O‘zbekiston, Qozog‘iston va Ozarbayjon “Yashil yo‘lak” loyihasi orqali Yevropaga “yashil” energiya eksport qiladi

Bugungi kunda jahon energetika xaritasida yangi va ulkan strategik yo‘nalish shakllanmoqda. O‘zbekiston, Qozog‘iston va Ozarbayjon o‘rtasida yo‘lga qo‘yilgan strategik hamkorlik nafaqat mintaqaviy energetik xavfsizlikni mustahkamlash, balki global miqyosda “yashil” transformatsiyani yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiluvchi tarixiy qadamdir. Ushbu keng ko‘lamli tashabbusning asosida, avvalo, uch qardosh davlat rahbarlarining o‘zaro ishonchi, mustahkam do‘stligi va kelajak avlodlar oldidagi yuksak mas’uliyati yotadi.

O‘zbekistonning “yashil” rivojlanish strategiyasi

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish bo‘yicha keng ko‘lamli va jadal islohotlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda mamlakatning turli hududlarida umumiy quvvati 5 582 MVt bo‘lgan 15 ta quyosh va 5 ta shamol elektr stansiyasi ishga tushirilgan bo‘lib, ular aholi va iqtisodiyot uchun “yashil” energiya ishlab chiqarmoqda. Shuni alohida ta’kidlash joizki, quyosh fotoelektr stansiyalarining quvvati 3 930 MVtni, shamol elektr stansiyalariniki esa 1 652 MVtni tashkil etadi. Energiya ta’minoti barqarorligini ta’minlash maqsadida qo‘shimcha ravishda umumiy quvvati 1 545 MVt bo‘lgan 12 ta energiya saqlash tizimi ham ishga tushirilgan.

Raqamlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, faqat 2025 yilning o‘zida quyosh va shamol elektr stansiyalari 10,5 milliard kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. 2026-yil boshidan 15-aprelga qadar bu ko‘rsatkich 2,5 milliard kVt·soatdan oshdi va yil oxiriga borib uni 15 milliard kVt·soatga yetkazish rejalashtirilgan. 2030-yilga borib O‘zbekiston haqiqiy “yashil” energetika markaziga aylanadi: quyosh va shamol elektr stansiyalarining umumiy quvvati 21 GVtga yetadi, mamlakatda ishlab chiqariladigan elektr energiyasining 54 foizi aynan qayta tiklanuvchi manbalarga to‘g‘ri keladi. Natijada har yili 18 milliard kub metr tabiiy gaz tejab qolinadi va atmosferaga 25 million tonna zararli gaz chiqindilarining oldi olinadi.

Mintaqaviy hamjihatlik: qardoshlar strategik tanlovi

Bunday yuksak marralarga erishishda mintaqa davlatlari bilan, ayniqsa yaqin qo‘shni va strategik hamkor bo‘lgan Qozog‘iston bilan munosabatlar hal qiluvchi ahamiyatga ega. Yaqinda Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Qosim-Jomart To‘qayevning O‘zbekistonga tashrifi chog‘ida ikki davlat rahbarlari iqtisodiyotning turli tarmoqlari, xususan energetika sohasini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlarini belgilab oldilar. Ushbu do‘stona aloqalar nafaqat ikki davlat, balki butun mintaqaning energetik barqarorligini ta’minlaydi.

Uch davlat — O‘zbekiston, Qozog‘iston va Ozarbayjon rahbarlarining uzoqni ko‘zlagan siyosati va do‘stligi tufayli “Yashil yo‘lak” loyihasi amalga oshirilmoqda. 2024-yil may oyida o‘zaro anglashuv memorandumi bilan boshlangan ushbu yo‘l, o‘sha yil noyabr oyida Boku shahrida o‘tkazilgan COP-29 xalqaro sammiti doirasida uch davlat prezidentlari tomonidan imzolangan strategik hamkorlik to‘g‘risidagi bitim bilan yanada mustahkamlandi. Ushbu tarixiy hujjat nafaqat energiya ishlab chiqarish, balki uni uzatish sohasida ham yangi davrni boshlab berdi.

“Yashil yo‘lak” — kelajak sari amaliy qadamlar

Loyiha doirasidagi amaliy bosqichlar izchil davom etmoqda. 2024-yil 27-dekabrda imzolangan ta’sis shartnomasi asosida O‘zbekiston, Qozog‘iston va Ozarbayjonning milliy operatorlari — “O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari” AJ, “KEGOC” AJ va “Azerenji” OAJ yagona maqsad yo‘lida birlashdilar. 2025-yil boshida Toshkent shahrida Saudiya Arabistoni Qirolligi Energetika vazirligi vakillari ishtirokida o‘tkazilgan muzokaralar loyihaning xalqaro nufuzini yana bir bor tasdiqladi.

2025-yil 1-iyulda Boku shahrida “Green Corridor Alliance” mas’uliyati cheklangan jamiyatining tashkil etilishi loyiha uchun institutsional asos yaratdi. Loyihaning texnik-iqtisodiy asosini ishlab chiqish uchun dunyoga mashhur Italiyaning “CESI” kompaniyasi jalb etildi va Osiyo taraqqiyot banki bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq ushbu hujjat 2027-yil boshiga qadar taqdim etiladi. Hozirgi vaqtda uch davlat mutaxassislari “CESI” kompaniyasi bilan hamkorlikda loyihaning mukammal modelini ishlab chiqish ustida ishlamoqda.

Xulosa qilib aytganda, ushbu strategik hamkorlik nafaqat “yashil” energiyani Yevropaga eksport qilish, balki Markaziy Osiyo va Kaspiybo‘yi mintaqasining yagona, ekologik toza va raqamli energetika tizimiga o‘tishi uchun muhim tayanch hisoblanadi. Shubhasiz, davlat rahbarlarining do‘stona irodasi va mintaqaviy hamjihatlik ruhi kelajakda O‘zbekistonni jahon energetika bozorining eng ishonchli va yirik ishtirokchilaridan biriga aylantiradi.