Ўзбекистон коррупцияга қарши қатъий ва муросасиз кураш остонасида
2025 йил 26 декабрь куни Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев парламент ва мамлакат халқига навбатдаги Мурожаатномаси билан чиқиб, ўтиб бораётган йил якунларини сарҳисоб қилди ҳамда республиканинг ўрта муддатли истиқболдаги ривожланиш устувор йўналишларини белгилаб берди.
Ўзбекистон етакчиси давлат бошқаруви тизимини янада такомиллаштириш бўйича кенг кўламли вазифаларни қўйди, ҳукуматнинг иқтисодий блоки олдига ўрта муддатли мақсадларни белгилади, жамият тараққиётининг истиқболли йўналишларини кўрсатиб ўтди.
Президент Шавкат Мирзиёев нутқида коррупцияга қарши курашиш мавзуси алоҳида ажралиб турди. Бу мавзу давлат ва жамият учун ўзига хос огоҳлантирувчи сигнал сифатида янгради. Ўзбекистон Президенти 2026 йилни коррупцияга қарши курашда “фавқулодда ҳолат” даври деб эълон қилиб, мазкур иллатни давлат тараққиётига тўсқинлик қилаётган, адолат ва қонун устуворлигини заифлаштирадиган, жамиятдаги ишонч муҳитини издан чиқарадиган жиддий таҳдид сифатида баҳолади.
Декларация ва баёнотлардан қатъий сиёсий йўналишга ўтилаётганидан Президентнинг “коррупцияга йўл қўйиш — ислоҳотларга хиёнатдир” ва лавозими ҳамда унвонидан қатъи назар, ҳеч ким назоратдан четда қолмаслиги ҳақидаги баёноти яққол далолат беради.
Бу сўзлар фақат ният баёни ёки юксак минбардан айтилган позиция эмас. Улар аниқ амалий қадамлар билан мустаҳкамланмоқда. Орадан саноқли кунлар ўтиб, 2025 йил 30 декабрь куни Президент коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш тизимини янада такомиллаштиришга қаратилган фармонни имзолади. Ушбу ҳужжат Ўзбекистоннинг коррупцияга қарши сиёсатини янги, фундаментал босқичга олиб чиқди.
Фармон мамлакатда коррупцияга қарши курашиш тизимини тубдан ўзгартиради. Бу эса фақат жазога асосланган реактив чоралардан коррупция хавф-хатарларини тизимли бошқаришга ўтиш, бошқарув ва сертификатлашнинг ягона стандартларини шакллантириш, рақамли платформалар ҳамда ахборот шаффофлигининг ролини кучайтириш, фуқаролик иштирокини ҳимоя қилиш ва рағбатлантириш, шунингдек, идоралараро доимий ҳамкорликни йўлга қўйишда намоён бўлади.
Бу эса коррупцияга қарши курашиш алоҳида ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолияти эмас, балки давлат бошқарувининг ажралмас қисмига айланаётганини англатади.
Янги фармон замонавий бошқарув ва самарадорликни баҳолаш инструментларини жорий этади, раҳбарларнинг натижа учун жавобгарлигини оширади, рақамли ҳамкорлик механизмларини расмийлаштиради ҳамда ушбу иллатга қарши курашда ижтимоий рағбатни кучайтиради.
Шунингдек, ҳужжат коррупцияга қарши фаолиятнинг барча иштирокчилари ўртасида кластер модели асосида ягона ҳамкорлик механизмларини шакллантиришни назарда тутади. Унинг асосий мақсади — коррупция хавфларини ҳуқуқбузарликка айланишидан олдин аниқлаш ва бартараф этишдир.
Кластер модели давлат, экспертлар ҳамжамияти ва фуқаролик жамияти институтлари ўртасидаги соҳалараро ҳамкорликни назарда тутади. Бу турли институтлар саъй-ҳаракатларини уйғунлаштириш йўлидаги муҳим қадамдир. Шу тариқа, давлат коррупцияга қарши кураш фақат битта идора зиммасида бўлган моделдан воз кечиб, хавф-хатарларни жамоавий бошқариш тизимига яқинлашмоқда.
Моҳиятан, янги ҳужжат Ўзбекистондаги коррупцияга қарши сиёсатнинг ўзига хос мантиғини ўзгартиради.
Бу бежиз эмас, чунки коррупцияга қарши кураш Ўзбекистон раҳбари кун тартибидаги энг устувор вазифалардан бири ҳисобланади. Шавкат Мирзиёев 2016 йил декабрь ойида Президент лавозимига киришганидан сўнг имзолаган илк тизим яратувчи қонунлардан бири 2017 йил 4 январда қабул қилинган “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонун бўлди.
Кейинги йиллар ушбу иллатга қарши курашнинг институционал асослари яратилиши ва тубдан янги босқич бошлангани билан характерланди. Махсус коррупцияга қарши курашиш органи ташкил этилди, давлат хизматларини рақамлаштириш жадал ривожланмоқда, лицензиялаш ва давлат харидлари соҳасида шаффофлик механизмлари жорий этилди, қонунчиликни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказиш амалиёти шаклланди.
2024–2025 йилларда давлат органларида коррупцияга қарши курашнинг ички механизмларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилди. Комплаенс хизматлари коррупция хавфларини барвақт аниқлаш ва раҳбарларнинг шахсий жавобгарлигини ошириш воситаси сифатида қарала бошлади.
Бу ёндашув халқаро амалиётга мос келади ва давлат аппаратида ўз-ўзини тартибга солиш механизмларини шакллантиришга бўлган интилишни кўрсатади.
2026 йилдан коррупцияга қарши кластер моделининг жорий этилиши мазкур янги ёндашувнинг институционал ифодаси бўлди.
Шу тариқа, Ўзбекистон коррупцияга қарши курашда жазоловчи моделдан тизимли, профилактик ва институционал ёндашувга асосланган сиёсатга изчил равишда ўтмоқда. Президент Шавкат Мирзиёевнинг парламент ва Ўзбекистон халқига йўллаган Мурожаатномаси коррупцияга қарши муросасиз курашда ҳамда 2030 йилга қадар белгиланган стратегик мақсадларга эришишда бошланғич нуқта ва мафкуравий таянч бўлиб хизмат қилади.
