amaliy natijaga aylantirish va kinematografiya sohasidagi ijodiy hamkorlikni kengaytirish.
Uchinchidan, teatr, musiqa, raqs, tasviriy va amaliy sanʼat vakillarining ijodiy almashinuvlarini koʼpaytirish.
Toʼrtinchidan, muzeylar, arxivlar va madaniy meros muassasalari oʼrtasida professional hamkorlikni kuchaytirish.
Beshinchidan, oʼzbek va serb adabiyotini oʼzaro tarjima qilish, yosh ijodkorlarni qoʼllab-quvvatlash va ular uchun qoʼshma ijodiy platformalar yaratish.
Oltinchidan, madaniyat va sanʼatda raqamli texnologiyalardan foydalanish, qoʼshma raqamli loyihalarni ishlab chiqish.
Eng muhimi, bu vazifalar qogʼozda qolib ketmasligi, aniq loyihalar, muddatlar va natijalar bilan taʼminlanishi kerak.
Yaqinlashuvning eng taʼsirchan tili
Oʼzbekiston va Serbiya oʼrtasidagi munosabatlarda madaniyatning oʼrni tobora ortib bormoqda. Bu jarayonning asosiy maqsadi faqat milliy sanʼatimizni xorijda namoyish etish emas. Аsosiy maqsad — oʼzaro anglashuvni chuqurlashtirish, ijodkorlarni birlashtirish, tarixiy va madaniy merosni birgalikda oʼrganish, yangi avlod uchun yangi muloqot maydonlarini yaratish.
Bugun madaniy diplomatiya oldida turgan vazifa — mavjud aloqalarni yangi bosqichga olib chiqish, ularni mazmun bilan boyitish va xalqlar oʼrtasidagi munosabatlarga aylantirishdir.
Yurtimizning madaniyat sohasidagi xalqaro hamkorlik siyosatida biz har bir mamlakat bilan munosabatga oʼzining tarixiy va madaniy xususiyatlaridan kelib chiqib yondashishimiz kerak. Serbiya bilan hamkorlikda esa umumiy insoniy qadriyatlar, tarixga hurmat, ilm-fan va ijodga eʼtibor bizni birlashtiradigan muhim tamoyillardir.
Madaniyatning eng katta yutugʼi — u chegaralarni emas, insonlarni yaqinlashtiradi.
Oʼzbekiston va Serbiya oʼrtasidagi madaniy hamkorlikni ana shu tamoyil asosida rivojlantirish — bugungi kunning vazifasi, ertangi avlod oldidagi masʼuliyatimizdir. Zero, madaniyat — xalqlarning birligi, halolligi va maʼrifatiga taʼsir oʼtkazuvchi eng taʼsirchan omildir. Millatimizning madaniyati barhayot ekan, uning zamirida har bir soha ulkan gʼalabalar qozonib, yurtimiz ravnaqiga munosib hissa qoʼshadi.
Ozodbek Nazarbekov, 
Oʼzbekiston Respublikasi Madaniyat vaziri